Analyse

Voor de Nederlandse Spoorwegen zijn na een rampjaar de problemen nog maar net begonnen

De coronacrisis heeft de NS diep in de financiële sores gestort. De regering moet tot 2024 geld bijleggen, denken de spoorwegen. De eerste geluiden daarover uit Den Haag stemmen somber.

Een sprinter van de NS op het spoor bij Gouda. NS heeft zwaar te lijden onder de coronacrisis.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Een sprinter van de NS op het spoor bij Gouda. NS heeft zwaar te lijden onder de coronacrisis.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

2021 is door de Europese Commissie uitgeroepen tot het jaar van het spoor. Qua timing had het EU-bestuur geen slechter moment kunnen kiezen om de zegeningen van de trein te vieren. De NS maakte donderdag bekend het boek van 2020 te hebben dichtgeslagen met het grootste verlies in zijn 180-jarig bestaan: 2,6 miljard euro.

Vanwege de coronacrisis riep de overheid vorig jaar de burger op het openbaar vervoer te mijden. De spoorwegen maakten door die aansporing nog niet eens de helft (45 procent) van het aantal reizigerskilometers van 2019. Alleen dankzij de ‘beschikbaarheidsvergoedingen’ die de Nederlandse (én de Britse regering) gaven om het spoorboekje intact te laten, kwam de NS op 60 miljoen na uit op dezelfde omzet als in 2019: ruim 6,6 miljard.

Het gat van 2,5 miljard is ontstaan omdat de NS grote afschrijvingen doet. Zo is de concessie voor de exploitatie van het Nederlandse hoofdnet 1,6 miljard minder waard. Want pas in 2025 verwachten de spoorwegen weer evenveel reizigers te kunnen begroeten als in 2019. Verder schrijft het bedrijf af op verlieslatende contracten.

Overheidssteun

Alles bij elkaar opgeteld moet de overheid de komende jaren opnieuw bijspringen, constateerde president-directeur Marjan Rintel, als we Nederland bereikbaar willen houden. Het bedrijf dat ze sinds 1 oktober leidt, kreeg vorig jaar al 818 miljoen euro om desnoods met lege treinen te rijden. Zo’n bijdrage is weer nodig, al wilde Rintel niet vertellen aan welk bedrag ze precies denkt. De NS rekent tot 2025 op een inkomstenderving van 4,7 miljard euro.

De president-directeur kreeg meteen een reactie uit Den Haag, van haar enige aandeelhouder. De NS moet maar met minder treinen gaan rijden, suggereerde minister Hoekstra van Financiën, de man die aankijkt tegen een kolossaal begrotingstekort. Het voortzetten van de dienstregeling ‘lijkt op termijn niet financieel vol te houden’.

Minder treinen betekent vrijwel automatisch minder personeel. Daar zal Rintel nog een hele kluif aan hebben. Ruim een week geleden sloot ze een nieuwe cao af. Een van de belangrijkste onderdelen: een werkgelegenheidsgarantie tot 2025 voor alle medewerkers met een vast contract. De 2.300 banen die worden geschrapt in het kader van een besparingsprogramma van 1,4 miljard zullen via natuurlijk verloop verdwijnen.

De NS heeft het spoorboekje eind vorig jaar al met 10 procent ingekrompen. Hoeveel kleiner de dienstregeling zou moeten, daar liet Hoekstra zich niet over uit. Dat mag zijn ambtsgenoot op het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Cora van Nieuwenhuizen, met de spoorwegen uitvechten.

Ook Britse kopzorgen

De NS heeft intussen naast de binnenlandse ook buitenlandse – lees – Britse kopzorgen. Sinds 2002 is de NS in het Verenigd Koninkrijk actief en heeft het vijf concessies in handen. Samen met vergunningen in Duitsland is daar inmiddels meer omzet mee gemoeid dan in Nederland wordt geboekt. Al die buitenlandse avonturen moeten voordeel opleveren voor de Nederlandse treinreiziger, bezweert de NS.

Maar de Engelse concessies hangen aan een zijden draadje. Een al twee jaar geleden afgeronde studie raadt de Britse regering aan een einde te maken aan het versnipperde, bouwvallige en service-arme spoor. Dat moet door het weer te centraliseren en de concessiehouders te degraderen tot pure beheerders.

De vraag is nu onder welke voorwaarden de contracten met de concessiehouders, zoals dat met NS-dochter Abellio UK, worden opgezegd. In het ongunstigste geval moet Abellio een ‘beëindigingsvergoeding’ betalen. De NS heeft daar een voorziening voor getroffen van liefst 702 miljoen euro, bestaande uit de vergoeding en afschrijving wegens waardevermindering. Financieel directeur Bert Groenewegen heeft goede hoop dat Londen tot inkeer komt en de vergoeding beperkt houdt tot maximaal een kleine kwart miljard.

In het jaar van het spoor is de feeststemming bij de NS in elk geval ver te zoeken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden