Vijf vragen Overname kolencentrales

Waarom schuimen kolenboeren Europa af om ongewenste kolencentrales op te kopen?

De kolencentrale van Engie op de Maasvlakte. Beeld Raymond Rutting/de Volkskrant

Vorige week maakte energiemaatschappij Engie bekend vier kolencentrales te verkopen aan de Amerikaanse investeringsmaatschappij Riverstone. Het ging om de centrale op de Maasvlakte, en drie in Duitsland, samen goed voor 2.300 megawatt. Een prijs werd niet bekendgemaakt. Vijf vragen. 

Maar kolencentrales worden toch gesloten?

Dat klopt, maar het duurt nog wel een hele tijd. Kolencentrales produceren ongeveer dubbel zoveel CO2 per kilowattuur als een gascentrale, en worden daarom gezien als het grootste gevaar voor het klimaat. Het kabinet heeft al aangekondigd dat de oudste kolencentrale, de Hemwegcentrale van Vattenfall in Amsterdam, volgend jaar dicht moet. De Amercentrale van RWE moet uiterlijk in 2025 dicht of overstappen op andere brandstof dan steenkool – biomassa dus. En de resterende kolencentrales, ook die op de Maasvlakte die net is verkocht aan Riverstone, moeten voor 2030 dicht. Een wet daarvoor is aangekondigd.

In Duitsland is de discussie over een ‘Kohleausstieg’ nog maar net begonnen. Doel lijkt pas in 2038 de laatste kool in het vuur te gooien.

Wat moet Riverstone er dan mee?

Een woordvoerder van Riverstone’s kantoor in Amsterdam laat weten dat het bedrijf geen vragen zal beantwoorden, dus resteren alleen theorieën. Het kan zijn dat Riverstone juridische mogelijkheden ziet. Het zou sluiting in 2030 kunnen tegenhouden, of een riante schadevergoeding kunnen afdwingen. Het kan ook zijn dat het bedrijf hoopt dat een volgend kabinet zal afzien van sluiting van de kolencentrale.

Maar investeringsmaatschappijen zijn in het algemeen geen gokhuizen, eerder boekhoudkantoren die pas gaan investeren als zelfs met het slechtst denkbare scenario er nog een goede kans is er geld mee te verdienen. En dat lijkt met de transactie van vorige week wel het geval. Over de verkoopprijs van de vier kolencentrales (een in Nederland, drie in Duitsland) werd vorige week niets bekendgemaakt, alleen over het resultaat ervan: Engie kon dankzij de verkoop zijn netto schuldpositie met 200 miljoen euro verminderen.

Een insider in dit wereldje (die alleen spreekt op voorwaarde van anonimiteit) moet lachen om dit bedrag. ‘Dat betekent dat Engie per centrale netto 50 miljoen heeft gekregen. Dat is écht heeeel weinig.’ De bouw van de Rotterdamse centrale, die pas in 2015 werd opgeleverd, kostte rond 1,5 miljard euro. Ook een van de overgenomen Duitse centrales (Wilhelmshaven) stamt uit 2015, en de bouwkosten bedroegen meer dan een miljard. ‘Als je die voor een fractie van dat bedrag kan kopen, is die investering al gauw rendabel, zelfs als je hem maar tien jaar kan exploiteren.’ Zijn inschatting spoort met berichtgeving over andere transacties van kolencentrales, zie hieronder. Andere financiële experts zeggen dat de verstrekte financiële gegevens niets zeggen over de echt betaalde prijs.

Voor Riverstone speelt misschien mee dat het bedrijf ook kolenmijnen bezit.

Waarom houdt Engie de centrale (en die drie in Duitsland) niet zelf?

Vanaf het moment dat Isabelle Kocher bestuursvoorzitter werd van Europa’s grootste elektriciteitsbedrijf Engie, begin 2016, was ze heel duidelijk over haar ambitie: het moet afgelopen zijn met de kolenstook. Vorig jaar nog zei ze dat uiterlijk 2021 het Franse concern zijn laatste kolenactiviteit zal hebben verkocht of gesloten. Met de aangekondigde verkoop haalt Engie nog maar 4 procent van zijn stroomproductie uit kolen.

Engie is daarmee niet uniek. Ook het Zweedse Vattenfall (eigenaar van Nuon) is bezig al zijn kolencentrales van de hand te doen. Op de lange termijn, zo redeneren zij, zullen kolen geen rol meer spelen in de vergroenende stroomproductie. Vooral dankzij de steeds duurder wordende emissierechten voor CO2 worden kolen nu al de markt uit geprijsd. En op de korte termijn schrikken die kolen alleen maar klanten af. Zo verkocht Vattenfall in 2016 een pakket bruinkoolcentrales.

Is Riverstone de enige die kolencentrales koopt?

De actiefste partijen die kolencentrales opkopen, volgens de BBC veelal tegen ‘dumpprijzen’, zijn twee Tsjechische ondernemers. Seven Energy van Pavel Tykac bestaat nog maar net ruim een jaar, maar koopt al voor honderden miljoenen centrales op, een handel die het bedrijf heeft afgekeken van miljardair Daniel Kretinsky. Diens bedrijf EPH heeft de afgelopen jaren de ene kolencentrale na de andere gekocht. Van Vattenfall kocht hij in 2016 de centrale in Jänschwalde in het verre oosten van Duitsland, een van de vuilste centrales in Europa. In Frankrijk, waar president Macron de sluiting van kolencentrales heeft aangekondigd voor 2022, is hij bezig twee oude exemplaren over te nemen van Uniper. Twee weken geleden kocht hij twee Britse centrales, en daar had hij er al vier. Hij heeft er nog meer in Tsjechië, Italië, Hongarije en Polen. Zijn verdienmodel is simpel: kolencentrales zijn nu spotgoedkoop omdat bijna niemand ze meer wil hebben. Ze kunnen nog een aantal jaar winstgevend worden uitgemolken. Zijn groep EPH drong met deze strategie door tot de toptien van Europese stroomfabrikanten.

Kennen we Riverstone ergens van?

Riverstone is een investeringsmaatschappij gespecialiseerd in energie. Het bedrijf heeft 38 miljard dollar geïnvesteerd in een paar honderd bedrijven in de energiesector. De aanschaf van de hypermoderne kolencentrale op de Maasvlakte is niet de eerste investering in Nederland. Het bedrijf is deels eigenaar van Cuadrilla, een bedrijf dat naar schaliegas wil boren in Brabant en de Noordoostpolder, maar nooit een vergunning heeft gekregen.

Een andere grote investering was die in HES International, in Nederland het grootste overslagbedrijf voor ‘droge bulk’ zoals steenkool. HES heeft overslagbedrijven in Amsterdam en Rotterdam, en in andere Europese landen. Riverstone had tot een maand geleden 70 procent van de aandelen HES, maar verkocht die aan de Australische investeringsmaatschappij Macquarie.

Een derde Nederlandse investering was die in Petroplus, in 2005. Riverstone nam dat oliebedrijf over van oprichter Marcel van Poecke, bracht het naar de beurs in Zwitserland, waarna het in enkele jaren verkruimelde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.