columnpeter de waard

Waarom dringen financiële instellingen ieder land de VOC-mentaliteit op?

null Beeld

De VOC-mentaliteit is geen ideaal exportartikel. En ook het westerse model van de vrije markt niet. De Europese Commissie zal het niet lukken van Griekenland in economisch opzicht een Nederland te maken, net zoals Italië niet van de ene op andere dag economisch is om te vormen tot Duitsland.

Of marktwerking tot economische voorspoed leidt is vooral een kwestie van volkscultuur. Institutionele veranderingen van boven, zoals de EU in haar monetaire unie en IMF en Wereldbank in ontwikkelingslanden vaak trachten te doen, werken niet. Deze instanties spannen het paard zelfs achter de wagen als ze landen dwingen tot het liberaliseren van de handel, het flexibiliseren van rigide arbeidsmarkten en het privatiseren van overheidsdiensten, terwijl die landen daar niet aan toe zijn. Het leidt tot dalende inkomens in plaats van stijgende. Dat geldt voor landen in Afrika, maar ook voor landen in Zuid- en Oost-Europa.

Twee onderzoekers van de Tilburg Universiteit en Radboud Universiteit Nijmegen trekken die conclusie op grond van data van 67 landen tussen 1970 en 2019 over het effect van economische hervormingen.

De omwenteling in de voormalige Sovjetlanden begin jaren negentig werkte averechts, omdat het te snel ging, de mensen te weinig vertrouwen in elkaar hadden en daardoor risicomijdend opereerden. Hierdoor kon een kleine club oligarchen er met de bal vandoor gaan en raakte de overgrote meerderheid van de regen in de drup. China, dat geleidelijk hervormde en waar mensen ook meer ondernemingszin tonen, heeft het in dat opzicht veel beter gedaan.

Institutionele veranderingen zijn snel door te voeren, maar culturele veranderingen gaan zeer traag. ‘De relatie tussen economische vrijheid en economische ontwikkeling is afhankelijk van de cultuur van een natie’, aldus een deze maand gepubliceerd artikel van de hoogleraren Johan Graafland (Tilburg Universiteit) en Eelke de Jong (Radboud Universiteit Nijmegen) in het Journal of Comparative Economics. Wie economische ontwikkeling wil ondersteunen, kan beter ondernemingszin aanmoedigen en perspectief geven op langere termijn dan een model opdringen. De landen die het meest hebben geprofiteerd van meer economische vrijheid liggen in Azië, de landen die het minste baat daarbij hebben gehad liggen in Latijns-Amerika, zo blijkt uit de data.

Burgers in de voormalige Sovjet-republieken en Latijns-Amerika accepteren vaak op voorhand dat macht en rijkdom zijn geconcentreerd bij een kleine groep. Zij leggen zich erbij neer dat mensen niet gelijk zijn. Ze nemen ook geen initiatief hun eigen situatie te verbeteren en op te klimmen. Daardoor werkt het vrijemarktmodel daar niet.

Nederland kan veel exporteren dankzij de VOC-mentaliteit: bloemen, bulkchemie, onderdelen. Het heeft het op vier na hoogste handelsoverschot in de wereld.

Maar het verkopen van die mentaliteit zelf leidt alleen tot meer kommer en kwel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden