columnpeter de waard

Waarom lijken juist slimme mensen zo vaak vergeetachtig?

null Beeld

Mark Rutte zou een briljant vermogensbeheerder zijn. Selectieve vergeetachtigheid, het ontwijken van informatie en het formuleren van creatieve rechtvaardigingen behoren tot de cognitieve vaardigheden van mensen die met de opbouw van een aandelenportefeuille bezig zijn. ‘Wat deze technieken zo effectief maakt, is dat we ze vaak toepassen zonder het zelf door te hebben’, zo schrijft UvA-hoofddocent Joël van der Weele in een onthullend artikel in het ESB, het vakblad van de Nederlandse economen.

Uit het stuk, gebaseerd op een aantal wetenschappelijke experimenten, blijkt dat slimheid geen garantie is voor expertise. Integendeel, bollebozen met een hoge wetenschappelijke geletterdheid (scientific literacy) en gecijferdheid (numeracy) zijn juist gevoeliger voor mispercepties dan dombo’s. Slimme mensen zijn namelijk beter in het filteren van de informatie die in hun straatje past en het rationaliseren van onwelgevallige feiten. Op die manier houden ze zichzelf voor de gek. Van der Weele noemt dit ‘strategische onwetendheid’. Als informatie niet aansluit bij hun politieke overtuiging wordt die genegeerd.

Het is een van de redenen dat veel klimaatontkenners in hun standpunt volharden en de realiteit aan hun laars lappen. De opeenstapeling van wetenschappelijk bewijs willen ze niet weten of doen ze af als een samenzweringstheorie. Het koude voorjaar van 2021 pakken ze aan als bewijs dat het met de opwarming van de aarde wel meevalt. Dat het weer en het klimaat heel verschillende dingen zijn, zoals weerman Peter Kuipers Munneke zo vaak betoogt na een ijsdag in mei, horen ze niet.

Ze leggen hun oor liever te luisteren bij de intellectueel Thierry Baudet die de opwarming van de aarde als klimaatkolder afdoet. Klimaatontkenners zijn vaak slimme mensen die goed met informatie kunnen omgaan, maar die weigeren het hele spectrum van wetenschappelijke informatie tot zich te nemen.

Als ze dat wel zouden doen, dan zouden ze hun eigen gedrag moeten aanpassen. En daarin hebben ze weinig zin. Hetzelfde geldt voor de consumptie van vlees. Veel consumenten willen liever niet al te veel weten over de achtergronden van vleesproductie, want die informatie leidt tot lastige gewetensvragen.

Net als politici handelen beleggers ook in overtuigingen. Verstorende informatie wordt vermeden. Er zijn altijd statistieken en data te vinden die het eigen betoog onderschrijven en feiten van tafel vegen. Iedereen houdt vast aan zijn eigen keuzes en wil niet lastiggevallen worden met informatie die de al genomen beleggingsbeslissingen in twijfel trekt.

Zoveel mensen stappen daarom in bitcoins of andere cryptovaluta ondanks de informatie dat het de nieuwe kleren van de keizer zijn. En als het misgaat, zeggen ze dat niemand ze heeft gewaarschuwd.

Het enige wat ze hebben gedaan is die informatie weggefilterd, net zoals Rutte de naam van Pieter Omtzigt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden