Waakhond voor een voetbalster

Sportief maakt de Braziliaanse voetbalster Ronaldo een treurige periode door, een blessure houdt hem al maanden aan de kant. Maar Ronaldo blijft in de picture....

OOK IDOLEN hebben hun crises. Neem de Braziliaanse voetballer Ronaldo. Medio vorig jaar ging het slecht met hem. Geen spectaculaire goals, blessures, de verloving was uit, Italiaanse kranten schreven over escapades met prostituees en meldden dat zijn club, Inter Milaan, een psycholoog voor hem wilde contracteren.

En toen kwam de Ferrari. Hij was rood en kostte 400.000 dollar (920.000 gulden). Maar omdat de koper beroemd was en de Braziliaanse dealer veel zag in de gratis reclame kreeg Ronaldo twintig procent korting. De volgende dag stond de trotse eigenaar ('Ik ben gek op snelheid') met de Ferrari op de voorpagina van alle kranten; blij als een kind was hij met zijn nieuwste speeltje.

Dit was zijn nieuwe liefde, verklaarde hij met een verwijzing naar de verloving die net een week uit was. Noodweer brak los. Een exhibitionist was hij, schreven commentatoren. Hoe durfde hij in een land met zoveel honger en armoede.

De sponsors begonnen ongerust te worden over wat een van hen 'al die rare verhalen in de krant' noemde. Want Ronaldo is behalve voetballer tevens de levende mascotte voor vijf grote merken. Sponsors zijn tevreden zolang hun voetballers mooie goals maken. Als ze niet spelen, worden ze toch geacht veelvuldig te verschijnen in het openbare leven. Hoe meer hun naam in de publiciteit komt, des te beter voor het merk. 'Hij zakte weg', zegt Cees van Nieuwenhuizen van sponsor Nike over die donkere periode.

Niet alleen de knie maar ook het merk moest gered worden. Dagen na de Ferrari maakte Rodrigo Paiva (36) zijn entree. Paiva moest voortaan waken over het imago van het idool. Paiva, een ex-roeier, had een groot talent voor PR getoond bij Flamengo, de populairste voetbalclub van Brazilië. Hij begon er tien jaar geleden als adviseur publiciteit en eindigde als regelneef van het voetbal. In het vreugdevuur der ijdelheden dat een club met geld als Flamengo is, had Paiva met verstand gelaveerd. Hij was bevriend met iedereen: journalisten, bestuurders maar vooral met voetballers, inclusief het genie-ruwe-bolster Romario en driftkikker Edmundo, bijgenaamd 'het beest'.

Paiva zette de Ferrari in de garage. In Paiva's woorden was het 'een droom die een nachtmerrie werd'. Tegenwoordig rijdt de voetbalheld een Volkswagen Beetle. De Ferrari staat te koop. En kort na het Ferrari-incident verscheen Ronaldo opnieuw op alle voorpagina's. Nu met kaalgeschoren kinderen op zijn schoot.

Diep gekwetst over het Ferrari-incident, had hij zich voorgenomen zijn premie (circa 55.000 gulden) voor de gewonnen Copa America weg te geven. Om te laten zien dat hij heus gevoelig was voor Braziliaans leed. Zijn nieuwe adviseur had bedacht dat het kinderen moesten worden. Was Ronaldo niet de grote kinderheld? Daarna kwam de geniale inval: het geld ging naar kankerpatiëntjes, net als Ronaldo kaal. 'Dat jij, hun idool, eruit ziet zoals zij, is belangrijker dan het geld', had Paiva tegen de atleet gezegd.

Er volgde een telefoontje van de Verenigde Naties. Of Ronaldo niet net als Zidane de wederopbouw van een school in Kosovo wilde sponsoren? Ja, zei Paiva, maar als hij geeft, gaat hij er ook naar toe. Verbazing klonk aan de andere kant van de lijn. Had de atleet wiens transfersom op honderd miljoen dollar geschat wordt, tijd en moed voor een excursie door voormalig oorlogsgebied? De voetballer ging, met pa, Paiva en een bestuurder van Inter Milaan. Het hakte erin.

En het was weer een goal voor Paiva. De beelden van de Braziliaan in Kosovo gingen de hele wereld over. De VN'ers waren razend enthousiast. Een uitnodiging om goodwill-ambassadeur voor de organisatie te worden volgde. De plechtigheid in Genève werd onder regie van Paiva weer een hartverwarmende happening met honderden kinderen en hun anti-armoede plannen. 'Paiva is in korte tijd belangrijk voor Ronaldo geworden. Hij verkoopt Ronaldo, maar hij stimuleert hem ook. Zo'n bijeenkomst als in Genève was voor Ronaldo een enorme kick. Dat voelt Paiva goed aan', zegt Van Nieuwenhuizen.

Officieel contracteerden Ronaldo's managers Paiva als persvoorlichter. Zelf beschouwt de imago-maker zich als 'adviseur'. Maar in de Braziliaanse praktijk waarin zaken, vriendschap en familie na verloop van tijd vanzelf synoniemen worden, is hij meer een oudere broer voor Ronaldo. 'Maar Ronaldo heeft altijd het laatste woord', zegt Paiva.

De imago-bewaker ontvangt in het kantoor van Pitta en Martins, Ronaldo's managers, negentien hoog in het centrum van Rio de Janeiro. Een lach die Prodent zo op de tube kan plakken, huiselijke hartelijkheid en voor het overige een replica van Zico, Brazilië's voetbalheld van de jaren zeventig. Paiva excuseert zich. De baas is aan de lijn vanuit Milaan. Hij heeft net zijn eerste oefenwedstrijd gespeeld na maanden rusten en revalideren en moet 'even' (een uur) zijn verhaal kwijt aan zijn adviseur.

Dat revalideren geschiedde deels in Brazilië, in het trainingscentrum van het nationaal elftal. Daar regisseerde Paiva de verzoening tussen Ronaldo en Romario. De twee idolen spraken niet meer met elkaar sinds het WK. Ronaldo was diep gekwetst nadat Romario, die het WK na zijn uitvallen had becommentarieerd voor de tv, zijn spel had bekritiseerd.

Nog een ideetje van Paiva: Ronaldo's vertrek naar Milaan, vóór in plaats van na het carnaval. Carnaval - Ronaldo defileerde al eens mee - is zelden goed voor je imago. Met of zonder carnaval, de baas is tevreden. 'Ik heb volledig vertrouwen in Rodrigo. Ik heb rust want hij let overal op', aldus Ronaldo.

Paiva die zijn tijd verdeelt tussen Milaan en Rio, is ook gelukkig in zijn nieuwe baan. Alhoewel: 'een ster van het formaat van Ronaldo is meer werk dan alle spelers van Flamengo bij elkaar', ervoer hij. En dat zegt veel. Want bij Flamengo had hij een aardige voorraad explosief materiaal onder dak.

Neem Renato Gaúcho, de sexuele veelvraat die als eerste topvoetballer naakt ging voor een mannenblad. Renato Gaúcho werd zijn beste vriend. Dan was er Edmundo ofwel Het Beest, bekend van scheldkanonnades, vechtpartijen op het veld en wilde nachten. Op een zo'n wilde nacht reed de speler drie mensen dood. Rodrigo werd om vier uur 's ochtends uit zijn bed gebeld - Edmundo speelde toen bij Flamengo - en zat een uur later in het ziekenhuis bij een vader die net een dochter had verloren. 'Vergeleken bij Edmundo is Patrick Kluivert een doetje', aldus Paiva.

Voor alle ijdele en eigenzinnige ego's geldt dat het bijbrengen van discipline vooral een kwestie is van scherp observeren. Paiva: 'Door veel samen op te trekken kan je voorspellen hoe een speler gaat reageren.' Neem Romario, de intelligentste speler die hij meemaakte bij Flamengo. 'Hij is wantrouwend en test je uit: je trouw, je vriendschap, je capaciteiten. Als je aan hem toegeeft, verlies je zijn respect.' Hoe hij Romario bedwong? 'Rechtvaardig zijn.'

Toen Romario bij het WK in Frankrijk uit de ploeg werd gehaald, zat Rodrigo Paiva met Renato Gaúcho te eten in een restaurant. Zijn zaktelefoon ging. Het was Romario met het nieuws. 'Ik dacht dat hij een grapje maakte totdat ik me realiseerde dat hij huilde.' Hij raadde de speler aan confrontaties te mijden, niets te zeggen en naar Brazilië terug te gaan 'en het hoofd te laten afkoelen.'

Ronaldo mijdt confrontaties; Romario zoekt ze op. Zijn zogenaamde hekel aan trainen hoort daarbij. Het is voor een deel gespeeld, meent Paiva. Negatieve publiciteit prikkelt zijn geldingsdrang op het veld. Het is een test voor de fans zo men wil. Want wie in Brazilië goals maakt, wordt veel vergeven. Romario rijdt in een Porsche en heeft thuis nog eens de beschikking over een groot wagenpark, maar daar is niemand ooit over gevallen. Ook 'het beest' Edmundo is immens populair.

Waarom mogen zij wel van alles uitvreten en goalgetter Ronaldo niet? 'Het probleem van Ronaldo is dat hij een god is geworden, met de plicht perfect te zijn zowel in het veld als daarbuiten', merkte Tostão, een ex-international en voetbalcommentator vorig jaar op.

Romario's gebreken waren van het begin af aan zichtbaar voor iedereen en daardoor heeft hij in zijn loopbaan dat probleem ook niet gehad.

Ronaldo wil alles goed doen en goed zijn. Paiva herkent het: 'Romario zal nooit bestolen worden. Ronaldo wel. Hij heeft een goed hart en is heel open. Daardoor is hij kwetsbaar.'

De consumptieve geldingsdrang is een ander zwak punt; van veel voetballers trouwens. Ze zijn altijd arm geweest, hebben soms honger geleden en opeens vaart de Zilvervloot binnen. Paiva: 'Dan wil je laten zien dat je meetelt. Dat je erbij hoort. Want wie in Brazilië geld heeft of op tv komt, hoort erbij.' Zeventig procent van de problemen met spelers in Brazilië heeft met de familieachtergrond te maken, garandeert de adviseur van de wereldster.

Toen Ronaldo aankondigde dat hij afgelopen kerst met zijn nieuwe liefde wilde trouwen, sprong bij Paiva het licht op rood. Hij zag honderden genodigden, kaviaar, kreeft en champagne op de voorpagina van de roddelbladen terwijl 'zestig procent van de Brazilianen met kerst nauwelijks te eten heeft.'

Dus werd het een sobere ceremonie, thuis bij moeders, zonder genodigden of journalisten. De foto's van het paar waren door Paiva c.s. verstrekt aan de media. Paiva: 'We mogen hier in Brazilië nooit vergeten dat we in een derdewereldland leven.'

Dat laatste zei hij ook toen Romario geld had gezonden naar het door de aardbeving zwaar getroffen Kobe in Japan. Daar was veel kritiek op. Waarom geld naar de eerste wereld? Stuur in zo'n geval tegelijkertijd naar een goed doel in Brazilië, adviseerde hij vervolgens Romario.

Toch werkt het argument 'denk aan de armen' om de spelers te overtuigen niet. Brazilianen groeien op met ongelijkheid en voelen daar niet de Hollandse weerzin tegen. Wie geld eerlijk heeft verdiend, moet ervan genieten. Wat wel werkt? Paiva: 'De angst om belachelijk te worden gevonden. Als mensen zeggen: kijk, dat zwartje uit de sloppenwijk moet ook zo nodig laten zien dat hij wat heeft. Dat trekken ze zich enorm aan.'

Daarom is Paiva nu verontwaardigd. Hij heeft een Braziliaanse journalist als eerste het bericht gegeven dat Ronaldo in Cambridge is uitgenodigd om een lezing te geven over armoede. En wat doet in dat geval de verslaggever? 'Hij ridiculiseert het. De Braziliaanse media', zucht hij, 'dat is het meeste werk. . .'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden