Analyse

VS weet op het nippertje faillissement te voorkomen

De Verenigde Staten hebben te elfder ure een faillissement weten te voorkomen. Een kleine twee uur voor het verstrijken van de deadline stemde het Huis van Afgevaardigden woensdagavond voor het akkoord dat de Senaat eerder had aangenomen over het heropenen van de overheid en het verhogen van het schuldplafond. Zonder die verhoging zou om middernacht de schuldlimiet zijn bereikt en zou de regering geen geld meer hebben kunnen lenen om aan zijn betalingsverplichtingen te voldoen.

De Republikeinse voorzitter van het Huis, John Boehner. Beeld afp

Dit bankroet had de Amerikaanse en wereldeconomie kunnen terugwerpen in een nieuwe recessie, vijf jaar na de crisis van 2008. Maar tot opluchting van Harry Reid, de Democratische leider van de Senaat, kwam het niet tot dat noodlotscenario. 'Ons land stond op de drempel van een ramp, maar uiteindelijk hebben de politieke tegenstanders hun meningsverschillen terzijde geschoven.'

De uitslag in het Huis kwam niet als een verrassing. Toch was niet iedereen er helemaal gerust op geweest. De zogenaamde 'Huis-Republikeinen' zochten de afgelopen weken nadrukkelijk de confrontatie met president Obama en de Democraten. Met enige spanning werd uitgekeken naar de verklaring die de president na het akkoord in de Senaat zou afleggen. Als hij zich te triomfantelijk zou uitlaten en een 'dansje zou maken als een voetballer die heeft gescoord', zoals een commentator dat noemde, zou het alsnog mis hebben kunnen gaan. Maar dat gebeurde niet. Er stemden genoeg Republikeinen met de Democraten mee om aan een ruime meerderheid van 285 tegen 144 te komen.

Schaamte over onvermogen van politiek
Na de stemming dropen de Congresleden af naar hun auto's die onderaan de trappen van het Capitool op hen stonden te wachten. Hoewel de meesten verheugd waren dat een afgang voor Amerika was voorkomen, overheerste in brede kring een gevoel van schaamte over het onvermogen van de politiek om op een fatsoenlijke manier - dat wil zeggen zonder vrijages met het noodlot - tot compromissen te kunnen komen. Of zoals Obama zei in zijn korte, sobere verklaring: 'We moeten loskomen van de gewoonte om te regeren via crises.'

De Amerikanen struikelen al jaren van deadline naar deadline. Op 1 oktober liep de begroting af. Omdat de president en het Congres het niet eens konden worden over een verlenging van het budget, moest een deel van de overheid worden gesloten. Op 17 oktober zou het schuldplafond worden bereikt. Lang zag het er naar uit dat ook hierover geen akkoord mogelijk was, met alle catastrofale gevolgen van dien. Maar net als in augustus 2011 werd men het nu, op de laatste dag, eens over een overeenkomst, niet alleen over de schuld maar ook over de begroting.

Democratische leider in de Amerikaanse Senaat Harry Reid. Beeld ap
 
We moeten loskomen van de gewoonte om te regeren via crises
De Amerikaanse president Barack Obama

Ontbreken van vreugdevuren
Vanochtend gaan de gesloten overheidsdiensten weer open. Maar ondertussen hebben wel honderdduizenden ambtenaren zestien dagen thuis gezeten zonder geld en was er bijvoorbeeld geen behandeling van sommige kankerpatiënten. Dit verklaart het ontbreken van vreugdevuren in Washington DC. De ambtenaren krijgen overigens met terugwerkende kracht hun salaris, zo is afgesproken.

Opvallend was dat de grootste verliezers, de Texaanse senator Ted Cruz en andere aanhangers van de rechts-populistische Tea Party binnen de Republikeinse partij, de grootste mond hadden. Cruz was de drijvende kracht achter de strategie van de Republikeinen om niet voor een begroting te stemmen als Obama's zorgwet niet zou worden uitgesteld. Het akkoord van woensdag laat Obamacare volledig intact. Een nederlaag voor Cruz en de zijnen, maar hij had na afloop het hoogste woord. Hij beschuldigde mede-Republikeinen ervan niet de eenheid te hebben bewaard.

Er werd meteen driftig gespeculeerd over de vraag of het Republikeinse establishment de gelegenheid zal aangrijpen om af te rekenen met de Cruz-factie. Niet iedereen is ervan overtuigd dat dit zal gebeuren of zal lukken. Het feit dat John Boehner, de Republikeinse voorzitter van het Huis, er niet in slaagde om een meerderheid van de Republikeinse Afgevaardigden voor het financiële akkoord te laten stemmen, werd door sommigen gezien als een teken dat Cruz' rol nog lang niet is uitgespeeld. Boehner had de Democraten nodig om de overeenkomst over de streep te trekken.

De Amerikaanse president Barack Obama. Beeld afp
 
Het gaat niet om winnen. Het gaat erom of je de juiste weg bewandelt
Michele Bachmann

Zeker is wel dat het merk Republikeinen zwaar beschadigd is. Uit peilingen blijkt dat driekwart van de Amerikanen hun aanpak afkeurt. De partij is tot op het bot verdeeld, met aan de ene kant de partijtop en het bedrijfsleven en aan de andere kant de Tea Party. En volgend jaar zijn er Congresverkiezingen.

Principes gaan boven resultaten
De krachtmeting tussen de twee vleugels wordt spannend. De rechts-radicalen laten zich niet gemakkelijk afschrikken, ook niet door een nederlaag. De Afgevaardigde Michele Bachmann zat er niet mee, zei ze. 'Het gaat niet om winnen. Het gaat erom of je de juiste weg bewandelt.' Principes gaan boven resultaten.

Al snel kan helder worden hoe de verhoudingen binnen de Republikeinse partij zich zullen uitkristalliseren. Volgens de overeenkomst wordt de financiering van de overheid hervat tot 15 januari. Het schuldplafond gaat omhoog tot 1670 miljard dollar, een limiet waarmee het land waarschijnlijk tot 7 februari vooruit kan. Ondertussen gaat een gemeenschappelijke commissie van Senaat en Huis van Afgevaardigden onderhandelen over begrotingshervormingen. Deze commissie moet 13 december rapporteren.

Ondanks alle opluchting over de goede afloop van de oktobercrisis, ligt er toch weer gewoon een reeks nieuwe data waarop de Republikeinse meerderheid in het Huis kan gaan dwarsliggen. Voor in de agenda: 15 januari en 7 februari. Nieuwe deadlines, nieuwe kansen.

Na de stemming dropen de Congresleden af naar hun auto's die onderaan de trappen van het Capitool op hen stonden te wachten. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.