Interview Volksbank

Volksbank-CEO Maurice Oostendorp: ‘Ik kies liever voor private bank met publieke dimensie’

De Volksbank (moeder van onder andere SNS en ASN) voelt weinig voor een beursgang en wil proberen een andere oplossing te vinden als privatisering dan zo nodig moet. Volksbank-bestuursvoorzitter Maurice Oostendorp: ‘Wij willen aandeelhouders die langjarig ons model onderschrijven en accepteren.’ 

Maurice Oostendorp. Beeld Kiki Groot

‘Ik kan het niet scherp zeggen, want dat vindt de minister vast niet leuk’, zegt bestuursvoorzitter Maurice Oostendorp (62) van de Volksbank keer op keer. Het tekent de macht van de aandeelhouder. Die kun je niet tegen je in het harnas jagen.

De Volksbank, moeder van de SNS, ASN, BLG Wonen en RegioBank, is nog 100 procent staatsbank. In het regeerakkoord staat dat na de ABN Amro ook de Volksbank zal worden geprivatiseerd. En dat is ook voor Oostendorp het uitgangspunt, hoewel sinds de presentatie van het rapport Geld en Schuld: de publieke rol van banken door de WRR (Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid) er in Nederland een andere wind is gaan waaien. De WRR ziet wel ruimte voor een publieke bank die zich alleen bezig houdt met het betalingsverkeer.

Inspiratie voor dit rapport was het toneelstuk Door de Bank genomen van het gezelschap De Verleiders onder leiding van George van Houts dat door 90 duizend Nederlanders is gezien. De voorstelling ging gepaard met een 120 duizend handtekeningen tellende petitie van de Stichting Ons Geld om het monopolie op geldschepping weer bij de overheid te leggen. Wat wil de Volksbank, die deze week zijn jaarcijfers publiceert, eigenlijk zelf? Een bank waar de klanten, werknemers en samenleving net zo veel te vertellen hebben als de aandeelhouder?

Heeft u de voorstelling van De Verleiders gezien?

‘Neen.’

Waarom niet?

‘Het ging voor een belangrijk deel over SNS Reaal. Ik ben cfo geworden van de raad van bestuur op 1 februari 2013, de dag van de nationalisatie. Ik had niet zoveel zin om daar dan pontificaal bij te gaan zitten. Maar ik heb natuurlijk veel mensen gesproken die het gezien hebben. Toevallig hebben we vanmiddag een gesprek met de Stichting Ons Geld en ik moet eerlijk zeggen dat ik hun kritiek op de geldcreatiefunctie van de banken te gemakkelijk vond. En ik denk niet dat ik er iets aan heb de gesel van te gemakkelijke kritiek over mij heen te laten komen.’

Maar wat is er tegen als geldcreatie het exclusieve recht van een overheidsbank zou zijn. Dat schaadt de economie niet?

‘Dat klopt. Het kan de economie vertragen maar ook versnellen. Ik ben monetair econoom. Als Nederland als lid van de eurozone dat echter zou doen, is dat een enorme ingreep in het geldstelsel. Dat is een te groot risico.’

Dan gaan we uit de euro en desnoods uit de EU, net zoals de Britten

‘Maar er speelt nog niets anders. Als de overheid alleen dat recht heeft, bepaalt de overheid ook wie wel en wie geen krediet krijgt. Wie wel en wie niet een hypotheek kan opnemen of wie als bedrijf wel of niet geld krijgt om te investeren. Dat vind ik geen prettige maatschappij. Ik heb liever dat de banken dat doen met hun risicomodellen. Maar ik geef toe: het is een politieke keuze.‘

Nu kan de overheid er niets tegen doen dat de particuliere schuld sinds 2007 gestegen is van 1.400 naar 2.000 miljard euro (mensen blijven maar lenen voor allerlei zaken – met name koophuizen). Als de overheid het als enige mag doen, kan ze een plafond instellen.

‘Het is een hele directe vorm van overheidssturing, terwijl ik denk dat die beter via een indirecte vorm kan plaatsvinden. Daar zit een maatschappijvisie achter over de rol van een overheid. Niet monetair-economisch maar sociaal-economisch. Ik zou het onwenselijk vinden. Het is ook niet nodig. Als je de banken beperkingen oplegt, kan dat ook worden gestuurd. Er is enorm veel regelgeving en toezicht gekomen om te voorkomen dat er opnieuw een crisis uitbreekt en banken staatssteun moeten krijgen. De kans dat banken in Nederland ten onder gaan en opnieuw met staatssteun gered moeten worden is verwaarloosbaar klein geworden.

Dat dacht iedereen in 2008 ook. Tot er een vertrouwensbreuk kwam en iedereen zijn geld weghaalde. Dat kan toch weer gebeuren?

‘Daar hebben we allemaal recovery-modellen voor. Het zijn extreme situaties, het management van de bank wordt overgenomen door de centrale bank, al die hypotheken die we hebben uitstaan worden ondergebracht bij de centrale bank en daar krijg je liquiditeiten voor terug. En daarna volgt er een beheerste afwikkeling.’

Dat is toch staatssteun. Je brengt de ‘giftige hypotheken’ bij de centrale bank?

‘Het zou een vorm van tijdelijke financiering zijn. Maar er zit veel meer toezicht op dan in 2008 en de Nederlandse hypotheken zijn uiteraard niet giftig . Eind vorig jaar hadden we 15 miljard aan liquiditeiten. Onze totale balans is 60 miljard.’

De Volksbank in Utrecht. Beeld Raymond Rutting/de Volkskrant

De WRR stelt in zijn rapport precies het omgekeerde voor van de Verleiders-plannen: de geldschepping moet niet exclusief naar de overheid. Maar de overheid moet een bank krijgen die geen geld schept. Alleen maar veilig past op de spaar- en betaalrekening. U bent al voor 100 procent van de overheid. U zou er bij uitstek geschikt voor zijn, zij het dat u dan geen hypotheken meer kunt verleden of kredieten kunt geven aan kleine bedrijven.

‘Daar hebben we naar gekeken. Betalingsverkeer is in Nederland al perfect georganiseerd. Je kunt in Nederland zeven dagen lang 24 uur kosteloos geld overmaken. Daar rekenen we niets voor. Paar tientjes voor de betaalrekening, maar het betalingsverkeer zelf is gratis. Dat is verlieslatend. Dat kost ons aantoonbaar honderden miljoenen per jaar. Als je dat onderbrengt bij de overheid, heb je twee mogelijkheden. Of je kiest ervoor dat verlies te betalen uit de algemene middelen – dat heet staatssteun – of je moet de klanten veel meer vragen voor die veilige functie. Bijvoorbeeld 100 euro per jaar per bankrekening – dat zou bij ons kostendekkend zijn. Maar dan kiezen ze voor de goedkope rekening van 40 euro bij de commerciële bank. Het model – hoe sympathiek ook - werkt niet. Wij willen als Volksbank het verdienmodel van de geldcreatiefunctie behouden.’

U bent niet voor zo’n veilige bank zoals vroeger de Rijkspostspaarbank was?

‘President Klaas Knot zei onlangs dat je dan het onheil over je afroept. Als er een gerucht is over problemen bij banken, vliegt iedereen met zijn geld naar die veilige bank. Je roept een bankrun bijna over je af.’

Kan de Volksbank wel een publieke bank blijven?

‘We worden geprivatiseerd. Dat is met Brussel afgesproken. Dat staat in het regeerakkoord. Als we dat anders willen moet de regering terug naar Brussel en zeggen dat ze van gedachte is veranderd. Dat is een politieke keuze. Maar je moet het als samenleving ook willen. Het is heel goed voor te stellen dat de private banken dat een ongemakkelijke concurrentieverhouding vinden. Ik kies dan liever voor een private bank met een publieke dimensie.’

Maar de klanten willen het wel: 80 procent is voor zo’n publieke bank, meldde Radar. Als u zegt dat u een publieke bank wilt blijven, wordt u morgen toch niet door de minister ontslagen?

‘Nou…ik denk dat zoiets niet goed valt.’

Maar de onvrede over de banken herkent u wel?

‘Het onderliggende gevoel bij de burger, bij de hele maatschappij, over het feit dat een bank zich anders moet gedragen, herken ik volledig en dat deel ik ook volledig. Dat is ook wat wij hier bij de Volksbank proberen te veranderen. Het is niet zo dat we denken dingen beter doen. We kiezen niet de moral highground. Maar we willen het wel fundamenteel anders gaan doen. We willen geen winstgedreven organisatie zijn. Geen platformbank. Maar een bank die de relatie met de klant voorop stelt.’

‘Dat kunt u wel roepen. Maar als u naar de beurs gaat, staat de winst voorop.’

‘Dat is wat anders. We hebben onze vraagtekens bij een beursgang. Wij willen aandeelhouders die langjarig ons model onderschrijven en accepteren dat ook in zeggenschapstermen het niet alleen de aandeelhouder is die de richting bepaalt. Want dan loop je het risico dat je weer in zo’n winstgedreven model gedwongen wordt.’

Maar de staat wil bij de verkoop het maximale bedrag terughalen. Beleggers zullen voor de aandelen van zo’n bank minder willen betalen.

‘Dat zou kunnen. Maar dan zeggen wij het volgende: we vinden allemaal dat de banken het anders moeten doen. Als er een bank is die het ook anders wil doen, dan moet je daarbij niet de opbrengst centraal stellen. Dan moet de politiek ook consequent zijn.’

U denkt aan pensioenfondsen als aandeelhouder

‘Bijvoorbeeld. Ik denk aan institutionele beleggers die het model accepteren dat ook werknemers, klanten en de maatschappij echte zeggenschap hebben over de strategie. Wij denken na over een heel nieuwe vorm waarin dit consequent wordt doorgevoerd. Heel interessant.’’

Helaas heeft u dat model nu nog niet. En bepaalt de aandeelhouder het: de staat.

‘Als de nationalisatie van SNS Reaal achteraf de overheid geen geld heeft gekost, moet dat toch voldoende zijn.  We hebben al twee jaar dividend uitgekeerd, hoewel we geen incassobureau meer inschakelen en uit eigen beweging kritisch naar hypotheken uit het verleden te kijken. Wij openen nog kantoren en willen met de SNS van 200 naar 230, niet om meer winst te maken maar om meer impact te hebben.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.