Geen Europese treinkampioen

Waarom deze Eurocommissaris – ondanks immense politieke druk – een Frans-Duitse treinfusie verbiedt

Een trein van Siemens, de Eurostar, tijdens een testrit op weg van Amsterdam naar Londen. Beeld ANP

De Europees commissaris Mededinging heeft besloten de Frans-Duitse megafusie van treinbouwers Alstom en Siemens te verbieden, kondigde zij woensdag aan. Aan die aankondiging ging een immense politieke druk vooraf, maar Margrethe Vestager zwichtte niet. Inhoudelijke redenen om de fusie te voorkomen heeft ze genoeg.

De politieke druk was – ook voor Brusselse begrippen – ongekend hoog. Maandenlang beukten Berlijn en Parijs publiekelijk in op Europees Commissaris Margrethe Vestager (Concurrentie) om akkoord te gaan met de geboorte van hun ‘Europese treinkampioen’: de overname van de Franse treinbouwer Alstom door zijn Duitse concurrent Siemens. Maar Vestager buigt niet, naar nu blijkt.

Met mathematische precisie zette Vestager de door Frankrijk en Duitsland bewierookte treinkampioen de afgelopen tijd neer als de creatie van een bijna-monopolist die de Nederlandse, Belgische en Spaanse treinreiziger op hogere kosten zou hebben gejaagd. Ook het Duits-Franse argument dat ‘de Chinezen komen’ – zonder Europese kampioen rijden we straks allemaal in Chinese treinen – veegde Vestager van tafel. Hoeveel Chinese treinen rijden er in Europa? Nul. Hoeveel treinen en kilometers rails zijn uitgerust met beveiligingssystemen van Chinese makelij? Nul.

De Chinese treinfabrikant CRRC is inderdaad een reus, maar op de Chinese markt. In de rest van de wereld zijn Siemens en Alstom marktleiders. Die bij elkaar voegen maakt een moloch. In aanloop naar de aankondiging van Vestager riepen vier nationale mededingingsautoriteiten – die van Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Spanje en België – de Eurocommissaris gezamenlijk op haar poot stijf te houden. Eerder deed opvallend genoeg de Duitse concurrentiewaakhond hetzelfde. Toch namen Parijs en Berlijn de Deense zwaar onder vuur. De Franse minister van Financiën Bruno Le Maire zette de Commissaris publiekelijk neer als achterlijk en halsstarrig. Volgens Le Maire zijn de Europese concurrentieregels – vastgesteld door de lidstaten – achterhaald. ‘Industriepolitiek in de 21ste eeuw kan niet gebaseerd zijn op concurrentieregels uit de 20ste eeuw.’

Europees Commissaris Margrethe Vestager (Mededinging). Beeld REUTERS

Leven of dood

Europa wordt volgens Le Maire economisch en technologisch verpletterd door China als Brussel niet onmiddellijk ruim baan geeft. De fusie van Siemens en Alstom – die in de wandelgangen ‘Railbus’ werd genoemd, in navolging van luchtvaartgigant Airbus – zou een kwestie van leven en dood zijn. ‘Als Europa niet handelt, overleeft het niet’, aldus Le Maire.

De Duitse minister van Economische Zaken Peter Altmaier drukte zich zakelijker uit. Hij zei ‘alles op alles’ te zetten de fusie er in Brussel door te drukken. Hij werd daarin gesteund door Manfred Weber, de (eveneens Duitse) kandidaat om de nieuwe Europese Commissie te leiden, die in zijn verkiezingscampagne hamert op de noodzaak van Railbus.

Onder zoveel publieke druk kon Vestager bijna niet anders dan vasthouden aan haar reeds in juli 2018 geuite bezwaren. Had zij nu gedraaid, dan was haar het verwijt van slappe knieën toegekomen. Europees concurrentiebeleid was de speelbal geworden van politieke beïnvloeding. Daarnaast zou het een kras zijn geweest op haar verder glanzende reputatie – ze pakte met succes Apple en Google aan – en zou het niet direct behulpzaam zijn geweest bij haar ambitie voor een tweede termijn als concurrentiecommissaris.

Maar Vestager heeft bovenal inhoudelijke argumenten tegen de fusie. De Europese treinmarkt is er volgens haar bij uitstek één waar verdere concentratie ongewenst is, Siemens en Alstom maken daar al de dienst uit. Fusie van de twee leidt tot een bedrijf dat bij de bouw van hoge-snelheidstreinen, gewone treinen en metrostellen een marktaandeel van meer dan 50 procent krijgt. Bij de ontwikkeling en productie van veiligheidssystemen loopt het marktaandeel in sommige lidstaten op tot 90 procent.

Hogere prijzen

Infrabel, de Belgische railbeheerder, schreef eveneens een brief aan Vestager. Het bedrijf waarschuwde dat alle miljarden euro’s belastinggeld voor beter en veiliger treinvervoer straks bij de combi Siemens-Alstom binnenrollen. Deze luxepositie leidt volgens railbeheerders en concurrentiewaakhonden tot hogere prijzen, minder keuze en minder innovatie. De Europese reiziger betaalt voor de Frans-Duitse droom.

Maar Vestager was niet onder de indruk van de toezeggingen van Siemens en Alstom om bedrijfsonderdelen af te stoten die hun verenigde dominante marktmacht verminderen. Te laat en te weinig, is het oordeel van betrokkenen. ‘De treinmarkt heeft geen Europese kampioen nodig. Er zijn er al twee, Siemens en Alstom, die moet je niet samenvoegen’, stelt een EU-ambtenaar.

Vorige maand besprak de voltallige Commissie de omstreden treinfusie. Op zich al opmerkelijk, de Commissie laat concurrentiezaken meestal aan de Commissaris over. Vestager kon rekenen op steun van haar collega’s, al toonden ‘sommige Commissarissen’ zich ‘gevoelig’ voor de argumenten uit hun hoofdsteden, aldus een betrokkene. Dat de Europese concurrentieregels achterhaald zijn, zoals Berlijn en Parijs beweren, staat volgens Vestager allerminst vast. 

Berlijn en Parijs willen verdere beleidsaanpassingen, zoveel is volgens Commissie-ambtenaren duidelijk na de harde aanval op Vestager. De timing van hun kritiek is goed gekozen: dit jaar komen er een nieuw Europees Parlement, een nieuwe Commissie en een nieuwe EU-president, die gezamenlijk de EU-agenda tot 2025 opstellen.

Een fusie van treinbouwers Alstom en Siemens is door de Eurocommissaris voor Mededinging verboden. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.