Waar blijft het economisch herstel bij AEX-bedrijven?

Hoewel de economie aantrekt, is de winst van de bedrijven in de Amsterdamse beursgraadmeter voor het tweede jaar op rij gedaald. Hoe kan dat?

De entree van de Amsterdamse beurs.Beeld anp

De berichten over de aantrekkende economie worden steeds optimistischer, maar in de resultaten van de AEX-bedrijven is daar nog weinig van te merken. Bij de bedrijven in de Amsterdamse beursgraadmeter die de afgelopen weken hun cijfers over vorig jaar presenteerden, zakte de winst in totaal met ruim 13 procent. Het afstoten van dochters door Ahold, KPN en ING speelt in die winstdaling een rol.

Dat blijkt uit onderzoek van de Volkskrant naar de 23 van de 25 AEX-fondsen die hun jaarcijfers hebben gepubliceerd. Iets meer dan de helft van die bedrijven maakte in 2014 minder winst dan het jaar ervoor, of zag de verliezen verder oplopen. Elf bedrijven wisten hun resultaten wel te verbeteren. Koploper was het Franse vastgoedbedrijf Klépierre, dat de winst bijna vervijfvoudigde. Voor het onderzoek zijn de cijfers onder de streep gebruikt, dus zonder correcties voor valutaire tegenwind of boekhoudkundige aanpassingen. Zo bezien boekte de Franse kabelaar Altice, die schermt met een mooi ebitda (aangepast bedrijfsresultaat), in dit overzicht ruim een half miljard euro verlies.

In totaal, en inclusief alle eenmalige baten en lasten, maakten de 23 bedrijven in de AEX vorig jaar 28,9 miljard euro winst. Een jaar eerder was dat nog 33,2 miljard euro. Dat was ook al een daling, met eenvijfde, maar dat kwam toen vooral door een slecht jaar van oliereus Shell, veruit het grootste bedrijf in de AEX. Shell zag de winst vorig jaar ook weer dalen, maar nu veel minder, tot 13,7 miljard euro. Daarmee is de multinational goed voor ruim eenderde van de hele winst van de AEX-bedrijven.

Los van eenmalige posten en het 'Shell-effect' is volgens de beleggersvereniging VEB ook in de omzet te zien dat het herstel nog aan de AEX-bedrijven voorbijgaat. Geschoond voor eenmalige meevallers en tegenvallers daalde hun omzet vorig jaar nog met 3 procent, heeft de VEB berekend. Voor de nog steeds teruglopende winst en omzet van de multinationals zijn drie verklaringen.

Reden 1 De AEX is een samenraapsel

Telecombedrijf KPN - en in mindere mate Albert Heijn-moeder Ahold en Delta Lloyd - is het enige AEX-fonds dat zijn geld vrijwel geheel in Nederland verdient. Voor de andere bedrijven is de thuisbasis klein en dus van ondergeschikt belang: ze opereren wereldwijd. In de donkerste crisisjaren was dat een voordeel, omdat de belabberde Nederlandse economie ruim werd gecompenseerd door inkomsten uit regio's waar het wel goed ging, zoals Azië. Nu werkt het andersom: Nederland krabbelt snel op, maar Azië zakt terug, Europa blijft kwakkelen en in Rusland is de snelle groei door de sancties omgeslagen in een recessie.

Ook voor Europa wordt herstel voorspeld. Dat was een jaar geleden ook al zo, reden voor Theodoor Gilissen-analist Jos Versteeg om vorig jaar rond deze tijd te opperen dat de winsten van de AEX-bedrijven wel weer zouden aantrekken. Het herstel in Europa bleef uit en daarmee ook de winststijgingen. Nu zijn er redelijk overtuigende tekenen dat er echt verbetering aan zit te komen, zegt Versteeg, dus hij herhaalt dat het voor de bedrijfswinsten - incidentele tegenvallers daargelaten - een goed jaar gaat worden. Goedkope olie, lage rente, minder bezuinigende overheden en een goedkope euro, die omstandigheden moeten voor de internationaal opererende AEX-bedrijven iets moois opleveren.

Reden 2 Internationale tegenwind

Een verklaring voor het feit dat het snelle herstel van de economie aan die AEX voorbijgaat: de hoofdgraadmeter van de Amsterdamse beurs is een raar samenraapsel van bedrijven die soms helemaal niets te maken hebben met Nederland, behalve hun beursnotering. Het Egyptische OCI heeft nog een echte vestiging in Limburg, maar (Franse) bedrijven als Altice en Gemalto doen hier weinig tot niets. De critici van deze volledig van de Nederlandse economie losgezongen beurs werden deze week op hun wenken bediend. Bij de komende herschikking van de AEX, eind deze maand, wordt onder meer Klépierre (dat het Nederlandse Corio inlijfde) verwijderd. Nationale-Nederlanden, Aalberts Industries en Vopak komen ervoor terug. Vertrouwde Nederlandse namen, al boeken ook de twee laatstgenoemde bedrijven veruit de meeste omzet in het buitenland.

Reden 3 Dochters de deur uit

In 2013 verkocht Ahold zijn befaamde Amerikaanse dochter ICA, goed voor een boekwinst van 1,7 miljard euro. Vorig jaar was die eenmalige meevaller van ICA er dus niet meer, net zomin als de winstbijdrage uit de VS. Ahold was niet het enige AEX-fonds dat een dochter de deur uit deed. KPN verkocht in een miljardendeal het Duitse E-Plus aan Telefónica Deutschland, ING bracht verzekeraar Nationale-Nederlanden en zijn Amerikaanse dochter Voya naar de beurs. De redenen zijn verschillend - KPN had geld nodig, ING moest NN van Brussel afstoten - maar het effect is hetzelfde: een kleiner bedrijf met minder winst.

VEB-directeur Paul Koster denkt dat de trend doorzet. 'Ford had ooit zelf nog schapenboerderijen, voor het vullen van de stoelen, maar daar zijn ze mee gestopt. Door de grote druk en snelheid zie je dat bedrijven alleen dingen doen waar ze heel goed in zijn. Onderdelen zijn als zelfstandig bedrijf vaak ook beter af. Ze kunnen hun markt beter inschatten en sneller opereren', zegt de voorman van de particuliere beleggers. Dat bleek afgelopen maandag nog: NXP, de voormalige chipdochter van Philips, kocht voor bijna 12 miljard dollar een Amerikaanse branchegenoot. Philips zelf is bezig de lichtdivisie af te stoten, waardoor het een stuk kleiner wordt. Gaat 'Lighting' via een beursgang de deur uit, dan komt de lichtdivisie waarschijnlijk meteen in de AEX.

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden