Walvisdrol gevonden? Die kan zo een half miljoen euro waard zijn

De dierlijke mestgeur verandert na droging in een 'lekkere, ziltige geur'

Ambergrijs, de poep van een walvis, is een kostbaar ingrediënt van parfum. Twee Spaanse jongens vonden deze week voor een fortuin van het spul op het strand.

Strandwandelaars kunnen soms op een stinkende bruine of grijze klont stuiten, die een beetje meegeeft als je erop duwt. 'Je zou het zomaar voor een stuk drijfhout kunnen aanzien', zegt Arthur Oosterbaan, conservator bij het Texelse zee-educatiecentrum Ecomare. Wie de vreemde klont met dichtgeknepen neus links laat liggen, verspeelt daarmee een fortuin. De meurende wasachtige substantie is namelijk ambergrijs, een kostbaar en zeldzaam ingrediënt van luxe parfums dat bijna 25 euro per gram kost. De stank verraadt de herkomst: de endeldarm van een potvis.

Twee Spaanse jongelingen zijn 50- tot 80.000 euro rijker omdat ze hun neus níét ophaalden

Twee Spaanse jongelingen zijn 50- tot 80 duizend euro rijker omdat ze hun neus níét ophaalden voor de grijze brokken die twee weken geleden na een storm aanspoelden op de kust van Mallorca. Pizzabakker Soufian Akrach zei deze week tegen de krant Diario de Mallorca dat hij de walvispoep herkende omdat het spul redelijk bekend is in de Arabische cultuur waarin hij is opgegroeid. Bovendien is hij een fan van natuurdocumentaires. Het Britse echtpaar Gary en Angela Williams kon vorig jaar een caravan kopen nadat ze een soortgelijke hoeveelheid ambergrijs hadden gevonden op een strand in Lancashire.

Ambre Nuit by Christian Dior

In Australië en de VS is de handel in walvispoep verboden

Walvispoep is niet het eerste ingrediënt dat je verwacht in een geurtje van een prestigieus Frans modehuis. Toch is het een bestanddeel van het Dior-parfum Ambre Nuit (227 euro voor 125 milliliter). Er zijn meer geurstoffen van dierlijke origine die in parfums worden gebruikt. Muskus, dat door het mannelijke muskushert wordt aangemaakt, is daarvan de bekendste.

Potvissen fokken is niet mogelijk, en omdat de zeezoogdieren een beschermde soort zijn, mag er niet op gejaagd worden om ambergrijs te oogsten. In Australië en de VS is de handel in walvispoep verboden om te voorkomen dat tandwalvissen gedood worden om hun ambergrijs. Legaal ambergrijs komt meestal uit Nieuw-Zeeland, aan de walvisroute op het zuidelijk halfrond, waar het van stranden wordt geraapt. Parfummakers gebruiken tegenwoordig vaak een chemisch namaaksel, ambroxan genaamd. Vanwege de hoge prijs van ambergrijs en de bedreigde status van de potvis vervangt deze synthetische variant in bijna alle parfums het origineel.

De dierlijke mestgeur verandert na droging in een 'lekkere, ziltige geur'

Ambergrijs heeft twee eigenschappen die het tot een gewild ingrediënt voor parfum maken. Ten eerste verandert de dierlijke mestgeur na droging in een 'lekkere, ziltige geur', zegt Frank Bloem, een kunstenaar die gespecialiseerd is in geuren. Daarnaast heeft ambergrijs nog een functie in parfum: het zorgt ervoor dat de geur zich beter aan de huid hecht en daardoor langer beklijft. 'Op zichzelf heeft ambergrijs een sterke geur, maar als onderdeel van een parfum is het een bescheiden ingrediënt dat andere geuren versterkt', zegt Bloem.

Potvissen en dwergpotvissen eten graag inktvis, maar ongeveer een op de honderd dieren kan de harde delen van de inktvis niet goed verteren. In hun darmen wordt een cholesterolachtige stof aangemaakt die de darmwand tegen de scherpe inktviskaakjes beschermt: ambergrijs.


Ambulancedienst voor zeedieren

Ecomare heeft zelf ook eens een financiële klapper gemaakt met ambergrijs

Ecomare, dat ook als een soort ambulancedienst voor zeehonden en walvissen fungeert, heeft zelf ook eens een financiële klapper gemaakt met ambergrijs, zegt Oosterbaan. 'Op 15 december 2012 spoelde op Texel een potvis aan met 83 kilo ambergrijs in zijn darmen.' Het was een uitzonderlijke vondst. Vinder Ecomare bewaarde de schat op een geheime plek buiten Texel. 'We waren bang dat de geur de bergplaats zou verraden, zo sterk rook het spul.'

Na twee maanden gaf het ministerie van Economische Zaken speciale toestemming de brokken te verkopen. Die toestemming was nodig omdat het ambergrijs niet was aangespoeld, maar nog in de darmen van de potvis zat. Ecomare kreeg een ontheffing van het Cites-verdrag voor handel in beschermde diersoorten.

Volgens de parfumnieuwssite Base-notes is het grootste deel verkocht aan de Indiase parfumfabrikant Ajmal, die vooral geuren voor de Arabische markt produceert. Ajmal betaalde er ruim een half miljoen euro voor. Van dat geld bouwde het waddencentrum een 'walviszaal' waarin het potvisskelet en een stuk ambergrijs worden tentoongesteld.

Ambergrijs of toch rubber?

Over de geur zijn de meningen verdeeld

De keren dat ambergrijs in Nederland is gevonden, zijn op de vingers van één hand te tellen. Oosterbaan: 'Na de dood van die potvis kregen we dagelijks meldingen van mensen die dachten dat ze beet hadden.' Telkens was het iets anders; paraffine, plastic of rubber. Zelfs nu, vijf jaar later, krijgt Ecomare nog geregeld meldingen over ambergrijs-vondsten die dat niet blijken te zijn.

Hoe exclusief ook, over de geur zijn de meningen verdeeld. Oosterbaan is er niet over te spreken. Ecomare bewaarde wat kleine stukjes ambergrijs in een doos, en 'die stinkt nog steeds ontzettend als ik hem open', zegt de conservator. Bloem prijst het bijzondere aroma, 'maar dat komt ook door mijn nieuwsgierigheid naar geuren.'

Dassenolie zorgt dat beklijft

De gedroogde uitwerpselen en uitgeharde urine van de Zuid-Afrikaanse rotsklipdas bevatten hyraceum, eveneens een gewild parfumingrediënt. Het is een sterk riekende olie die onder andere wordt gebruikt om parfums minder zoet te maken. Net als ambergrijs en castoreum zorgt de dassenolie ervoor dat de geuren in het parfum zich beter hechten aan de huid.

De zoete geurvlag van de bever

Bevers hebben tussen hun geslachtsdeel en staart een klier waarmee ze de castoreum, ook wel bevergeil genoemd, uitscheiden. De dieren bakenen daarmee hun territorium af. Castoreum krijgt na droging een zoete, leerachtige geur die zich goed leent voor parfums. Ook verhoogt de stof de hechting van geur aan de huid. Bevers moeten worden gedood om de castoreum te oogsten.

Zonder civetkat geen Chanel No. 5

De civetkat (overigens geen kat) produceert een afscheiding in klieren rond de anus. Deze gele pasta heeft in verdunde vorm een bloemige geur. De pasta kan van levende dieren worden afgenomen, maar die moeten dan wel in kooien worden gehouden. Civet zit in het beroemde parfum Chanel No. 5, maar Chanel zegt sinds 1998 een synthetische variant te gebruiken.

Geweld om zijn gewilde luchtje

Een van de duurste natuurlijke geurstoffen ter wereld, muskus, wordt aangemaakt door het muskushert. De mannetjes maken de stof aan in de muskusklier, bij de geslachtsorganen. Voor een kilo muskus moeten zo'n veertig herten worden gedood. Sinds 1979 is het muskushert een beschermde diersoort en wordt muskus ook synthetisch gemaakt. In China en Rusland worden de dieren gefokt.