Walen akkoord met CETA, maar verzet nog niet gebroken

Ook al staken de Franstalige Belgen hun verzet tegen het vrijhandelsakkoord CETA, ze houden de Europese Unie en Canada voorlopig in hun greep. In een donderdag bereikt akkoord waarschuwen de Walen dat ze het Europees-Canadese handelsverdrag niet zullen ratificeren tenzij het internationale arbitragemechanisme grondig wordt aangepast.

De Waalse minister-president Paul Magnette was een van de belangrijkste dwarsliggers van CETA. Beeld epa

Door de goedkeuring uit België kan het Europees-Canadese handelsverdrag weldra in werking treden, maar als de partijen geen eensgezindheid bereiken over een nieuw arbitragemechanisme, komt het hele verdrag toch weer in gevaar.

'Dit hangt als een zwaard van Damocles boven het CETA-verdrag', zegt Pierre d'Argent, professor Europees recht aan de universiteit van Louvain-la-Neuve. 'De EU en Canada kunnen het verdrag ondertekenen, maar de kans bestaat dat Wallonië op het einde een veto uitspreekt. Dat is een enorm risico.'

Het arbitragemechanisme (ICS) voor bedrijven die zich geschaad voelen door nationale wetgeving, is een van de meest controversiële onderdelen van CETA. Ooit bedacht om bedrijven tegen corrupte regimes te beschermen, maken multinationals er nu gebruik van om nieuwe milieu- of gezondheidsvoorschriften aan te vechten.

In het CETA-verdrag is het ICS daarom hervormd, met onafhankelijke rechters en een beroepsmogelijkheid. Voor de Franstalige Belgen is dit onvoldoende. Zij willen dat een publieke rechtbank, zoals het Europees Hof voor de Mensenrechten, zich buigt over conflicten, en maken de ratificatie van CETA daarvan afhankelijk.

De vrijhandel tussen Canada en Europa kan ook zonder ratificatie van start gaan. Na ondertekening treedt CETA, op het ICS en enkele kleine onderdelen na, voorlopig in werking. De meningen over de gevolgen voor CETA lopen uiteen. Sommige EU-kenners wijzen erop dat de uitwerking van het arbitragemechanisme en de ratificatie een paar jaar tijd in beslag zullen nemen, en dat tegen dan misschien andere Waalse politici aan de macht zijn. Anderen zien de Waalse voorwaarde als een grote hindernis.

Meest opvallend in het Belgische akkoord is de waarschuwing van Wallonië en de Franstalige gemeenschap dat zij niet van plan zijn CETA te ratificeren, tenzij de Europese Unie belangrijke wijzigingen aanbrengt aan het internationale arbitragemechanisme (ICS) voor bedrijven die zich geschaad voelen door nationale wetgeving.

'Dat belooft niet veel goeds voor CETA', zegt Erik Denters, docent internationaal economisch recht aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. 'Eigenlijk zegt Wallonië: er was zo veel druk dat we gebogen zijn, maar uiteindelijk zullen we toch niet akkoord gaan.' Ook zijn Vlaamse collega Ferdi De Ville, professor Europese politiek aan de Universiteit van Gent, vindt de passage veelbetekenend. 'Het moet nog blijken of hier iets uit komt, maar dit is niet onsignificant.'

'Niet zonnig'

'De toekomst van CETA ziet er niet zonnig uit', aldus Erik Denters, docent internationaal economisch recht aan de VU. 'De regeringsleiders kunnen nu wel zeggen dat ze een akkoord hebben, maar het moet nog door alle parlementen. Hoe denken ze dat voor elkaar te krijgen?'

Naast de stok achter de deur voor het arbitragemechanisme kregen de Franstalige Belgen geen grote toezeggingen. Het betreft vooral verduidelijkingen en specificaties van wat al in CETA stond.

Vandaag voor middernacht moeten de verschillende parlementen van België en de 27 andere EU-lidstaten laten weten of zij akkoord gaan met de Belgische voorwaarden. De 27 EU-landen reageerden in eerste instantie positief. Als zij akkoord gaan, kan CETA een dezer dagen ondertekend worden.

Hoe vrijhandel een vies woord werd

Dat vrijhandel en globalisering Europa en Amerika welvarender hebben gemaakt lijkt vergeten. Verdragen als TTIP en CETA zijn magneten voor protest geworden. Hoe kan dat? (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.