vijf vragen

Waarom bijna de hele wereld vandaag vrij is, en wij niet

De Dag van de Arbeid op 1 mei is wereldwijd een doorbetaalde vrije dag, maar in Nederland niet. Hoe zat dat ook alweer?

Vakbondsleden lopen een mars in Brisbane in Australië op de Dag van de Arbeid. Beeld epa

Wat is de oorsprong van de Dag van de Arbeid?

De 1 mei-viering vindt zijn oorsprong in Amerika. In 1885 legden de vakbonden een ultimatum op aan de werkgevers om hen te dwingen een 8-urige werkdag in te voeren per 1 mei 1886. Er werd voor 1 mei gekozen omdat dat de dag was waarop in Amerika traditioneel de arbeidscontracten werden vernieuwd.

Amerikaanse arbeiders hebben echter maar één keer Labour Day daadwerkelijk op 1 mei gevierd. Toen het ultimatum verstreek zonder dat gehoor was gegeven aan de eis van de vakbonden, gingen in Chicago arbeiders massaal de straat op. Daarbij braken rellen uit waarbij enkele doden vielen.

Om een herhaling van het geweld te voorkomen, besloot de toenmalige president Cleveland de feestdag te verplaatsen naar de eerste maandag in september. Naast Nederland werkt iedereen in de VS morgen dus ook gewoon door, maar Amerikanen krijgen een compensatiedag.

In de rest van de wereld wordt de Dag van de Arbeid overigens niet altijd op 1 mei gevierd, zoals in Nederland en België. Maar als de feestdag niet op 1 mei georganiseerd wordt, dan vaak wel in de dagen die daarop volgen.

Hoe wordt de Dag van de Arbeid gevierd?

In veel landen dus door niet te werken. Veel mensen trekken erop uit. Zo wordt in het grensgebied tussen Nederland en Duitsland rekening gehouden met extra drukte, doordat veel Duitsers naar de Nederlandse Noordzeekust trekken. Verder wordt 1 mei veel gebruikt voor demonstraties en actiebijeenkomsten.

Waarom is het in Nederland geen officiële vrije dag?

Dat heeft veel te maken met het ontbreken van echte, harde confrontaties tussen vakbonden en de overheid in het verleden. In landen als Frankrijk en Rusland is de geschiedenis van de socialistische en communistische partijen een stuk bloediger dan in Nederland, waar het poldermodel de scherpe kantjes van het protest afhaalde.

Bovendien kent ons land de traditie voornamelijk kerkelijke feestdagen te vieren, buiten onze wettelijke vakantiedagen. En mochten we alsnog massaal de straat opgaan om een vrije dag te eisen, dan zullen de werkgevers niet al te gul zijn. Vrij op 1 mei is ergens anders in het jaar een dag inleveren ter compensatie.

Hoeveel vrije dagen hebben wij Nederlanders eigenlijk vergeleken met andere landen?

Bekijk hier de infographic.

Indonesische arbeiders op een rally in Jakarta ter ere van de Dag van de Arbeid. Beeld epa

Gaat alles dan gewoon zijn gangetje?

Niet helemaal. Zo zijn de Europese beurzen vandaag gesloten, dus ook die in Amsterdam. Een handvol ambtenaren en medewerkers van de vakbonden zijn vandaag ook vrij. En er kan geen geld worden overgemaakt naar andere banken omdat het in Duitsland wél een vrije dag is en ook betalingen binnen Nederland via de Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt gaan.

En wordt er nog gedemonstreerd in Nederland?

Niet zo veel als twee jaar geleden. Toen bezette de Students' 1st of May Committee een dag van tevoren kort een gebouw van de Universiteit van Amsterdam uit onvrede over afschaffing van de vrije dag. Ook vakbeweging FNV protesteerde in 2015 om de Dag van de Arbeid nieuw leven in te blazen. Dit jaar staat de demonstratie van FNV in Amsterdam in het teken van 'Echte banen'.

Een demonstratie van Indiase arbeiders in Bangalore. Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden