De kwestie Peter de Waard

Waarom groei beter voor het milieu is dan krimp

Peter de Waard

In de paarse jaren negentig – toen de utopie van een aards ­paradijs binnen handbereik leek – verdubbelde de nationale koek (het bbp) van 243 naar 419 miljard euro. De millenniumwisseling was een mooi moment geweest om te stoppen met groeien en tevreden te zijn met de toen bereikte welvaart: één vakantie per jaar, rijtjeswoning, gezinsauto, Senseo, een Nokia en een gewone fiets.

Het milieu zou niet verder worden belast. Geen verdere groei van Schiphol. De tweede Maasvlakte zou niet zijn aangelegd en de verbreding van de A2 en de A1 zou zijn afgeblazen. Geen smartphones, elektrische fietsen en Quookerkranen. De intensieve veehouderij zou aan banden zijn gelegd en de woningbouw gestopt onder het motto dat de ­dieren meer ruimte zouden mogen krijgen en de mensen wat zouden moeten inschikken. De koningin van de krimp Marianne Thieme zou aan haar zevende kabinet toe zijn.

Maar de nationale koek is sinds de millenniumwisseling nog eens verdubbeld: van 419 miljard euro naar 809 miljard. Geen criticus van groei zou die 400 miljard nodeloos verspillend durven noemen. Op dit moment wordt ruim 100 miljard euro uitgegeven aan de zorg, tegen 40 miljard euro in 1999. Zonder groei zou zorg nu al meer dan een kwart van onze welvaart opsouperen. Of het land had moeten accepteren dat al die levensverlengende behandelingen en medicijnen er maar niet hadden moeten komen.

Mensen die denken zonder groei te kunnen, zien de oplossing in meer herverdeling. Maar herverdeling is in een mondiale wereld, waarin de rijken (of het nu bedrijven of particulieren zijn) alle kanten op kunnen, een langzaam en moeizaam proces. De Amerikaanse libertariër Peter Thiel, oprichter van PayPal, noemde groei zelfs een voorwaarde voor parlementaire democratie. In de laatste twee eeuwen heeft die wereldwijd kunnen floreren dankzij de groei. Politici konden telkens iets weggeven van een groeiende koek. Als de groei stopt, leidt dat tot de opkomst van despoten en dictators, zoals in de jaren dertig van de vorige eeuw. Of in de eeuwen voor 1800, toen de jaarlijkse economische groei verwaarloosbaar was.

De grenzen van de groei zijn al vaker geschetst. Malthus voorspelde twee eeuwen geleden dat de wereldbevolking – toen een miljard mensen – niet verder zou kunnen groeien omdat daarvoor onvoldoende voedsel zou kunnen worden verbouwd. Nu zijn er zeven miljard, waarvan een steeds kleiner deel onvoldoende te eten heeft. Maar nieuwe technologieën brachten uitkomst.

De Club van Rome voorspelde in de jaren zeventig dat de economie niet verder kon groeien door de uitputting van grondstoffen. Nu lijken de delfstoffen oneindig en is het probleem de CO2 en de stikstofuitstoot. Technologie zou ook nu de ­oplossing moeten zijn, niet door daar lijdzaam op te wachten zoals klimaatsceptici willen, maar door het af te dwingen.

En dat lukt beter met groei dan met krimp.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden