Voor de tweede keer in een maand brand in de Botlek, hoe veilig is de chemische industrie?

Voor de tweede keer in een maand tijd stond een raffinaderij in de Rotterdamse Haven in brand. Is industriegebied de Botlek wel veilig genoeg? Vijf vragen over veiligheid in de chemische industrie.

Luchtfoto van het Botlekgebied onder Rotterdam. Opslag voor olie, brandstof en chemicalien. De Botlek is een haven- en industriegebied in Rotterdam.Beeld anp

Wat is er gebeurd?

In een fabriek van olie- en gasgigant ExxonMobil (voorheen Esso) vatten maandagavond een verwarmingsinstallatie en een schoorsteen vlam. De brandweer had twee uur nodig om het grote vuur onder de duim te krijgen. Een NL-Alert werd verstuurd aan omwonenden, vanwege de grote hoeveelheid roetdeeltjes die was uitgewaaid over de wijken. De economische schade lijkt beperkt. 'De rest van de raffinaderij is gewoon nog in bedrijf', zegt een woordvoerder van ExxonMobil.

Mogelijk buigt de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) zich over het voorval. De raad doet een verkennend onderzoek.

Zijn er vaker branden?

Ja. Drie weken geleden was er ook al sprake van een grote brand op het Shell Pernis-terrein in de Botlek. Door een stroomstoring in een hoogspanningsstation kwam het hele complex stil te liggen. Twee dagen later lekte ook nog eens een kleine hoeveelheid waterstoffluoride op het terrein.

Maar men moet zich niet verkijken op deze twee grote incidenten, zegt Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond. 'De afgelopen weken staan niet symbool voor de industrie', aldus een woordvoerder. Cijfers kan ze niet geven, maar 'de tendens is dat de afgelopen jaren minder incidenten zijn'. Vaak gaat het om kleine brandjes. Het Rotterdamse raadslid Arno Bonte (GroenLinks) is er niet berust op: de jaarverslagen van de milieudienst wijzen op een stijging van het aantal grote incidenten. 'Dat baart me zorgen.'

Er wordt toch streng gecontroleerd?

Voor (petro)chemische bedrijven als ExxonMobil zijn de veiligheidseisen hoog en de inspecties talrijk. Van het ministerie van Milieu & Infrastructuur mag de kans op een dodelijk ongeluk niet groter zijn dan eens in de miljoen jaar.

Dat het toch misgaat, heeft te maken met de aard van de werkzaamheden, zegt Pieter van Gelder, hoogleraar Veiligheidskunde aan de TU Delft. 'Die zijn inherent onveilig. Je praat over hoge temperaturen, hoge drukken en gevaarlijke stoffen. Zo'n proces moet je zo goed mogelijk controleren.' En dan is er nog de menselijke factor, volgens Van Gelder het vaakst de oorzaak van ongevallen. 'Bijvoorbeeld door onoplettendheid van de operator.'

Ook de toezichthouder laat wel eens een steekje vallen, zegt hij. Raadslid Bonte noemt het zorgelijk dat de laatste tien jaar is bezuinigd op controlerende instanties als de milieudienst.

Heeft het ook met veroudering van fabrieken te maken?

Nee, bezweert ExxonMobil. 'We besteden jaarlijks enkele miljoenen aan onderhoud om de fabriek up-to-date te houden', aldus de woordvoerder. 'Het ligt niet aan de leeftijd van de installaties.' Toch waarschuwde een onderzoeksrapport naar de veiligheid in de (petro)chemische industrie in juni voor verouderde fabrieken uit de jaren 60 en 70. Die naderen 'het einde van hun technische levensduur', stelt het rapport, met risico's die 'door sommige bedrijven worden onderschat'. De ExxonMobil-fabriek is opgeleverd in 1960.

Bij verouderde installaties nemen de risico's rap toe, zegt hoogleraar Van Gelder. In het vermoeide materiaal kunnen haarscheurtjes en lekkages ontstaan. 'Je kunt niet oneindig lang doorgaan met het vervangen van versleten componenten.' Uiteindelijk moet een nieuwe fabriek de oude vervangen. 'Vaak proberen bedrijven op het einde toch nog een paar jaartjes erbij te sprokkelen', merkt de hoogleraar op.

Wat merken de omwonenden?

Woonwijken nabij de Botlek ontwaakten dinsdagochtend onder een laagje roet. De omwonenden is ontraden in aanraking te komen met het zwarte goed. Tuiniers wordt voorlopig afgeraden om kost uit eigen volkstuin te eten. Allemaal uit voorzorg, want het gezondheidsrisico is klein, zegt ExxonMobil. 'Als je de groenten goed spoelt, kun je ze gewoon eten.' Uit de eerste resultaten bleek dinsdagmiddag dat het roet geen 'alarmerende concentraties' gif bevat.

Om de pr-ramp te temmen heeft het oliebedrijf vergoedingen beloofd aan bewoners met schade. Het ongemak van roet is de voornaamste klacht van omwonenden, zegt Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond. Bestuurders met een vuile auto konden gratis terecht bij de carwash.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden