Column Frank Kalshoven

Voor succesvolle participatie moet de overheid mensen ‘in huis’ nemen

Niet gelukt. De Participatiewet die mensen met weinig verdienvermogen aan werk had ­moeten helpen, is geen succes. Dit constateerde het Sociaal ­en Cultureel Planbureau deze week. Mensen met bijstand kregen geen grotere kans op werk; de kans op werk voor mensen van de ­sociale werkplaats nam af; alleen voor jonggehandicapten stegen de baankansen, maar dan wel tegen een lager inkomen. Staatssecretaris Tamara van Ark kondigde prompt aan dat gemeenten een ‘tegenprestatie moeten eisen’.

Hoe moeten we deze mislukking beoordelen? En hoe moet het verder? Zijn we klaar met een aangescherpte eis tot tegenprestatie?

Deze mislukking is ernstig en dan druk ik me voorzichtig uit. In mijn opvattingen over rechtvaardigheid moet de overheid zich eerder bekommeren om de 20 procent van de bevolking met lagere kansen op een gelukkig leven dan om de rest van de bevolking.

Allerlei andere discussies – pensioenkortingen, ­afbouw hypotheekrenteaftrek, leenstelsel – zijn reuze interessant, maar wat mij betreft staat de beoordeling van het functioneren van de overheid in het teken van de effectiviteit van het beleid voor die onderste 20 procent. U kunt daar uiteraard anders over denken.

Maar vanuit dit perspectief bezien, faalt de overheid opzichtig. De kansongelijkheid in het onderwijs neemt toe; de ongelijkheid op de arbeidsmarkt neemt toe; en de baankansen van medeburgers die vallen ­onder de Participatiewet waren bedroevend laag en zijn dus na introductie van de wet in 2015 net zo laag gebleven, ondanks jaren van hoogconjunctuur en een bloeiende arbeidsmarkt.

Politici maken hier – het is hun werk – politiek van. De aangescherpte tegenprestatie van Tamara van Ark is in dit verband een doelpuntje voor de VVD. Maar dit is politiek ‘met een kleine p’.

Grotemensenpolitiek gaat over het verzinnen van echte oplossingen en hierbij hebben we niets aan links of rechts. Want er zijn ten minste vier stellingen tegelijkertijd waar.

1. Een groot deel van de mensen uit deze doelgroep heeft meerdere problemen tegelijk. Ze hebben niet ­alleen geen werk, maar ook een lage opleiding, ­schulden, taalgebrek, problemen thuis en/of gezondheidsproblemen.

2. Een groot deel van de mensen uit deze doelgroep is (nu) onaantrekkelijk voor werkgevers omdat ze onvoldoende productief zijn om voor de organisatie het ­minimumloon te kunnen terugverdienen.

3. Een deel van de mensen verkiest de zekerheden van een armoedig verblijf in een uitkering boven een onzeker bestaan op de arbeidsmarkt, al dan niet omdat de stress in hun dagelijks leven hun beoordelingsvermogen schaadt.

4. Hoe langer iemand een uitkering heeft, des te moeilijker het is om terug te keren naar de arbeidsmarkt en zelf je boterham te verdienen.

Deze combinatie van observaties illustreert dat ‘links’ en ‘rechts’ er niet toe doen. En laat tegelijkertijd zien hoe moeilijk het voor de overheid is om mensen echt te helpen om (weer) op eigen benen te staan.

Problemen (in voldoende mate helpen) oplossen, trainen en scholen, begeleiden naar werk, al dan niet met loonkostensubsidie – dat is in abstracto wat er moet gebeuren. Maar krijg dat maar eens lekker aan de praat.

Mijn vermoeden is dat er een noodzakelijke voorwaarde is voor succes: dat je als overheid de mensen ‘in huis’ hebt. Niet eens in de zoveel maanden een gesprek; nee, dagelijks over de vloer. Om problemen te helpen oplossen, te trainen en te scholen en te helpen bij het vinden van werk.

Of we dat dan ‘rechtse tegenprestatie’ noemen of ‘linkse bemoeizorg’ kan me niet schelen. Het is allebei.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden