Waar moet u op letten bij het online kopen van Sintcadeaus?

Webwinkelfraude is hardnekkig

Pas op voor typische 'decemberwinkels' die met een keurig KvK-nummer en gelikte flyers in de brievenbus adverteren met aannemelijke online aanbiedingen. Oplichters worden steeds slimmer, en proberen in de decembermaand een grote slag te slaan.

Beeld anp

'Dit is 7', kopt de flyer van elektronicawinkel Dynamarkt bij een foto van de iPhone 7. Normale prijs 730 euro, nu 609 euro inclusief btw. Aanbiedingen geldig tot 26 december. PostNL gooide vorig jaar vlak voor kerst vele honderden, mogelijk duizenden van deze flyers door brievenbussen in Noord-Holland. Keurig geprint op dik glossy papier, keurig een btw-nummer, keurig een Kamer van Koophandel-nummer, bestellingen gaarne op www.dynamarkt.com.

'Een typische decemberwinkel,' zegt Claudia Koningen, analist bij het Landelijk Meldpunt Internet Oplichting (LMIO) van de Nationale Politie: een nepwebwinkel specifiek gericht op de feestdagen. 'Wat hierbij opvalt, is dat de zogenaamde korting relatief klein is; de iPhone 7 is niet belachelijk goedkoop. Dat maakt de winkel geloofwaardiger. Oplichters worden steeds slimmer.'

December en januari zijn piekmaanden voor de digitale speurders van het LMIO. Op de burelen van het meldpunt in het Noord-Hollandse Heemskerk stroomden vorig jaar maar liefst 46 duizend meldingen binnen van digitale oplichting. Bij 26 duizend daarvan was daadwerkelijk sprake van een strafbaar feit. Het gaat daarbij om aan- en verkoopfraude op sociale media, op handelsforums zoals Marktplaats, en via het fenomeen nepwebwinkels. Phishing, het heimelijk achterhalen van financiële- en identiteitsgegevens, wordt door een ander team onderzocht.

Kopie van echt webwinkel

Die laatste categorie viert hoogtij rond de feestdagen. Webwinkelaars gaan dan op zoek naar koopjes en aan de andere kant van de digitale lijn draaien oplichters overuren. Met nepwebwinkels proberen zij de nietsvermoedende cadeautjeskopers hun Sinterklaas- of Kerstbudget afhandig te maken.

Grofweg zijn er drie categorieën. Er is de 'gespoofde site', een exacte kopie van een echte webwinkel, compleet met logo's en stijl van het origineel en een webadres dat geloofwaardig overkomt. Bijvoorbeeld www.bcc-web.com, www.computerland-outlet.com, of - heel gewiekst - www.dixxons.nl (let op de dubbele x). Een tweede categorie zijn webwinkels die gebruik maken van het verlaten webadres van een inmiddels gesloten échte webwinkel. Een voorbeeld is www.5decemberfeest.nl. Op dat webadres zat een verzorger van Sinterklaaspartijtjes, de website verliep, een oplichter verkocht er daarna een tijdlang afgeprijsde schoenen. Deze fraudeurs zitten vaak in China en doen dit op grote schaal.

Dixxons, een kopie van de webwinkel van Dixons.

Nooit geleverd

Niet veel mensen zijn dom genoeg om op www.5decemberfeest.nl schoenen te kopen. Maar hoeveel mensen zouden de extra 'x' opmerken als ze googelen op Dixons en terecht komen op www.dixxons.com, waar de net uitgebrachte Playstation 4 voor een buitengewoon scherpe prijs te koop is?

Dan is er nog de volledig verzonnen nepwebwinkel die niet refereert aan de naam van een echte webwinkel. De oplichters doen er alles aan om het een legitieme online winkel te doen lijken. Zoals met de flyers van Dynamarkt vorig jaar.

Een frauduleuze website waar voetbalshirts worden verkocht.

'Dat soort nepwebwinkels is heel moeilijk te herkennen,' zegt Gijs van der Linden, projectleider bij het LMIO. 'Het KvK-nummer is gewoon geregistreerd, er is een vestigingsadres, je kunt met iDeal betalen. Vaak hebben ze tijdelijke kantoorruimte gehuurd, soms hebben ze zelfs iemand die de telefoon opneemt.'

Maar de winkel bestaat niet, producten zullen nooit geleverd worden. Het enige dat echt is, is het rekeningnummer waarop consumenten geld kunnen overmaken. Dat zijn ze zo goed als zeker kwijt, ook als de politie erbij betrokken raakt; de oplichters nemen het geld meteen bij de pinautomaat op en verdwijnen ermee.

Rookgordijn

Nepwebwinkels trekken een rookgordijn op: katvangers - vaak scholieren of junkies, zegt het LMIO - stellen hun rekeningnummer beschikbaar aan oplichters die zelf op de achtergrond blijven. Roemrucht op het meldpunt is het verhaal van een oplichter die een heus reservoir aan katvangers klaar had staan toen zijn nepwebwinkel online ging. Telkens als de politie het rekeningnummer op de website liet blokkeren, verscheen daar in een mum van tijd een nieuw rekeningnummer. Dat kat-en-muis-spel ging het hele weekend door, voordat de rekeningnummers kennelijk op waren. Uiteindelijk liet de politie de site sluiten.

Zodra er drie meldingen van oplichting binnenkomen, stuurt de politie een bericht naar banken en Payment Service Providers, betalingsdiensten zoals iDeal die tussen consument en bank instaan. Dat is stap één: zet het betalingsverkeer stop. Dan volgt stap twee: leg de frauduleuze website plat. Stap drie is: trek het criminele meesterbrein achter zijn toetsenbord vandaan en arresteer zijn handlangers.

Zo gaat het in de praktijk niet altijd. Banken en financiële dienstverleners werken doorgaans mee, waardoor schade voor consumenten vrij snel beperkt kan worden. Een site platleggen wordt al moeilijker: in Nederland lukt dat wel, maar als de site op een server in het buitenland staat, is het maar de vraag of die meewerkt. Tot arrestatie van verdachten komt het zelden, en dan doorgaans alleen bij gevallen van grote fraude.

Een nepversie van de webwinkel van BCC.

Capaciteitsgebrek

De politie start geen opsporingsonderzoek naar elke individuele melding van oplichting, zegt een woordvoerder; het gaat om tienduizenden meldingen per jaar, met een gemiddelde financiële schade van tweehonderd euro per melding. Geweldsmisdrijven hebben een grotere impact op slachtoffers en gaan in de regel voor. Maar capaciteitsgebrek vormt ook een probleem bij de behandeling van grootschaliger online oplichtingszaken. Onderzoek naar oplichters die vanuit het buitenland opereren, vorig jaar verantwoordelijk voor ruim tien procent van de schade door fraude gemeld bij het LMIO, wordt doorgaans niet gedaan.

Eerder deze week was er een doorbraak: het OM eiste drie jaar cel tegen vier mannen die worden verdacht van het uitbaten van nagemaakte webwinkels. Maar de katvanger achter de website dynamarkt.com, wiens adres eenvoudig bij de KvK is op te vragen, is een jaar na de oplichting nog altijd niet opgepakt. Van der Linden zegt dat de politie inmiddels zicht heeft op de 'intellectuele dader', de oplichter die de opbrengsten van de fraude opstrijkt. 'We zijn bezig met de afronding van het vooronderzoek.'

Op 5decemberfeest.nl werden schoenen verkocht.

Pieken

Gelukkig lijken beoogde doelwitten van de oplichters steeds weerbaarder te worden, afgaand op gegevens van het LMIO. In 2016 waren er 46 duizend aangiften van internetoplichting. Dit jaar zijn het er 32 duizend tot en met eind oktober. 'En 14 duizend in de laatste twee maanden van het jaar gaan we echt niet halen,' zegt Van der Linden.

Alhoewel, een nieuwe piek zit eraan te komen, zegt analist Freek Kelderman. Met zijn wijsvinger gaat hij over een spreadsheet met de meldingen van afgelopen jaren: er was een oplichtingspiek toen de Playstaton 4 werd uitgebracht, een andere toen de iPhone 7 verscheen, tijdens de zomerperiode hebben we het steevast druk met 'vakantiehuisjesfraude'. De voorspellingen voor het komende fraudeseizoen zijn ongunstig: onlangs bracht Apple niet één, maar zelfs twee nieuwe iPhones in een klap uit.

'iPhone 8 en iPhone X,' zegt Van der Linden. 'Ik durf te wedden dat het daarover de komende maanden meldingen gaat regenen.'

Op dynamarkt.nl werd een iPhone 7 met korting aangeboden. De bestellingen werden niet geleverd.

Tips van de politie

- Klik op 'internetoplichting: check verkoper' op www.politie.nl, waar namen en gegevens van actieve fraudeurs en frauduleuze websites met tenminste drie slachtoffers terechtkomen;
- Ook nepwebwinkels plakken de logo's van keurmerken als thuiswinkel.nl op hun voorpagina. Controleer de echtheid van een keurmerk door op de website van het keurmerk zelf de webwinkel op te zoeken.
- Check het webadres van een webwinkel zorgvuldig, of tik het zelf in. Dat is veiliger dan een link vanuit een andere pagina volgen;
- Betaal met creditcard in plaats van een bankoverschrijving. Dan kun je je geld makkelijker terugkrijgen als er niet wordt geleverd. Bij 'betaling achteraf' bestel je natuurlijk helemaal risicovrij;
- Google webwinkels voor je er koopt; misschien zijn er al eerder klachten geweest.
- Gebruik je verstand. Als een korting te mooi is om waar te zijn, dan is zij waarschijnlijk niet echt.
- Denk je dat je wordt opgelicht? Neem dan contact op met je bank, creditcardmaatschappij, en/of de politie

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.