Waarom deodorant het beter doet dan olie

Unilever streefde Shell dinsdag voorbij als grootste Nederlandse beursbedrijf. Is dat alleen dankzij de lage olieprijs of spelen strategie en imago ook een rol?

Topman - geprezen en verguisd

Ze zijn van dezelfde gene ratie en afkomstig uit de provincie, Enschede en Roosendaal. Beiden hebben een succesvolle carrière bij een belangrijke multinational. Maar daar houden de overeenkomsten tussen de topmannen Paul Polman (59) van Unilever en Ben van Beurden (57) van Shell wel op.

Een van de grootste verschillen is het imago dat ze hun bedrijf hebben bezorgd. Unilever staat tegenwoordig vooral bekend om de veronderstelde duurzaamheid van het bedrijf. Shell bevestigt onder Van Beurden het imago van een, weliswaar zeer winstgevend, fossiel energiebedrijf.

Unilever wordt, net als veel andere multinationals, in verband gebracht met milieuproblemen en sociale misstanden, zoals slechte arbeidsomstandigheden op theeplantages in India. Ook gebruikt het bedrijf veel palmolie, waarvoor bossen worden gekapt.

Maar Unilever pakt die problemen aan, zegt analist Karel Zoete van Rabobank. 'Ze kruipen niet onder een steen.' Polman heeft het bedrijf onder meer als doel gesteld over enkele jaren geen ontraceerbare palmolie meer in te kopen.

Van Beurden liet snel na zijn aantreden bij Shell weten weinig te zien in de ontwikkeling van duurzame energiebronnen. 'We zijn daar niet goed in.' Hij verzet zich tegen de opvatting dat het grootste deel van de olie- en gasvoorraden in de bodem moet blijven om de opwarming van de aarde te beperken tot 2 graden. Hij staat op gespannen voet met milieuorganisaties die vinden dat hij 'onder zijn fossiele steen vandaan moet komen'.

Vijf grote milieuorganisaties, waaronder Greenpeace, prezen Polman onlangs de hemel in als inspirerendste en groenste bestuursvoorzitter. 'Hij maakt echt werk van de verduurzaming van zowel bedrijfsdoelstellingen als de interne bedrijfsvoering', zei Coraline Bronsky, financieel directeur van Natuurmonumenten tegen BNR.

Greenpeace voerde felle strijd met Shell over de voorgenomen olieboring in het Arctisch gebied bij Alaska. Daar haalde Shell inderdaad een streep door, met als officiële reden dat een proefboring te weinig olie zou hebben opgeleverd.

Winst - groei en stagnatie

Een computer heeft waarschijnlijk liever aandelen van Shell dan van Unilever. De cijfers laten zien dat het energiebedrijf veel meer winst maakt, en meer geld teruggeeft aan zijn aandeelhouders, dan het concern in voedings- en verzorgingsproducten.

Experts en analisten zetten kanttekeningen bij die prestatie. Unilever deed het vorig jaar beter dan veel analisten hadden verwacht. Het maakte 5,3 miljard euro winst op een omzet van ruim 53 miljard euro, met een omzet die tientallen procenten hoger is dan in de voorbije jaren.

Shell sloot het jaar zoals verwacht af met ruim 10 miljard dollar (9,6miljard euro) winst, bij een dalende of stagnerende productie. Wat het bedrijf geliefd maakt, is het dividend op de aandelen: 9 procent. Daar kan Unilever met 2,6procent rendement niet tegenop.

Voor winning van olie worden bossen gekaptBeeld anp

Unilever heeft de wind mee, omdat het een ommezwaai heeft gemaakt. Vroeger waren de margarines en de voedingsdivisies het belangrijkst. Nu zijn dat de deodoranten, shampoos, wasmiddelen en andere persoonlijke verzorgings- en huishoudelijke middelen. Die zijn in trek in de opkomende landen, waar Unilever nu meer dan de helft van zijn groei realiseert.

Hoewel Polman gisteren zijn zorgen uitsprak over de korte termijn, vanwege minder economische groei in China en de onrust op het wereldtoneel, is analist Zoete van de Rabobank positief: 'Ze staan er gewoon goed voor.'

Unilever hoeft geen bedrijfsonderdelen te verkopen om te kunnen investeren en dividend te betalen. Shell heeft daarvoor tussen 2014 en 2018 voor 50 miljard bezittingen van de hand gedaan. Dat klinkt volgens het bedrijf dramatischer dan het is, omdat er tientallen miljarden aan nieuwe investeringen tegenover staan.

Als de overname van het Britse gasbedrijf BG Group doorgaat, is Shell volgens veel analisten beter gewapend tegen de toekomst dan de naaste concurrenten ExxonMobile en BP. Van alle fossiele brandstoffen levert gas de minste uitstoot van broeikasgas. De Aziatische landen die de wereldeconomie doen groeien, zijn grote importeurs van vloeibaar gas. Ondanks de relatief hoge prijs daarvan, zou de brandstof in populariteit kunnen stijgen. Dan moeten olie en kolen niet extreem goedkoop blijven, zoals nu.

Olieprijs -  zegen en vloek

De lage grondstofprijzen zijn een gruwel voor Shell, maar een zegen voor Unilever. Het koopt veel plantaardige oliën in voor bijvoorbeeld de pindakaas. Chemicaliën voor shampoos en waspoeders komen uit olie. Daarnaast zit er veel plastic ook van olie afkomstig in de verpakkingen. De lage olieprijs is dus een groot voordeel. Ook de kosten van veel andere grondstoffen zijn gedaald, waardoor Unilever met minder kosten hetzelfde aantal producten kan maken.

'Maar dit mes snijdt aan twee kanten' zegt Rabo-analist Zoete. Juist de landen waar Unilever wil groeien, hebben last van de slechte grondstoffenmarkt. De welvaart en de koopkracht in deze regio's zijn vaak afhankelijk van ruwe grondstoffen. Brazilië, India en Indonesië hebben last van dalende valuta's. China heeft last van vertraagde groei. Consumenten in die landen hebben daardoor minder te besteden, benadrukte de Unileverbaas bij de presentatie van zijn jaarcijfers.

Unilever gebruikt de lagere inkoopkosten nu deels om de prijzen laag te houden in de groeilanden waar de economie hapert. De verkoop in bijvoorbeeld China blijft daardoor hoog.

Voor Shell is het simpeler: de lage olieprijs is slecht voor de omzet. Toch heeft de oliemaatschappij er ook een beetje baat bij. De raffinaderijen, die tot twee jaar geleden golden als financieel zorgenkind, zijn nu ineens de winstmakers. Shell maakt er benzine, diesel en smeerolie en koopt goedkope olie als ingrediënt daarvoor. Het bedrijf kan de winstmarge op deze producten vaak hoog houden, omdat er weinig concurrentie is. Met deze downstream-activiteiten behaalde Shell de laatste kwartalen het grootste deel van de winst.

Een deel van de voorraden van Shell bestaat uit olie- en gasreserves die in de grond zitten. Dat Shell graag BG wil overnemen, komt mede door de forse reserves van het gasbedrijf. Tussen 2010 en 2015 daalden de reserves van Shell met 563miljoen vaten, terwijl BG er 796miljoen bij kreeg. Zolang iedereen gas en olie wil kopen, is dat een prettige bijkomstigheid.

Toekomst - duurzaam en fossiel

De lange termijn? Wie Shell-baas Ben van Beurden ernaar vraagt, krijgt een verhaal te horen waarin gas en olie de komende decennia het leven van miljoenen Afrikanen en Aziaten aangenamer zullen maken, net als de laatste decennia in westerse rijke landen is gebeurd.

Wat daarbij aan broeikasgas vrijkomt, zou wat Shell betreft grotendeels onder de grond kunnen worden gestopt. Het bedrijf is grote voorstander van de opvang en opslag van CO2, omdat dit de infrastructuur van de fossiele brandstoffen grotendeels intact houdt. Om die relatief dure techniek rendabel te maken, mag van Van Beurden best een forse koolstofbelasting worden ingevoerd. Nee, een publiekslieveling als weleer ('Shell helpt') zal het bedrijf niet zo snel meer worden.

Ben van BeurdenBeeld epa

Unilever is een marketingmachine: verkoopt het verhaal over waar het naartoe wil fantastisch. Een beter, gezonder en socialer bedrijf, staat er op bijna elke webpagina van Unilever of product. Waarbij een 'gezonder product' ook kan slaan op boter met minder zout erin.

Het is niet alleen maar verpakking. Polman gaat volgens analisten in zijn visie en doelen verder dan menig beursconcurrent. Zonder een concreet jaartal te noemen, wil Unilever de omzet verdubbelen en tegelijkertijd socialer en duurzamer worden zonder de uitstoot van broeikasgas te vergroten.

Het claimt tussen 2008 en medio 2015 al 1 miljoen ton CO2-besparingen te hebben behaald in zijn fabrieken wereldwijd. Niet alleen voor een betere wereld, want het leidde ook tot kostenbesparingen van meer dan 200 miljoen euro.

Daarnaast zegt Unilever dat het in 2020 alle agrarische grondstoffen bij duurzame boeren en handelaren wil inkopen, en dat dit doel vorig jaar voor ruim de helft was gerealiseerd. De onderneming opereert in een stabiele markt. De vraag naar voedingsmiddelen zal de komende decennia toenemen en het aantal welvarende consumenten blijft groeien. Of zij nog dagelijks benzine zullen kopen, is niet zeker. Pindakaas en shampoo, dat waarschijnlijk wel.

Shell straks weer groter

Unilever kan waarschijnlijk maar kort genieten van de voorsprong op Shell. Zodra het oliebedrijf de Britse branchegenoot BG Group heeft overgenomen, ontstaat een nieuwe combinatie die, volgens berekeningen vorig jaar, de totale aandeelhouderswaarde zou brengen op 175 miljard. Dat is flink groter dan Unilever. Omdat de aandelen Shell sindsdien in waarde zijn gedaald, is de gezamenlijke waarde op dit moment iets lager. Shell financiert 70 procent van de overname met eigen aandelen; de rest betaalt het cash. Het gezamenlijke bedrijf wordt, na het Amerikaanse ExxonMobile, het tweede grootste oliebedrijf dat niet in handen is van een overheid.

Unilever kan waarschijnlijk maar kort genieten van de voorsprong op Shell. Zodra het oliebedrijf de Britse branchegenoot BG Group heeft overgenomen, ontstaat een nieuwe combinatie die, volgens berekeningen vorig jaar, de totale aandeelhouderswaarde zou brengen op 175 miljard. Dat is flink groter dan Unilever. Omdat de aandelen Shell sindsdien in waarde zijn gedaald, is de gezamenlijke waarde op dit moment iets lager. Shell financiert 70 procent van de overname met eigen aandelen; de rest betaalt het cash. Het gezamenlijke bedrijf wordt, na het Amerikaanse ExxonMobile, het tweede grootste oliebedrijf dat niet in handen is van een overheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden