Vrachtwagenchauffeurs overtreden wet na afspraak met overheid

Vervoerders kunnen ongestraft sjoemelen met de regels. Juist omdat ze die regels zouden naleven.

Nanda Troost
null Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Via de boordcomputer van zijn werkgever krijgt een vrachtwagenchauffeur van transportbedrijf AB Texel de instructie om de wet te overtreden. Als hij zijn lading moet lossen bij een landbouwbedrijf in Creil in de Noordoostpolder, moet hij zijn eigen vrachtwagen laten staan en overstappen op een andere truck. In deze 'trekker' zit geen tachograaf, zodat de chauffeur kan doorwerken, terwijl hij eigenlijk volgens de rij- en rusttijdenwet een half uur moet pauzeren. 'Het is oogsttijd, dat geeft extra drukte en dan moeten we doorwerken', zegt de chauffeur.

Vrees voor controle en een boete door overheidsinspecteurs heeft de chauffeur niet, want zijn werkgever heeft een convenant gesloten met de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Dankzij dit goedkeuringsstempel van het ministerie van Infrastructuur en Milieu worden vooraf afspraken gemaakt over de werkwijze, waarna de inspectie geen onverwachte controles meer uitvoert. AB Texel gebruikt zo'n contract als vrijbrief om de wet te overtreden, blijkt uit documenten die in het bezit zijn van de Volkskrant.

Fraude

Zeker twee andere bedrijven hanteren dezelfde werkwijze, zegt FNV Bondgenoten. Vermoedelijk zijn er meer bedrijven die na een afspraak met de overheid de wet overtreden. Chauffeurs zitten te lang achter het stuur, ze komen niet aan de verplichte nachtrust van minimaal negen uur. Ook wordt gefraudeerd met vrachtbrieven om internationale ritten goedkoper te maken.

AB Texel is een van de dertig grote bedrijven die een convenant hebben met de ILT. Het Texelse bedrijf heeft 450 vrachtwagens en honderden werknemers in binnen- en buitenland en is een grote transporteur in de agrarische sector in Nederland en Europa. Het convenant wordt gesloten met bedrijven die 'de wet- en regelgeving goed naleven' en door de inspectie eerst binnenstebuiten zijn gekeerd. De beloning is ernaar: vrachtwagens van een convenantbedrijf worden niet meer gecontroleerd. De inspectie richt zich vooral op papier en controleert 'de processen'.

Een AB Texel boordcomputer Beeld
Een AB Texel boordcomputerBeeld

Bedrijven waarmee convenanten worden gesloten, doen het juist beter dan de collega's en er komen minder incidenten voor, stelt de ILT. Door het 'minimaliseren' van het toezicht op de goede bedrijven kan de inspectie zoals ze zelf zegt 'een groter deel van de aandacht richten' op bedrijven die 'minder goed presteren'. Een convenant is gebaseerd op wederzijds vertrouwen, zegt de woordvoerster. 'Het is zeker niet vrijblijvend'. Maar hoe de papieren processen een correcte praktijk afdwingen, blijft onduidelijk. De illegale werkwijze van AB Texel is bij de inspectie niet bekend, stelt de woordvoerster.

De voorwaarde omtrent goed gedrag maakt het ook opmerkelijk dat de ILT aan een convenant werkt met een transporteur die zich voor de rechter moet verantwoorden op verdenking van uitbuiting. Tegen Van den Bosch Transporten uit Erp, met 350 wagens en 450 chauffeurs een van de grootste transporteurs van Nederland, loopt een rechtszaak omdat het Oost-Europese chauffeurs via een buitenlandse constructie laat rijden voor minder dan 2 euro bruto per uur. Van den Bosch zegt klaar te staan om het convenant te tekenen, maar zit volgens de woordvoerster van de ILT nog in het ontwikkeltraject dat daaraan vooraf gaat. Ze wijst erop dat het bestrijden van uitbuiting valt onder de Inspectie SZW van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Inspecties

Medewerkers kwamen onlangs met kritiek op de ILT omdat de inspectie heeft besloten controles aan bedrijven vooraf aan te kondigen. Een oud-inspecteur van de ILT neemt het voor zijn collega's op. De gebrekkige controle is volgens hem te wijten aan de politiek. Met de convenanten en het daarbij horende gereduceerde toezicht probeert de inspectie te doen wat ze kan. Volgens hem zijn er veertig inspecteurs om de twaalfduizend transportbedrijven in Nederland te controleren. 'Als we die controle goed willen uitvoeren, kunnen we op één dag tien auto's goed doorlichten. Dit capaciteitsprobleem is een politiek besluit. Er moest bezuinigd worden.'

Die kritiek wordt gedeeld door Edwin Atema van FNV Bondgenoten. 'Doordat de inspectie is uitgekleed, krijg je dit soort praktijken. De transportsector zit daardoor in een negatieve spiraal van malafide praktijken en loondumping. Het lijkt op de wielrennerij: vrijwel het gehele peloton is aan de doping, iedereen weet ervan, maar iedereen kijkt weg.'

De inkt van het convenant was nog niet droog, of de chauffeurs van AB Texel kregen te horen dat ze de wet- en regelgeving aan hun laars moesten lappen, melden bronnen bij het bedrijf. 'We moesten meteen met twintig, dertig collega's langer doorwerken dan wettelijk is toegestaan', zegt een chauffeur die niet met zijn naam in de krant wil. 'Weigeren is geen optie. Je wordt gewoon onder druk gezet.' Controle is volgens deze chauffeur heel eenvoudig. 'De inspectie moet de gegevens uit de tachografen naast de urenbriefjes en loonstroken leggen. Zoek de verschillen.'

De leiding van AB Texel is onbekend met de overtredingen, reageert Harry van der Zee, operationeel directeur. 'We zijn anderhalf jaar bezig geweest om dit convenant te sluiten. De regels overtreden is zeker niet ons beleid. Ik ga hier achteraan, dit wordt niet geaccepteerd.' Een paar minuten later stuurt het hoofd planning via de boordcomputer een nieuw bericht uit. 'Alle berichten over extra CMR's (vrachtbrieven, red.) voor Frankrijk-Frankrijk vrachten vergeten aub, alleen originele vrachtbrieven gebruiken, bvd Jelle.'

'Toezicht te complex'

Ondernemersorganisaties vinden het toezicht van de overheid op het bedrijfsleven te complex. Dat staat in een actieplan dat zij donderdag hebben gepresenteerd. In sectoren als de chemie, logistiek, bankwezen en verzekeraars werken toezichthouders niet goed samen. Regels zijn vaak onduidelijk en jagen ondernemers op hoge kosten.

Toezichthouders moeten de eigen verantwoordelijkheid teruggeven aan de ondernemers. Volgens Erik te Brake van VNO-NCW kan dit door afspraken vast te leggen in een convenant. Het bedrijf legt daarin met de toezichthouder vast hoe het zelf controleert op de eigen naleving van regels. De logistiek is een sector waar dit volgens VNO-NCW goed werkt. Convenanten leiden uiteindelijk tot een hogere pakkans van bedrijven die zich aan de regels onttrekken, zegt ook voorzitter Arthur van Dijk van Transport en Logistiek Nederland. 'Door gericht risicobedrijven te controleren, pak je de rotte appels die je zoekt. Zo hoeft de controleur niet continu bij ieder bedrijf op de stoep te staan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden