Waarom is de 'Buy European-oproep' van Macron nu wel verfrissend?

Toen Trump zijn 'Buy American-initiatief' lanceerde, reageerde Brussel afkeurend. Nu noemt de invloedrijke Europees Commissaris Margrethe Vestager (Concurrentie) de 'Buy European-oproep' van Macron verfrissend. Wat is er gebeurd?

Margrethe Vestager: 'De wereld is veranderd, de handel is veranderd, dus wij moeten ook veranderen.'Beeld Mehdi Chebil / HH

'Absoluut een fris en interessant idee', zegt Margrethe Vestager over de 'Buy European-oproep' van de nieuwe Franse president Macron. Dat ze als Europees Commissaris voor Concurrentie, een liberale politica bovendien, pal zou moeten staan voor de vrije markt, deert haar niet. 'Ik zie globalisering niet als een tsunami die over je heen komt, maar als iets dat je wilt sturen en vormgeven. Dan kun je geen enkel voorstel bij voorbaat afschieten.'

Koop Europees stopt misschien het Koop Deens of Koop Frans, zegt Vestager opgewekt in haar Brusselse werkkamer in gesprek met zeven Europese kranten, waaronder de Volkskrant. 'Je kon op een gegeven moment in Denemarken geen pak koekjes meer kopen zonder Deens vlaggetje erop.' Niet dat ze nu koekjes met EU-blauwe vlaggetjes bepleit, integendeel. 'Maar de Europese Commissie wil even pas op de plaats maken voor debat over globalisering. We drukken de pauzeknop in omdat we willen dat Europese bedrijven elders op dezelfde manier zaken kunnen doen als buitenlandse bedrijven hier. Wederkerigheid is ons devies. Buy European maakt deel uit van het debat over hoe we de scherpe kanten van globalisering af kunnen halen.'

Vestager is een autoriteit, binnen en buiten de EU. De Deense deinsde er niet voor terug de Amerikaanse hightech-gigant Apple een aanslag voor ontweken belasting op te leggen van 13 miljard euro. Ze is in een verbeten gevecht verwikkeld met Google en Gazprom om hun marktmacht in te perken. En in de Commissie profileert ze zich (met succes) als het gezond verstand: als je het mij niet kunt uitleggen, aan wie dan wel?

'De wereld is veranderd, de handel is veranderd, dus wij moeten ook veranderen. Een andere blik op globalisering.'Beeld EPA

Toen Trump zijn Buy American-initiatief lanceerde, werd hij weggehoond in Brussel. Hoe opener de markten, hoe beter, was het antwoord. Wat is er veranderd?

'We moeten luisteren en de zorgen bij burgers over globalisering serieus nemen. Als de Chinezen goedkoop staal op de Europese markt dumpen, klagen Europese staalbedrijven maar de afnemers van staal zijn blij. Globalisering kent winnaars en verliezers. Sommigen noemen wereldhandel de grote ramp, anderen het paradijs. Er een wedstrijdje 'wie schreeuwt het hardst' van maken, helpt niet. We moeten veel genuanceerder naar globalisering kijken. We hebben nieuwe handelsverdragen nodig, zoals met Canada, dat is voor mij hét voorbeeld. Verdragen die uitgaan van gedeelde waarden, van wederkerigheid. De wereld is veranderd, de handel is veranderd, dus wij moeten ook veranderen. Een andere blik op globalisering.'

Vorige week opperde de Commissie Europese bedrijven te beschermen tegen vijandige overnames door buitenlandse (staats)bedrijven. Schuurt dat niet bij u als hoedster van de vrije markt?

'Voor mij is die vraag over bescherming volstrekt legitiem. Veel lidstaten kennen al beperkende maatregelen om te voorkomen dat buitenlandse investeerders onze wegen, energienetwerken of riolering in handen krijgen. Het is zeer wenselijk dat we dat debat ook op Europees niveau gaan voeren. Het kan een goed idee zijn Europese regels te hebben tegen buitenlandse controle over wat wij als essentiële bedrijven zien.

'Europa is een van de meest open markten ter wereld. Ook bij overheidsopdrachten kunnen buitenlandse bedrijven meedingen. Het is tijd dat we een overzicht krijgen of die andere delen van de wereld dezelfde openheid voor Europese bedrijven betrachten: doen zij hetzelfde als wij? Bij de onderhandelingen met de VS over een handelsverdrag was het een van de controversiële onderwerpen, mede daarom is dat verdrag in de vriezer beland.'

'Macron geeft de EU wel een nieuwe kans. Wat voorspeld was als het Jaar van het Nationalisme, is niet uitgekomen.'Beeld AFP

Na de Brexit moet de EU een handelsverdrag met Groot-Brittannië sluiten. Is CETA, het verdrag met Canada, de blauwdruk daarvoor?

'Het zal anders dan CETA zijn. Simpelweg omdat je meer handelt met je buren dan met een land een paar duizend kilometer verderop. En omdat Groot-Brittannië compleet geïntegreerd is met de Europese handelsstromen.'

Londen wil de belastingen voor bedrijven verlagen. Ziet u dat als een dreigement in de Brexitonderhandelingen?

'Belastingparadijzen zijn een wereldwijd probleem. Daarom wil de EU de winsten belasten waar ze worden gemaakt. Het heeft geen zin Groot-Brittannië hier apart op een strafbankje te zetten.'

U zette als eerste de Europese staatssteunregels in om belastingafspraken tussen lidstaten en bedrijven aan te pakken, zoals Apple in Ierland. Was dat een politieke keuze?

'Ik was niet de eerste, maar deze Commissie heeft de aanpak van belastingafspraken wel tot prioriteit verheven. Dergelijke afspraken zijn niet per definitie verkeerd, maar kunnen een bedrijf oneigenlijk concurrentievoordeel opleveren. Momenteel verzamelen we alle belastingregelingen die lidstaten voor bedrijven hanteren. Dat geeft ons de kennis om richtlijnen op te stellen. Opvallend genoeg heeft alleen ons onderzoek al effect: Ierland en Luxemburg hebben hun afspraken al aangepast.'

Landen die snel de bakens verzetten voor de nieuwe tijden.

'Hm, snel zou ik het niet noemen. Maar het verandert.'

Nog zo'n slepend dossier dat ook op uw bord ligt: de rommelkredieten. Volgens de ECB zitten Europese banken met ruim 900 miljard euro aan niet-rendabele leningen op hun balans, alleen in Italië al 270 miljard. Verloopt de sanering daarvan niet veel te traag?

'Dit is een erg moeilijke kwestie. De wetgeving hoe die leningen aan te pakken verschilt per lidstaat. De Commissie helpt met advies over de verkoop ervan. Het goede is dat de hoeveelheid onrendabele leningen heel langzaam daalt. Er ontstaat een markt voor: verkoop tegen een lagere prijs zodat de economie van die last verlost wordt. Maar of het snel genoeg gaat? Wat is je maatstaf?'

Bepaalt de verkiezing van Macron nu de toon van het debat over de toekomst van de EU?

'Dat debat hangt van ons allen af, niet alleen van de Franse president. Maar Macron geeft ons wel een nieuwe kans. Wat voorspeld was als het Jaar van het Nationalisme, is niet uitgekomen. De Nederlandse verkiezingen gaven al lucht, de Franse laten zien dat je met een pro-Europees verhaal verkiezingen kunt winnen. Dat geeft ons het recht om te zeggen: we kunnen Europa veranderen. Niet direct met een nieuw Europees Verdrag of nieuwe wetten, maar door bestaande wetten beter uit te voeren en landen en burgers meer te betrekken.'

Wat moet er veranderen? Hoe moet de EU er in 2025 uitzien?

'Veranderingen voltrekken zich vaak onder de radar. Deze Commissie maakt veel minder wetten dan haar voorgangers. Het is een goede gewoonte geworden: we hebben het dunste wetgevingsprogramma ooit! We roepen niet vanuit onze ivoren toren: dit is de weg voorwaarts! We nodigen uit. We zijn decennialang bezig geweest om de lidstaten in de EU te integreren, nu is het tijd om de EU in de lidstaten te integreren. Door meer in de lidstaten te zijn, ik spreek eens per maand met de Deense pers, met Deense politici. Door lidstaten meer zelf te laten doen, minder Europese regels. Dan wordt het ook moeilijker om te zeggen: het is de schuld van Brussel!'

Brussel versoepelt staatssteunregels

Overheden mogen meer investeren in havens, kleinere luchthavens en cultuur zonder eerst toestemming aan de Europese Commissie te vragen. Dat bespaart lidstaten geld en ergernis en geeft de Commissie de mogelijkheid zich op grotere staatssteunzaken te concentreren. 'We moeten groot zijn bij grote zaken, klein bij kleine', verklaarde Europees Commissaris Vestager (Concurrentie) de woensdag gepresenteerde versoepeling van de Brusselse staatssteunregels. Zo'n 95 procent van de staatssteunzaken (28 miljard euro) mogen de lidstaten nu zelf afhandelen. Met de overige 5 procent waarvoor wel Brusselse toestemming is vereist, is 62 miljard euro gemoeid. Door de nieuwe versoepelingen kunnen lidstaten nu tot 50 miljoen euro in binnenlandse havens en 150 miljoen in zeehavens investeren, zonder eerst langs Brussel te gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden