Opinie

'Waarom is niet gewoon élke maand Buy Nothing New-maand?'

Oktober is uitgeroepen tot Buy Nothing New-maand: zo lang mogelijk niets nieuws kopen. Maar waarom maar één maand, vraagt Gerard Hormann zich af. 'Een maand lang niets nieuws kopen is hetzelfde als dertig dagen sonjabakkeren en ondertussen de vriezer volstouwen met ijstaarten.'

Winkelstraat in Den Bosch. Beeld anp

Afgaande op de luchtige en vrijblijvende berichtgeving rondom Buy Nothing New-maand, kun je constateren dat Nederland nog lang niet klaar is voor een radicaal ander consumptiepatroon. En dat terwijl het niet zomaar een leuk lifestyle-onderwerp is maar eerder een kwestie van leven of dood.

Travestiet
In oktober voel ik me tegenwoordig net een stilstaande klok die per ongeluk de juiste tijd aangeeft. Naast dierendag en Halloween is het namelijk de hele maand, 31 dagen lang, Buy Nothing New-maand. Je zou ook kunnen zeggen dat ik een travestiet ben die met carnaval eindelijk in vrouwenkleren de straat op kan zonder dat iemand hem raar aankijkt, in elkaar slaat of nawijst.

Voor ons is het sinds oktober 2008 namelijk elke maand Buy Nothing New-maand. We doen daar niet krampachtig over en schieten niet in een stuip als er iets nieuws gekocht moet worden, maar dat is het uitgangspunt. Terwijl de Denen (die aardige, bescheiden Denen waar we allemaal zo gek op zijn sinds The Killing en Borgen) omgerekend de hoogste privéschuld per huishouden hebben van heel Europa, streef ik het omgekeerde doel na door zo weinig mogelijk uit te geven en zoveel mogelijk af te lossen.

Buy Nothing New werd - na een voorzichtige pilot - in 2013 pas officieel in Nederland geïntroduceerd, maar bestaat al veel langer. De eerste nietwinkeldag vond in 1992 plaats in Canada, maar had voornamelijk een symbolische waarde. Zelfs de grootste shopaholic kan waarschijnlijk wel een dag lang niks kopen zonder last te hebben van afkickverschijnselen. Vandaar dat in 2011 in Australië de Buy Nothing New-month werd geïntroduceerd onder het motto: buy less, live more.

Tweedehands artikelen
Ik was toen al zo fanatiek aan het consuminderen dat ik nauwelijks nog aansporing of motivatie nodig had, maar verder ben ik het met alles eens waar deze actiegroep voor staat. Hooguit vind ik het initiatief nog niet ver genoeg gaan, omdat de mogelijkheid nadrukkelijk wordt opengehouden dat je je alsnog suf koopt aan tweedehands artikelen via Ebay of Marktplaats. Dat is natuurlijk prima vanuit het oogpunt van hergebruik, maar levert geen herijking op van ons consumptiepatroon.

 
Je kunt niet bij de Nieuwjaarsduik je grote teen in het koude Noordzeewater steken en denken dat je weet hoe zwaar en uitputtend het is om het Kanaal over te zwemmen - laat staan hoe magisch of bevredigend.

In eerste instantie dacht ik ook dat Buy Nothing New betekent dat je er een maand lang (of zo lang je het maar vol kunt houden) helemaal niks bij koopt. Als ik mezelf op een gebruikte racefiets trakteer en via de post een paar tweedehands cd's bestel, heb ik namelijk helemaal niet het idee dat ik een offer breng of mezelf op rantsoen zet. Hoogstens kun je stellen dat je jezelf netjes aan de regels houdt, maar tegelijk op een verschrikkelijke manier aan het smokkelen bent. Je koopt alleen nog light-producten en maakt jezelf wijs dat je lekker op dieet bent.

Veel mensen gebruiken Buy Nothing New-maand dan ook vooral als een pas op de plaats en een mooi moment om de zolder leeg te ruimen en de garderobekast op te schonen zodat er weer plek is voor een paar musthaves uit de wintercollectie. Tegelijk is opruimen slechts het begin. Het is stap A van afzien, afbouwen, afdragen en je ondertussen van alles afvragen. Want wanneer zou je pas écht weer een nieuwe spijkerbroek nodig hebben als je wacht tot het moment dat er letterlijk gaten in vallen? Praten we in dat geval niet gewoon over de wintercollectie van het jaar 2020?

Effect op je mindset
Een maand lang niks kopen is ook veel te kort om effect te sorteren en al helemaal te kort om te zien wat voor effect het heeft op je mindset en je hele kijk op consumptie. Je kunt niet bij de Nieuwjaarsduik je grote teen in het koude Noordzeewater steken en denken dat je weet hoe zwaar en uitputtend het is om het Kanaal over te zwemmen - laat staan hoe magisch of bevredigend. Een maand lang niets nieuws kopen is hetzelfde als dertig dagen sonjabakkeren en ondertussen de vriezer volstouwen met ijstaarten. Het is je op 1 januari inschrijven op de sportschool en op 1 februari constateren dat je maar drie keer bent geweest en ook nog eens alle toestellen hebt afgeraffeld.

Niets kopen wordt zo vanzelf een soort luchtig lifestyle-dingetje terwijl het in wezen van levensbelang is. Overdreven? Blader voor de aardigheid maar eens door het pas verschenen boek Tien Miljard van Stephen Emmott. Daarin schetst deze onderzoeker, als een soort afgezant van Al Gore, wat de aarde te wachten staat als de wereldbevolking eind deze eeuw is aangegroeid tot 10 miljard en steeds meer inwoners van Azië en Afrika het westerse consumptiepatroon hebben geadopteerd.

In Tien Miljard gaat het allang niet meer over hoeveel schoenen er in een inloopkast passen en hoeveel biefstukken je per dag nou eigenlijk kunt eten, maar louter over de vraag hoe lang we nog kunnen doorgaan op de ingeslagen weg voor we elkaar de hersens inslaan. Het is geen blijde boodschap om de wereld te verbeteren, maar een onverbiddelijke deadline. Dreigend stelt hij: 'We moeten minder consumeren. Veel minder. Minder voedsel, minder energie, minder spullen. Minder auto's, elektrische auto's, katoenen T-shirts, laptops, upgrades in mobiele telefoons. Alles moet omlaag.'

Plastic tasjes
Met louter biologisch eten, wel/geen plastic tasje bij het afrekenen en hier en daar een paar spaarlampen gaan we het volgens Emmott niet redden. Zelf geeft hij al aan dat deze radicale gedragsverandering voor de meeste mensen veel te ver gaat en ook te veelgevraagd is. Politici kunnen dit soort maatregelen niet verkopen en wij kunnen uit onszelf niet stoppen met kopen.

Tegelijk is er maar één remedie: van Buy Nothing New-maand niet een leuk en luchtig radio-onderwerp maken maar een radicaal andere manier van leven die we de rest van ons leven moeten zien vol te houden.

Gerhard Hormann is politicoloog en journalist/schrijver

 
Niets kopen wordt zo vanzelf een soort luchtig lifestyle-dingetje terwijl het in wezen van levensbelang is.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden