Waarom de ultrarijken volgens de Belastingdienst een speciale aanpak verdienen

Hoe meer vermogen iemand heeft, hoe aantrekkelijker het is om allerlei fiscale trucs te gebruiken. Het nieuwe rijkenteam van de Belastingdienst moet die doorzien. Wat heeft het tot nu toe ontdekt?

Duimen omhoog Een van de rijksten, Marcel Boekhoorn, begroet de door hem gehaalde panda's bij hun komst naar Nederland Beeld Hollandse Hoogte / Eyevine

Of de vermogende familie haar belastingaangifte mocht uitbreiden met een discrete bijlage, waarin de aangifte van hun kind kon worden opgeborgen? Het was namelijk niet de bedoeling dat de jonge meerderjarige via de Belastingdienst doorkreeg 'hoe vermogend hij écht was'.

De familie vroeg het vorig jaar aan ambtenaren van het 'Programma Zeer Vermogende Personen' (ZVP) van de Belastingdienst. Dat 'rijkenteam' wil zich specialiseren in de belastingheffing bij mensen of families met een vermogen van 25 miljoen euro of meer. De anekdote werd opgeschreven door een stagiair. Zijn verslag zit bij de stukken over het rijkenproject die de Volkskrant verkreeg door een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (WOB).

Fiscale verhuizing

'Ook kregen we het verzoek om goed te keuren dat een fiscale verhuizing naar het buitenland plaatsvond ten einde uit de Quote500 te komen', verhaalt de stagiair verder. 'Niet alledaagse vragen', concludeert hij, die de oprichting van een rijkenteam wel rechtvaardigen. De Quote-constructie werd overigens afgekeurd, net als de aangifte per bijlage van de jonge erfgenaam.

Nederland besloot in 2016 tot de oprichting van het rijkenteam na een oproep van de Oeso, de Europese organisatie voor economische samenwerking. De ultrarijken verdienen volgens de Oeso en de Nederlandse Belastingdienst een gespecialiseerde aanpak. Niet alleen gaat het om veel belastinggeld, ook is veel vermogen 'een magneet voor fiscale complexiteit', aldus een interne nieuwsbrief.

Een gewone belastinginspecteur raakt al gauw verstrikt in het web van juridische entiteiten. Nog moeilijker wordt het als sprake is van agressieve fiscale 'planning', inclusief knooppunten in belastingparadijzen als Guernsey en de Bahama's. Daarbij gaat het niet per se om belastingontduiking, 'maar ook ZVP'ers is niets menselijks vreemd, dus het komt zeker voor'.

De adviseurs van vermogende Nederlanders bundelen hun kennis al lang in 'family offices' en 'wealth management firms'. Hun producten komen bij de Belastingdienst terecht bij een vestiging van de dienst 'Grote Ondernemingen' of van de dienst 'Particulieren', afhankelijk van de aangifte. Het kennisniveau over vermogensstructuren is daar 'wisselend', aldus een van de stukken van het ZVP-programma.

Weerwerk

Het rijkenteam moest als nationaal ZVP-centrum allang waardig weerwerk bieden tegen al die consultants, maar het telt slechts dertien medewerkers. Door de chaos bij de reorganisatie van de Belastingdienst is er nog geen geld voor uitbreiding naar de beoogde 65 medewerkers. Die moeten - volgens de laatste schatting van het team - 2.200 dossiers gaan behandelen. Daarin staan de gegevens van 3.600 belastingplichtigen, soms leden van dezelfde familie.

De ambtenaren moeten niet alleen kunnen meepraten over zaken als bedrijfsoverdracht, schenkingsrecht, erfrecht en de oprichting van een goededoelenfonds. Ze moeten zich kunnen inleven in 'de andere wereld'. De belastingambtenaar moet niet alleen beseffen dat emoties in een familiebedrijf soms leiden tot merkwaardige beslissingen, maar hij moet ook kunnen begrijpen dat het bezit van vier woonhuizen in evenveel landen niet altijd gelijk staat aan belastingfraude.

Om het ijs te breken stelde het rijkenteam zich al voor op een aantal congressen over 'private wealth' en 'estate planning'. De belangstelling bleek wederzijds. Toen het team in 2015 zelf een seminar organiseerde, trok dat zoveel adviseurs 'dat een aantal belangstellenden trucjes hanteerde om toch op de lijst van genodigden te komen'. Afgelopen najaar nodigde de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB) zichzelf uit voor een bezoekje aan het team. Tussen de beleefdheden door hadden de consultants nog wel wat aan te merken op de Belastingdienst. Een aantal inspecteurs zou 'verharden', zowel in taalgebruik als in beslissingen, 'alsof ze de fiscale faciliteit zelf moeten betalen'. Dat onhebbelijke gedrag maakte vaak een 'diepe indruk' op hun cliënten. Het ZVP-team kaatste terug dat de consultants het fiscaal onderzoek vaak behoorlijk frustreren. Klopt wel, beaamden de consultants, maar 'de belangen zijn soms groot'.

Onder vermogende Nederlanders is beveiliging 'een issue', zegt Albert Jan Thomassen, directeur van de Vereniging Familiebedrijven Nederland (FBNed). 'Ik hoor van situaties waarin beveiliging nodig bleek. Pogingen tot afpersing en kidnapping zijn daarmee voorkomen. Dankzij beveiliging ontdekte men de kwade voornemens in een vroeg stadium. En dan gaat het niet alleen maar om ondernemers die toch al in de schijnwerpers staan. Het gaat ook om hun familieleden.'

Of de beveiligingskosten meestal zakelijk dan wel privé verrekend worden, is Thomassen niet bekend. Raimund Kamp, adviseur bij family office Guidato, vindt dat de fiscus 'niet kinderachtig mag zijn' over het van de winstbelasting aftrekken van de beveiligingskosten. 'Kwaadwillenden zijn uit op het vermogen en de bron van dat vermogen is de onderneming. Je kunt dan niet plotseling zeggen: beveiliging is een privézaak. Mocht er iets gebeuren, raakt dat niet alleen de persoon, maar ook de onderneming.'

Anoniem

De zeer vermogende Nederlanders zijn zeer gesteld op hun privacy, stelt het ZVP-team vast. Willen zij anoniem blijven, dan kunnen zij hun rol als eigenaar van een bedrijf of vennootschap nu nog verstoppen achter een fonds of vennootschap. Zo proberen zij uit de rijkenlijst van Quote te blijven, maar ook uit het zicht van afpersers, inbrekers en andere criminelen. Nederland krijgt echter binnenkort een UBO-register, waarin de Ultimate Beneficial Owner (de eigenaar) van een bedrijf wordt onthuld. Met die Europese maatregel moet het witwassen van crimineel vermogen worden tegengegaan. Het veroorzaakt ook 'de nodige onrust in kringen van ZVP'ers'. Of zoals een deelnemer aan een ZVP-seminar zei: 'Privacy is belangrijker dan een procentje meer of minder belasting betalen.'

Hoeveel het rijkenteam extra gaat opbrengen voor de schatkist wordt nadrukkelijk niet berekend. Het Britse voorbeeld is daarbij een angstbeeld. De instelling van de Ultra High Net Worth Unit van de Britse belastingdienst leidde tot een wapenwedloop met de advieswereld. Eerst ging de belastingopbrengst omhoog, om dan te dalen door steeds geraffineerdere, fiscale constructies.

Geen aangenaam vooruitzicht, vinden de ambtenaren. Een belastingoorlog kan leiden tot een stortvloed aan rechtszaken. En het kan ondernemers doen besluiten tot een vertrek naar het buitenland, met alle gevolgen voor de werkgelegenheid en de belastingopbrengsten. 'Het wegvloeien van vermogen uit Nederland moet worden voorkomen.'

Het WOB-verzoek werd uitgevoerd door Marlies de Brouwer.



De belastingdienst kijkt naar richtlijnen voor de allerrijksten

Belastingdienst worstelt met de creatieve foefjes die de allerrijksten gebruiken in vinden aftrekmogelijkheden
Zeer rijke Nederlanders weten hun belastingafdracht aanzienlijk te drukken door allerlei privékosten als 'bedrijfskosten' op te voeren en die dan van de belasting af te trekken. Of kosten als zakelijk of privé worden beoordeeld, hangt af van de coulance van individuele belastingambtenaren. De Belastingdienst bekijkt nu of er geen uniforme, strengere richtlijnen moeten komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.