Vrachtwagens vol smokkelwaar jakkeren door Europa

De Europese Unie zonder grenzen is een paradijs voor smokkelaars. Anno 1996 zouden de Europese douaniers eens aangesloten moeten worden op een gemeenschappelijke computer, meent Europarlementariër Bartho Pronk....

PETER DE GRAAF

Van onze correspondent

Peter de Graaf

BRUSSEL

De chaos bij de Europese douanediensten is veel groter dan menige Europarlementariër zich in zijn kwaadste dromen had voorgesteld. Na een jaar is de speciale enquêtecommissie van het Europees Parlement tot de slotsom gekomen dat het voor smokkelaars een fluitje van een cent is om miljarden aan accijnzen en btw te ontduiken.

En alarmerend genoeg neemt de douanefraude alleen maar toe. Volgens de Europese enquêtecommissie verdient de georganiseerde misdaad al meer met de smokkel van sigaretten dan met drugshandel. Niets is gemakkelijker dan een vrachtlading met sigaretten uit Amerika ergens onderweg in Europa te laten verdwijnen. De pakkans is gering en bovendien wordt het vergrijp minder streng veroordeeld dan de handel in drugs.

In veel landen bestaat de prijs van een pakje sigaretten voor bijna driekwart uit heffingen. Dus loont het de moeite om dergelijke 'gevoelige' producten, waartoe uiteraard ook alcohol behoort, op de zwarte markt te verkopen. In Duitsland wordt naar schatting 10 procent van de sigaretten illegaal verkocht, zonder dat ooit accijnzen en btw zijn afgedragen.

Een teken aan de wand is dat de Europese Rekenkamer in 1995 een afname van de btw-inkomsten in de Europese Unie constateerde. Volgens Europarlementariër Bartho Pronk (CDA), lid van de enquêtecommissie over communautair douanevervoer, moet smokkel een van de hoofdoorzaken voor deze achteruitgang zijn.

Pronk: 'Toen de interne grenzen in Europa werden afgeschaft, is afgesproken dat de controle aan de buitengrenzen zou worden verscherpt en dat de douanediensten nauw zouden samenwerken om fraude zoveel mogelijk te voorkomen. Beide zaken zijn nauwelijks van de grond gekomen. Daardoor kunnen vrachtwagens vol sigaretten of alcohol vrolijk door Europa rondrijden, accijnsvrij.'

De controle op het grensoverschrijdende vervoer is een totaal onoverzichtelijke papierberg . Want het transitoverkeer anno 1996 wordt nog steeds gecontroleerd met papier, het T1-document, een formulier in achtvoud. Een lading Amerikaanse sigaretten die in de Rotterdamse haven aankomt met bestemming Madrid, krijgt een T1-document. Het is de bedoeling dat de Spaanse douane een kopie daarvan, voorzien van stempels, terugstuurt naar Rotterdam.

Maar hoe vaak komt het voor dat een douane nooit meer een kopie van het ladingdocument terugziet? Of, als documenten wel terugkomen, blijken de stempels vervalst. Alle douanediensten in Europa werken met verschillende stempels. Wie kan nog vals van echt onderscheiden?

De enquêtecommissie heeft het afgelopen jaar tientallen hoorzittingen gehouden en is ook op lokatie gaan kijken. Zijn de problemen echt zo ernstig?

Pronk: 'De chaos is nauwelijks te beschrijven. Het hele systeem is nog steeds gebaseerd op papier. Douanediensten worden eronder bedolven. In de Duitse grensplaats Hamm moeten tien douaniers dagelijks twintigduizend T1-formulieren verwerken.

'Het is opvallend hoe slecht de Duitse douanediensten scoren. Sommige kantoren hebben niet eens een fax. In Duitsland blijkt zelfs enige maanden een pseudo-douanedienst te hebben gewerkt, gerund door de georganiseerde misdaad. Het land ligt erg strategisch, op het kruispunt tussen Noord en Zuid en vooral Oost en West. Dat levert een enorm handelsvolume op, waartegen de douanediensten duidelijk niet zijn opgewassen. Maar ik denk dat ook een politieke reden meespeelt: Duitsland wil niet al te streng controleren bij zijn grenzen met Oost-Europa. Het wil niet opnieuw een soort IJzeren Gordijn creëren.'

Ook Rotterdam heeft geen al te beste naam in Europa.

'Ja, maar dat lijkt me niet terecht. Rotterdam is nu eenmaal de grootste haven van Europa, waar heel veel containers doorheen gaan. De douane controleert volgens het systeem van de risico-analyse: alleen de ladingen waaraan een luchtje zit, worden gecontroleerd.

'Toen wij op werkbezoek waren, bleken vijf van de acht gecontroleerde containers niet in orde. Tsja, als je een boosaardige Italiaanse journalist bent, kun je daar natuurlijk zo'n verhaal over schrijven. Maar ook mijn buitenlandse collega's in de enquêtecommissie zien dat gelukkig wat genuanceerder.'

De enquêtecommissie moet haar conclusies en aanbevelingen nog formuleren. Hoe kan de controle op het fraudegevoelig vrachtvervoer in Europa worden verbeterd?

'In de eerste plaats moeten we af van al dat papier. Alle douanediensten moeten op een en hetzelfde computersysteem worden aangesloten. De Europese Commissie heeft vergevorderde plannen voor zo'n gemeenschappelijk geautomatiseerd transitsysteem, maar ik betwijfel of de beoogde invoeringsdatum, eind 1998, gehaald zal worden. Veel lidstaten lopen niet zo hard en hebben nog steeds de neiging het probleem te bagatelliseren.

'Douanediensten moeten eindelijk eens écht gaan samenwerken. Ze moeten teamgeest krijgen. Het is verstandig ook hun taken en bevoegdheden enigszins te harmoniseren. Nu heeft de ene douane-ambtenaar opsporingsbevoegdheid, de andere niet. Ten slotte is justitiële samenwerking nodig. Want alleen dan kan de georganiseerde misdaad effectief worden aangepakt. Maar dat zal voorlopig wel een wensdroom blijven, vrees ik.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden