Vrede met de waspoederverkopers

Met angst en beven keek de traditionele boekhandel tien jaar geleden toe hoe internetwinkels als Amazon en BOL.com de markt bestormden....

'Boogy?'

'Boekkie, met oe en twee k's.'

'Aha, boekkie. En toen?'

'Wel met letters natuurlijk. Dat je 't kunt lezen. Boekkie lezen.'

'Hoezo, lezen?'

'Nou eh... Kijk. Je zou dat moeten zien, zo zie ik dat tenminste, in dehele ontwikkeling van de media. Mensen beginnen toch langzamerhand gewendte raken aan al die ondertitels op hun scherm.'

'Ah. Dát lezen! Maar dus ook zonder plaatjes?'

'Op den duur zou je er natuurlijk plaatjes bij kunnen doen.'

'Goh. Leuk hoor. Wat denk je - zit daar toekomst in?'

'Nou nee.'

(Jan Blokker, 'Is m'n haar eigenlijk al weer kort genoeg', 1982)

Onheilstijdingen kleven aan het boek sinds de Duitse goudsmid JohannesGutenberg ergens tussen 1444 en 1448 in Mainz het eerste drukwerk van zijnpers moet hebben gehaald. Eerst was er de vrees voor de ontwrichtendekracht van het gedrukte woord. Daarna kwam het getob over het behoud ervan.De denkbeeldige dialoog hierboven tussen een standhouder en een bezoekervan een beurs voor nieuwe snufjes dateert al weer van een kwarteeuwgeleden.

Het boekenvak - dat amalgaam van schrijvers, uitgevers, binders,drukkers, importeurs en verkopers - was dus wel wat gewend toen zich tienjaar geleden een nieuwe concurrent aandiende in de vorm van internet. Nietlanger hoefde er inkt op dode bomen te worden gesmeerd om kennis over tebrengen. En als de digitale mens al behoefte voelde aan een boek, kon datook wel via datzelfde internet worden besteld.

In 1995 begon de Amerikaanse pionier Amazon.com met de boekenverkoop,drie jaar later in Nederland gevolgd door bol.com. Vooral van de kant vande traditionele boekhandelaar, die het hardst werd getroffen, vielen narewoorden over de digitale rivalen. 'Waspoederverkopers', 'nieuwlichters' en'profiteurs' waren nog de vriendelijkste kwalificaties.

Hoe voelt de patiënt zich inmiddels, tien jaar nadat de eerste uitbraakvan amazonitis werd geconstateerd? Kiplekker, afgaande op de cijfers diede Stichting Speurwerk vorig jaar mei presenteerde (verser materiaal isniet voorhanden). De traditionele boekhandel was in 2004 goed voor 68procent van de boekenverkoop (in stuks). Dat is een stijging van 6,4procent sinds 2001, toen de internethype op zijn hoogtepunt verkeerde.

Natuurlijk, ook anderen vechten nog steeds hard en soms gemeen om degunst van de boekenkoper. Maar de grootste concurrenten heten niet bol.comof Amazon. Ruim 12 procent van de 55 miljoen boeken die elk jaar inNederland worden verkocht, is afkomstig van de boekenclubs (hunmarktaandeel bedroeg in 2001 nog 17,3 procent). Het betere warenhuis is eengoede derde met 5,8 procent. De handel via internet bedraagt 2,9 procent,aldus de Stichting Speurwerk. Dat zou zelfs een dalinkje van 0,3 procentbetekenen in vergelijking met 2003 en de webwinkels dichter bij hetzelfdemarktaandeel brengen als dat van de supermarkten (2,1 procent).

Daniel Ropers, directeur van bol.com, krijgt hoorbaar het zuur als hemde cijfers worden voorgelegd. 'Dat cijfer klopt ab-so-luut niet. We hebben55 tot 60 procent van de online boekenverkoop aan consumenten in handen.Bol.com heeft zijn omzet aan boeken de afgelopen twee jaar verdubbeld. Dankan het marktaandeel van de internetverkoop onmogelijk zijn gezakt.' In hetvaktijdschrift Boekblad maakte Ropers vorig jaar gehakt van deonderzoeksmethodiek van Interview-NSS, dat de cijfers voor de StichtingSpeurwerk vergaart. Volgens hem zijn de 'zware' boekkopers - de consumentendie veel kopen in de boekhandel - oververtegenwoordigd in het onderzoek.'De enquêteurs vragen aan mensen of ze de afgelopen twee weken een boekhebben gekocht. Maar miljoenen consumenten kopen hooguit een paar keer perjaar een boek. Zij zeggen dus meestal nee', en worden vervolgens nietmeegenomen in de statistieken.'

Ropers houdt het er zelf op dat elk twintigste boek dat op deNederlandse markt wordt verkocht, via bol.com wordt afgenomen.

Ook de directeur van de Koninklijke Vereniging van het Boekenvak (KVB)zou haar hoofd niet durven te verwedden onder de cijfers van haar eigenstichting. Al neemt Connie Verberne het dalende marktaandeel van deinternetverkopen om heel andere redenen met een korreltje zout. 'Het cijferzegt betrekkelijk weinig. Veel uitgevers en handelaren zijn de afgelopenjaren hun eigen websites begonnen, waarop ze boeken rechtstreeks aan de manbrengen. Die verkopen zie je niet in de statistieken terug.'

Kloppende cijfers of niet, Verberne is blij dat de kou uit de lucht istussen de traditionele boekhandel en de snelle jongens van internet. 'Hetboekenvak zag in het begin alleen maar gevaren. Dat is veranderd. Nu denkenze na over de mogelijkheden die internet biedt.'

Gert-Jan Jimmink van boekhandel Jimmink in Amsterdam heeft die ommezwaaieen paar jaar geleden gemaakt, al proef je aan zijn woorden dat deverandering hem moeite heeft gekost. 'Toen de computer jaren geleden zijnintrede deed in de winkel en de fiches met het boekenaanbod verving die weelke twee weken kregen, vond ik het maar niks. In eerste instantie, wantlater zag ik wel dat ik voor mijn klanten veel sneller informatie konvinden.'

Met internet kreeg ook de cliëntèle toegang tot een wereld aan kennis,die tot dusver aan de boekhandelaar voorbehouden was. Maar nog steeds,houdt Jimmink vol, kan de koper niet om de professional heen. 'Mensen lopennu de winkel binnen met een lijstje titels die ze op het web hebbengevonden: Kun je dit even voor me bestellen?' Maar de informatie die zehebben vergaard, is vaak incompleet en de boeken die ze vinden zijn vaakniet meer leverbaar. Dat zoeken wij veel sneller uit.'

Dick Anbeek, directeur en mede-eigenaar van De Drukkery in Middelburg,ziet de toekomst van zijn boekwinkel-in-steen-en-cement rooskleurig in.'Het is een cliché, maar mensen willen een boek toch voelen en proeven.Ze komen naar je zaak omdat ze weten dat je een goede voorselectie maakt.'Anbeek doet zijn best om het verblijf in zijn winkel zo comfortabelmogelijk te maken. Achter de opvallende glazen gevel van De Drukkery gaanook een cd- en dvd-winkel schuil, en een plek voor lunch, koffie en thee.In de cafetaria hangen zelfs leesbrillen voor klanten die de hunne vergetenzijn.

Toch heeft ook Anbeek een website waarop consumenten terecht kunnen.'Internet en e-mail hebben vooral de fax en de telefoon vervangen.'Studenten die lesmateriaal voor hun opleiding moeten inslaan, maken ergebruik van. Storm loopt het niet bij het digitale loket van De Drukkery:'Ik schat dat de internetverkoop minder dan 1 procent van de omzetuitmaakt.'

Dat gaat veranderen. Binnen enkele maanden krijgen de traditioneleboekwinkels een nieuw wapen in handen voor hun strijd om de klant opinternet. De Nederlandse Boekverkopersbond (NBb) is druk bezig metBoekbalie.nl, een website waarop informatie is te vinden over alle boekendie sinds 1982 in Nederland zijn verschenen. Zo is er onder meer het aanbodte vinden van het Centraal Boekhuis, de grootste distribiteur van boekenin Nederland en Vlaanderen. Via een pakhuis in Culemborg vinden jaarlijks55 miljoen boeken hun weg van uitgever naar de winkel.

Rechtstreeks boeken kopen via Boekbalie.nl is er niet bij. Klantenkunnen alleen titels reserveren bij hun plaatselijke boekwinkel, pere-mail, fax of brief. Handelaren krijgen dit jaar wel de mogelijkheid omBoekbalie.nl op te nemen in hun eigen website, als extra zoekservice voorhun klanten.

Diezelfde Boekverkopersbond maakte twee jaar geleden een verzoenendgebaar naar de nieuwkomers door Daniel Ropers uit te nodigen toe te tredentot het bestuur. 'Dat vind ik toch wel een erkenning van wat bol.com heeftbereikt', zegt Ropers. Hij constateert dat het debat over internet nietmeer door emotie wordt gedreven. 'We hebben leren relativeren.' Ropers zelfook: 'In het businessplan dat ik acht jaar geleden voor bol.com schreef,zag ik een marktaandeel in 2008 weggelegd van maximaal 20 procent voor alleinternetwinkels.' Nu is hij al tevreden met 5 tot 10 procent. 'Vergeetniet: een deel van die omzet is wel extra. Het gaat om boeken die nergensanders werden gekocht.'

Connie Verberne van de KVB ziet in de benoeming van Ropers bij deBoekverkopersbond het bewijs dat de branche internet definitief heeftomarmd. 'Het is allemaal mooi ingekapseld. Precies zoals we in Nederlandgewend zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden