Waarover wil Kok nu precies discussiëren?

Een discussie over een tweede luchthaven heeft volgens Dirk Frieling alleen zin als we precies weten waarom mensen vliegen en wanneer ze daar vanaf willen zien....

DE minister-president heeft de burgers opgeroepen tot een discussie over de gevolgen van een denkbare groei van de luchthaven Schiphol tot meer dan 44 miljoen passagiers per jaar, de grens die nu aan de luchthaven is gesteld. Zou dit het geval zijn dan moeten we op zoek naar een plek voor een nieuwe luchthaven of tenminste naar ruimte voor een verdere uitbreiding van het aantal start- en landingsbanen.

Nu hebben we de afgelopen jaren in Nederland geen goede ervaringen met dit soort discussies opgedaan. Wie een kosten-batenanalyse zou maken van vergelijkbare debatten over bijvoorbeeld Betuwelijn en de hoge-snelheidslijn kan aan de batenkant noteren dat over het eerste project een beslissing is genomen, die een aantal gemeenten echter opnieuw zal aanvechten, en dat een beslissing over het tweede project in zicht is, ook al is er nog geharrewar over het tracé tussen parlement en kabinet.

Aan de kostenkant moet dan worden genoteerd dat dankzij dit soort debatten de projecten grosso modo twee keer zo duur worden en de aanleg ervan jaren is vertraagd, de technische oplossingen de knulligheid vertonen van politieke compromissen, geen mens met plezier aan de discussie terugdenkt en de resultaten dus niemand bevredigen.

Bij de start van het nieuwe debat moeten we als leden van de Vereniging Mooi Nederland dus beginnen om aan de voorzitter te vragen dit debat nu eens goed te organiseren en niet maar in het wilde weg zijn probleem in de groep te gooien. Zou zijn wedervraag zijn of de leden daar misschien zelf ideeën over hebben dan zijn we, lijkt me, op de goede weg.

Laat ik een paar voorbeelden geven. Voor wie een luchthaven primair ziet als een economisch winstobject zou een vorm kunnen zijn dat het kabinet een besloten prijsvraag uitschrijft onder de provincies. Wie die luchthaven wil hebben, moet een goed plan indienen. Komt er geen goed plan of zendt geen van de provincies in, dan weegt de economische winst blijkbaar voor geen van de landsdelen op tegen de economische nadelen.

Dan houden we het in Nederland op die maximaal 44 miljoen passagiers per jaar op Schiphol. En we aanvaarden de kans dat de passagiersstroom zich dan verlegt naar andere luchthavens en we die 44 miljoen passagiers hier misschien helemaal niet krijgen. Komen de provincies wel met plannen dan kunnen we kiezen welke we het beste vinden.

Het past in deze tijd van privatisering dat het kabinet aan Schiphol of aan de KLM vraagt die prijsvraag te sponsoren of wellicht zelf uit te schrijven.

Wie vliegen primair ziet als een van de vele vormen van reizen, en reizen als een sociale en culturele waardevolle vorm van tijdbesteding (58 procent van alle passagiers op Schiphol vliegt om redenen van familiebezoek en vakantie), zal moeten zoeken naar een vorm om de passagiers en de potentiële passagiers te enquêteren.

Waarom vliegen ze? Onder welke omstandigheden zouden ze daarmee beginnen (airmiles bijvoorbeeld) of daarmee ophouden? Een dergelijk wetenschappelijk onderzoek levert beter bruikbare informatie dan chaotische discussies.

Velen zien vliegen vooral als milieuprobleem. Begrijpelijk omdat vliegen nu eenmaal een typische 'quick and dirty' techniek is. Hier past een volksraadpleging op basis van heldere meerkeuzevragen. Gegeven de trend van doorgaande groei van de luchtvaart is vraag 1: wat acht U het meest waarschijnlijk: (a) doorzetten trend, (b) stabilisatie op het huidige niveau, (c) ombuigen trend, (d) trendbreuk, waardoor de situatie plotseling compleet verandert.

Vraag 2 is: welke van die vier acht u wenselijk? En vraag 3: bij verschil tussen waarschijnlijk en wenselijk, welke oplossing ziet u daarvoor? Op deze wijze krijgt de volksvertegenwoordiging een goed overzicht van de onder de burgers levende inzichten, opinies en ideeën.

De voorbeelden maken duidelijk dat de uitkomst van het luchtvaartdebat in vergaande mate beïnvloed zal worden door de keuze van de discussiemethode.

D.H. Frieling is hoogleraar stedebouwkunde aan de TUD.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.