Waarom huurt de overheid steeds meer externen in?
© Harry Cock / de Volkskrant

Waarom huurt de overheid steeds meer externen in?

Vier vragen over extra personeelskosten bij het Rijk

Wat ministeries, gemeenten en provincies niet willen, laten ze toch gebeuren. Ze nemen steeds meer mensen van buiten aan.

Wat doet extern personeel bij de overheid?

'Externe inhuur' van flexwerkers, uitzendkrachten, zzp'ers en consultants definieert de overheid als 'mede door de opdrachtgever gestuurde werkzaamheden' die worden uitgevoerd door 'een private organisatie met winstoogmerk'. In de praktijk zijn het vooral de uitzendbureaus die aan overheden een goede klant hebben. De elf ministeries betaalden vorig jaar ruim 750 miljoen euro aan uitzendkrachten om pieken op te vangen of gaten in het personeelsbestand te dichten. Denk aan de vreemdelingendienst IND die plots mensen nodig had.

Externe adviseurs, vooral met kennis van informatie- en communicatietechnologie, daar zijn overheden dol op. Uit parlementair onderzoek bleek al dat ambtenaren zelf niet veel bakken van grote ict-projecten, maar dat ook de 'externen' weinig soelaas bieden. Veel ict-projecten van de overheid mislukken. Niettemin gaf het Rijk vorig jaar 427 miljoen euro uit aan 'advisering opdrachtgevers automatisering'.

Lees verder onder de grafiek.

Gebruikt vooral het Rijk externe krachten?

Bij provincies, gemeenten en waterschappen speelt dit evenzeer. Net als bij het Rijk gaat het geld voor de externen op aan uitzendkrachten en ict'ers, zo geven verschillende lokale rekenkamers aan. En net als de ministeries lukt het de lokale overheden niet de externe inhuur terug te dringen. In 2016 gaven ministeries 1,3 miljard euro eraan uit, lokale overheden 1,1 miljard. Al met al gaat het om bijna 13 procent van de personeelsuitgaven van de overheid.

Dat cijfer komt van het AD dat de externe inhuur inventariseerde van 148 overheidsorganisaties. Daaruit blijkt dat de post 'externe inhuur' in twee jaar tijd met 19 procent is gestegen. De waterschappen huurden in 2016 volgens het AD zelfs bijna 50 procent meer extern in dan in 2014.

Ook grote gemeenten lukt het niet om de groei van de inzet van externen te beteugelen. Rotterdam verdubbelde de uitgaven daaraan in twee jaar tot 86 miljoen euro. Amsterdam betaalde vorig jaar liefst 224 miljoen. De gemeenten voeren de decentralisatie en de extra taken die ze daardoor van het Rijk overgeheveld hebben gekregen aan als verklaring voor de groeiende externe inhuur.

Is het beteugelen van externe inhuur iets van de laatste tijd?

Exorbitante vergoedingen voor advieswerk lijken wel tot het verleden te behoren

Al sinds 1998 staat in achtereenvolgende regeerakkoorden dat overheden zo min mogelijk flexwerkers van buiten moeten aannemen, maar sindsdien zijn het er alleen maar meer geworden. Toen, bijna 20 jaar geleden, gaf het Rijk 270 miljoen euro uit aan externe inhuur. Dat liep op naar 1,3 miljard in 2009, daalde naar een kleine 900 miljoen twee jaar later om in 2016 weer op hetzelfde niveau als 2009 uit te komen.

Hoewel ook het huidige demissionaire kabinet in 2012 ministeries opdroeg minder 'externen' in te schakelen. Exorbitante vergoedingen voor advieswerk lijken wel tot het verleden te behoren. Als een ministerie een adviseur meer dan 225 euro per uur betaalt, moet het departement dat melden. In 2016 waren er zes van zulke gevallen.

Wat zijn de uitschieters?

De Belastingdienst loopt voorop en huurde voor 272 miljoen euro aan extern personeel, waarvan voor bijna 150 miljoen aan ict'ers. Pijnlijk, want uitgerekend de Belastingdienst heeft een vertrekregeling opgezet die beoogde 5.000 belastingambtenaren te laten uitstromen. Er zouden 1.500, voornamelijk ict-geschoolden, voor terugkomen. De vertrekregeling mislukte echter, waardoor precies die ambtenaren afscheid namen van de Belastingdienst die niet gemist konden worden.

Het is de bedoeling dat departementen niet meer dan 10 procent van hun personeelskosten besteden aan externe inhuur. De ministeries van Onderwijs (25 procent), Binnenlandse Zaken (24 procent) en Infrastructuur en Milieu (20 procent) gaan ruim over die norm heen. Bij Onderwijs zou dat komen door een andere manier van boekhouden, Binnenlandse Zaken had veel ict-consultants nodig.