Economie Dieselschandaal

Volkswagen ex-topman Winterkorn aangeklaagd voor dieselschandaal

De man die ooit topman was van ’s werelds grootste autoconcern, Martin Winterkorn, is in staat van beschuldiging gesteld vanwege het dieselschandaal. Dat is uniek: bij eerdere schandalen in de VS gingen de hoogste bazen vrijuit.

Martin Winterkorn. Beeld EPA

In 2010 zond Volkswagen in de Verenigde Staten een televisiecommercial uit waarin een ‘milieupolitie’ auto’s in een fuik liet rijden. De bestuurder van een Audi A3 diesel mocht doorrijden. Zijn auto was ‘schoon’. Met de commercial probeerde Volkswagen – moederbedrijf van Audi – Amerikanen ervan te overtuigen dat diesel een milieuvriendelijke, schone brandstof was.

Acht jaar later kan de toenmalige baas van VW, Martin Winterkorn, zich niet meer in de VS vertonen, omdat hij dan wordt opgepakt. Tegen hem is een arrestatiebevel uitgevaardigd wegens samenzwering en overtreding van milieuwetten. Vanwege de zogenaamd schone diesels die VW in het land heeft verkocht. Van deze auto’s weten we inmiddels dat ze alleen maar schoon léken doordat ze waren voorzien van frauduleuze software. De milieupolitie zit hem nu in het echt op de hielen.

Unicum

Dat Winterkorn, ooit hoofd van ’s werelds grootste autofabrikant, nu wordt aangeklaagd, is een unicum. Zo is niemand uit de top van General Motors aangeklaagd toen bleek dat de autofabrikant een defect had verzwegen aan het contactslot waardoor auto’s plotseling onbestuurbaar konden worden. Bij ongelukken die hierdoor ontstonden, zijn mogelijk meer dan honderd inzittenden om het leven gekomen. Het duurde acht jaar voordat het concern actie ondernam. General Motors kon strafvervolging afkopen.

Ook in de nasleep van de bankencrisis die tien jaar geleden uitbrak en die een wereldwijde economische neergang veroorzaakte, is geen enkele hooggeplaatste functionaris uit de financiële sector aangeklaagd. Nu wordt Winterkorn wel vervolgd. ‘Als je de Verenigde Staten probeert te bedriegen, zul je daarvoor een hoge prijs betalen’, verklaarde minister van Justitie Jeff Sessions donderdagavond.

‘Succesvolste manager aller tijden’

Winterkorn, kort voor het uitbreken van het dieselschandaal door zijn eigen ondernemingsraad nog bejubeld als ‘de succesvolste manager aller tijden in de auto-industrie’, heeft altijd beweerd dat hij niet op de hoogte was van de malversaties. De schuld zou liggen bij lagere managers. Hoewel Winterkorn ook in Duitsland verdachte is, is er tot op heden geen bewijs voor directe betrokkenheid van de voormalige baas.

De Amerikanen denken daar anders over. ‘De fraudepraktijken waren tot in de top van het management bekend’, aldus minister Sessions in een toelichting op de aanklacht. Volgens justitie kreeg de top van het concern kennis van de sjoemelsoftware op 27 juli 2015, tijdens een presentatie op het hoofdkantoor in het Duitse Wolfsburg. Tijdens een Powerpointpresentatie werd de bedrijfsleiding tot in detail uitgelegd hoe de Amerikaanse toezichthouders om de tuin waren geleid.

Op het hoofdkantoor was op dat moment sprake van een crisissfeer, omdat de Amerikaanse milieutoezichthouder had gedreigd nieuwe dieselmodellen niet op de Amerikaanse markt toe te laten als Volkswagen geen openheid van zaken zou geven over de onverklaarbaar hoge uitstoot van schadelijke stikstofoxiden. De Amerikanen vermoedden het gebruik van sjoemelsoftware, maar konden dat nog niet hard maken. VW werd een laatste kans geboden duidelijkheid te geven.

Interne memo

Medewerkers van VW zouden het management tijdens de meeting in Wolfsburg hebben geadviseerd de Amerikanen niet te vertellen over de illegale software en Winterkorn zou daarmee hebben ingestemd, aldus de Amerikaanse justitie. Volgens de Amerikanen was Winterkorn zelfs al in mei 2014 op de hoogte gebracht van de malversaties, in een interne memo. Zelf heeft hij altijd verklaard dat hij pas in augustus 2015 wist van de sjoemelsoftware.

De kans dat de 70-jarige Winterkorn in een Amerikaanse cel zal belanden, zoals wel is gebeurd met twee andere VW-managers, is klein. Hij zal Duitsland vermoedelijk niet meer verlaten en zal evenmin worden uitgeleverd. Volkswagen wil niet reageren op de Amerikaanse beschuldigingen en zegt volop te blijven meewerken aan het onderzoek.

Dieselgate

Dieselgate is een van de grootste schandalen die de auto-industrie gekend heeft. In september 2015 werd bekend dat Volkswagen in de VS dieselauto’s had verkocht waarvan de uitstoot van schadelijke stikstofoxide in de praktijk tot veertig keer boven de norm lag. Met verboden software probeerde VW dit te verhullen. De software was zo ontwikkeld dat hij uitstoottests in het lab kon herkennen, waarop alle schoonmaaksystemen tijdelijk vol aan gingen. Daardoor leken de diesels schoon. Uiteindelijk bleek op miljoenen auto’s van het merk sjoemelsoftware geïnstalleerd. Het schandaal heeft het concern uiteindelijk tientallen miljarden euro’s gekost aan boetes, schadevergoedingen en het terugkopen van auto’s.

Tijdlijn

2005 VW presenteert een nieuwe dieselmotor, de EA189, die moet voldoen aan de strenge Amerikaanse uitstooteisen voor stikstofdioxide

mei 2014 De Amerikaanse California Air Resources Board (CARB) krijgt een studie in handen waaruit blijkt dat diesels van Volkswagen op de weg veel meer stikstofdioxide uitstoten dan in het lab; een mogelijke aanwijzing voor het gebruik van verboden software.

Zomer 2015 Ondanks aanpassingen door VW stoten de auto’s nog altijd veel te veel schadelijke gassen uit op de weg. Toezichthouders gaan niet akkoord met de verklaringen van VW.

3 September 2015 Volkswagen geeft bij CARB het gebruik van een zogenoemd defeat device toe; verboden software. Martin Winterkorn wordt een dag later officieel geïnformeerd.

18 september 2015 Milieutoezichthouder EPA brengt een verklaring uit waarin het stelt dat VW en Audi gebruik hebben gemaakt van sjoemelsoftware.

23 september Martin Winterkorn stapt op

22 april 2016 VW kondigt een verlies aan van 4 miljard euro vanwege een reservering om boetes te kunnen betalen en sjoemeldiesels te kunnen terugkopen van Amerikaanse eigenaars.

22 november 2016 VW kondigt aan te stoppen met de verkoop van diesels in de VS

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.