ANALYSE

Waar komen al die files vandaan?

De filevrije jaren zijn definitief voorbij. Hoe kunnen al die onlangs aangelegde wegen nu alweer vollopen?

File op de A2 tussen Breukelen en Maarssen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

'De avondspits is drukker dan gemiddeld met 250 kilometer file. Het is vooral druk op de A1 Amsterdam Amersfoort ter hoogte van Muiderberg. Ook staat het vast op de A13 Den Haag Rotterdam bij het knooppunt Kleinpolderplein.' Forensende automobilisten kunnen zinnetjes als deze intussen dromen, want na jaren van relatieve rust is de drukte op de Nederlandse wegen weer flink toegenomen. En het wordt nog erger: Volgens een recente schatting van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) zal het reistijdverlies de komende vijf jaar met 45 procent toenemen.

De afgelopen jaren konden automobilisten hun geluk niet op. Sinds 2010 werden op maar liefst veertig knelpunten extra rijstroken, spitsstroken en banen voor bestemmingsverkeer neergelegd. Veel files verdwenen als sneeuw voor de zon. Alleen al de extra rijstrook op de A12 tussen knooppunt Gouwe en knooppunt Oudenrijn zorgde voor een tijdswinst van tien minuten. De files bij Leiden namen af door een extra rijstrook op de veelgeplaagde A4. En de A2 tussen Utrecht en Amsterdam veranderde in een heuse asfaltzee met maar liefst tien banen.

Maar de vette, filevrije jaren zijn definitief voorbij. Vorig maand sloeg de ANWB alarm vanwege een zeer drukke novembermaand. Die maand kende weliswaar veel slecht weer (en bijbehorend verkeershinder), maar dan nog was de filegroei opmerkelijk. Vooral op de wegen rond Amsterdam stond het geregeld muurvast. Ten opzichte van een jaar eerder steeg de filezwaarte (lengte maal duur van de file) daar vorige maand met maar liefst 70 procent. In totaal neemt de filezwaarte dit jaar met 20 procent toe, stelt de bond.

Hoe kan al dat extra asfalt zo snel weer vollopen?

Economie

Verkeersexperts wijzen op één hoofdschuldige: de economie. 'Het aantal werkenden is toegenomen, er rijden meer vrachtauto's, er worden meer pakketjes rondgebracht, Schiphol blijft maar groeien. Dat zorgt bij elkaar voor flink meer verkeer', aldus Wim Korver, van verkeersadviesbureau Goudappel Coffeng.

De cijfers geven hem gelijk. Er rijden inmiddels weer net zoveel vrachtwagens op de weg als voor de crisis. Ook het aantal personenauto's is na jaren van stabilisatie met 2 procent toegenomen. Op papier lijkt dat mee te vallen, op de weg kun je er niet omheen. 'Nogal wat wegen in Nederland zitten aan de nok van hun capaciteit. Vergelijk het met een nauwe trechter, die loopt over als de druk te groot is. Een kleine toename van het aantal auto's zorgt voor een relatief grote toename in files', aldus de Delftse hoogleraar transportbeleid Bert van Wee.

Daarnaast wijzen experts op het mechanisme dat wegverbredingen weliswaar op korte termijn zorgen voor een betere doorstroming, maar dat dit effect op de lange termijn afzwakt doordat het verkeer zich snel aanpast. 'Je ziet dat veel mensen vroeg van huis gaan om de file te ontwijken. Als de files oplossen, zullen ze weer een half uurtje langer in bed blijven liggen, waardoor het vanzelf weer drukker wordt', aldus Patrick Potgraven van de VerkeersInformatieDienst.

Een ander onbedoeld effect van de bredere wegen is dat knelpunten soms verschuiven naar de onderliggende wegen. Zo is sinds de verbreding van de A12 de drukte bij de afslag Woerden toegenomen.

Toch menen veel deskundigen dat de investeringen wel degelijk zin hebben gehad. Zo rekende het KiM uit dat de afname van het reistijdverlies in de crisisjaren vooral kwam door de extra stroken (37 procent) en veel minder door de krimp van de economie (15 procent). 'Als we het niet hadden gedaan, was het nu veel erger geweest', aldus verkeersdeskundige Korver. Ook Van Wee acht het 'te negatief' om te zeggen dat de investeringen - jaarlijks 1,5 miljard euro - geen zin hebben gehad. 'Je moet ook de positieve neveneffecten meenemen. Forenzen kunnen toch een half uurtje blijven liggen, of hun droombaan nu wel accepteren. Dat telt ook mee.'

Volgens een vorige week gepresenteerde toekomstvoorspelling van het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving blijven de files dankzij de wegverbredingen tot 2028 op of onder het niveau van 2010 - afhankelijk van de economische groei. Als de economie met gemiddeld 2 procent blijft groeien, zal de filevorming daarna flink oplopen, vooral in de Randstad. Maar bij een groei van gemiddeld 1 procent zullen de files zelfs afnemen. Van Wee: 'Het is dus vrij onzeker of je nog een keer zo veel geld in wegen moeten steken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden