Waarom dit schilderij 142,4 miljoen dollar waard is (of niet)

Het is het duurste schilderij ooit geveild. Het drieluik 'Three Studies of Lucian Freud' van de als Ier geboren Francis Bacon uit 1969 bracht gisteravond 142,4 miljoen dollar op (106 miljoen euro) op een veiling bij Christie's in New York. Waarom is dat er voor betaald?

Three Studies of Lucian Freud, tijdens de kijkdagen in oktober in New York. Beeld getty

Vanwege Francis Bacon
Bacon (1909-1992) is een gewaardeerd en invloedrijk kunstenaar, daarover bestaat overeenstemming. Het is bovendien mogelijk om op zijn werk terug te kijken, anders dan op dat van bijvoorbeeld (nog levende) kunstenaars als Damien Hirst en Jeff Koons, waarvoor ook enorme bedragen worden betaald.

Bacon, zegt Volkskrant-verslaggever Rutger Pontzen, laat je de droesem van de menselijke ziel zien. De twee wereldoorlogen waren geweest, en Bacon toonde de mens die daarna overbleef. Getormenteerd, afgebeten, zonder de mooie kanten. Waar Picasso dat op een 'leuke' manier oploste met drie ogen en twee neuzen, vervormt Bacon gezichten in plaats van iets toe te voegen, zegt Pontzen. Grimassen zijn het, het is rottend vlees.

Three Studies of Lucian Freud.. Beeld ap

Vanwege de markt
Dat er consensus bestaat over de kwaliteit van het werk van Bacon, valt wellicht af te leiden uit de hoge bedragen die eerder voor zijn betaald. Vorig jaar werd Figure Writing Reflected in a Mirror in New York geveild voor 44,9 miljoen dollar, in 2007 verwisselde Studie van Innocent X voor 52,7 miljoen dollar van eigenaar. Beide bedragen waren hoger dan verwacht. Het vorige record voor een werk van Bacon stamt uit 2008: de Rus Roman Abramovitsj, ook eigenaar van voetbalclub Chelsea, kocht een drieluik voor 86,2 miljoen dollar.

Tegelijkertijd is die manier om de kwaliteit te meten eigenlijk niet meer te doen, zegt Rutger Pontzen. 'Het is te veel, ook als je het bedrag dat voor dit drieluik is betaald, weer zou delen door drie.' Of een schilderij goed is, of kunsthistorisch gezien belangrijk, zijn volgens Pontzen allang niet meer de enige factoren die de prijs opdrijven. Dat zie je aan veilingen waar werk van bijvoorbeeld Damien Hirst of Jeff Koons wordt geveild, en waar enorme bedragen worden betaald worden voor een haai op sterk water. Het is een eigen dynamiek, de veilingzaal, of het nu kunst is, de woningmarkt of iets anders. Het zijn economische mechanismen.

En misschien dat de kunstmarkt in het westen lijdt onder de economische crisis, in andere delen van de wereld hebben ze daar geen last van. Sjeika al-Mayassa bint Hamad al-Thani bijvoorbeeld, onlangs uitgeroepen tot de machtigste vrouw in de kunstwereld, is verantwoordelijk voor de duurste kunstaankoop ooit. In 2011 kocht de voorzitster van het Qatarese Museumagentschap De Kaartspelers van Cézanne voor 190 miljoen euro. Het is daarmee het duurste kunstwerk ooit.

Figure Writing Reflected in a Mirror, van Francis Bacon. Beeld epa
Sjeika al-Mayassa bint Hamad al-Thani op een foto uit 2008. Beeld afp

Vanwege het schilderij
Het drieluik werd onder meer zoveel waard doordat het een afbeelding is van een vriend van Bacon, Lucian Freud. Een vriendschapswerk dus. Komt nog bij dat Freud zelf ook een zeer gewild en geliefd kunstenaar is.

Inhoudelijk is het daarmee rond, volgens Pontzen. Freud wierp zich op als leerling van Bacon, Damien Hirst weer als kleinzoonleerling van de Ier. Een schilderij van de meester waarop de zelfverklaarde leerling wordt afgebeeld, is vermoedelijk daarom nog meer waard. En de cultus die Hirst om zich creëert, straalt op die manier af op het werk van bijvoorbeeld Bacon.

Vanwege de bieders
Maar liefst zeven mensen boden op het schilderij gisteravond, waardoor de prijs al snel werd opgedreven tot ver boven de 85 miljoen dollar die Christie's had geschat. Carla Vogel was er namens The New York Times bij, en sprak twee teleurgesteld afdruipende bieders. Larry Gagosian, kunsthandelaar, ging tot 101 miljoen dollar, 'maar dat maakte nauwelijks iets uit'. Hij bood voor een klant. Hong Gyu Shin, directeur van de Shin Galerie in New York, bood voor zichzelf. Hij verwachtte dat het drieluik voor zo'n 87 miljoen dollar geveild zou worden. Shin verzamelt vooral Japanse houtprints en oude meesters, maar vond het schilderij zo mooi dat hij 'zich niet in kon houden'. 'Misschien krijg ik op een andere dag nog eens een kans.'

Aan wie Three Studies of Lucian Freud is verkocht, werd aanvankelijk niet bekendgemaakt, maar volgens verschillende bronnen is dat William Acquavella het. Of het voor een klant is, is niet bekend. Acquavella heeft zelf een galerie.

Dat zou ook kunnen betekenen dat hij denkt dat er nog meer voor het schilderij te krijgen is.

Balloon Dog (Orange) van Jeff Koons werd op dezelfde veiling voor 58,4 miljoen dollar geveild. Daarmee is het duurste kunstwerk geveild van een nog levende kunstenaar. Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.