Volgend kabinet heeft zeker drie grote problemen

De economie groeit nog een paar jaar door, maar niet genoeg om enkele toenemende plagen het hoofd te bieden.

De hervormingsdrift en daadkracht van Rutte II is geluwd en gesmoord in de vluchtelingen- en terreurdossiers. Beeld Robin Utrecht / ANP
De hervormingsdrift en daadkracht van Rutte II is geluwd en gesmoord in de vluchtelingen- en terreurdossiers.Beeld Robin Utrecht / ANP

Het volgende kabinet (2017-2021) zit nu al in zwaar weer, hoewel de economie nog minstens vijf jaar gestaag doorgroeit. Economische voorspoed waar de burger weinig aan heeft, tenzij de nieuwe ministersploeg minstens drie problemen oplost: in 2021 zijn ruim een half miljoen mensen werkloos, hebben mensen geen cent extra te besteden dan nu en zijn de kosten voor de zorg weer als vanouds omhooggeschoten.

De onaangename voorspellingen komen van het Centraal Planbureau, dat zoals gebruikelijk de aftrap van de verkiezingscampagne verzorgt. Het CPB doet dat met zijn Middellangetermijnverkenning die een jaar voor de verkiezingen de economie voor de volgende kabinetsperiode voorspelt. Het CPB gaat daarbij uit van 'ongewijzigd beleid': alles wat het huidige kabinet in gang heeft gezet, rolt tot 2021 zonder interventie door.

De hervormingsdrift en daadkracht van Rutte II is geluwd en gesmoord in de vluchtelingen- en terreurdossiers. Het volgende kabinet zal voor een nieuwe impuls moeten zorgen, hoewel uit de CPB-raming blijkt dat er geen financiële ruimte is voor groots nieuw beleid. De formatie in 2017 zal moeizaam zijn als het kabinet een meerderheid in de senaat wil hebben. Dan onderhandelen minstens vier partijen over de zware opdrachten.

(Tekst gaat verder onder de grafiek.)

Werkloosheid

Het CPB verwacht dat, als het volgende kabinet niets doet, de werkloosheid maar heel licht daalt. Van 6,9 procent van de beroepsbevolking in 2015 naar 5,5 procent over vijf jaar: 510 duizend werklozen. De werkgelegenheid neemt weliswaar toe, maar ook het aantal mensen dat zich (weer) aanbiedt.

De overheid heeft minder mensen nodig en de zorg neemt lang niet zoveel mensen aan als begin deze eeuw. Tegelijkertijd stijgt het arbeidsaanbod door asielzoekers en doordat het zelfvertrouwen van mensen die zich eerder door de crisis van de arbeidsmarkt hadden afgewend groeit. Daar staat tegenover dat het tempo waarin vrouwen hun achtergebleven arbeidsparticipatie 'inhalen' afneemt.

Koopkracht

De koopkracht stijgt niet. Werkenden gaan er weliswaar 0,1 procent op vooruit, maar uitkeringsontvangers en gepensioneerden gaan er 0,2 procent op achteruit. Dat verschil in koopkracht tussen mensen met en zonder een baan neemt na 2021 alleen maar toe, voorspelt het CPB. De plussen en minnen hebben uiteenlopende oorzaken: stijgende zorgpremies, dalende uitkeringen, loonstijgingen, dalende pensioenpremies, maar ook dalende pensioenen.

Nederlanders zullen voortdurend horen dat de economie groeit, maar daar in hun portemonnee niets van merken. Aangenomen mag worden dat een volgend kabinet dat niet op zich laat zitten. De baten van die groei gaan grotendeels naar de overheid, zo blijkt uit de analyse van het CPB. De belastinginkomsten nemen toe en de uitgaven nemen af. Gevolg is een lagere staatsschuld en een overschot op de begroting in plaats van een tekort.

Politici morrelen aan macht Centraal Planbureau

Het Centraal Planbureau heeft vandaag de economische voorspellingen tot 2021 gepresenteerd. Maar het is de vraag of het CPB nog verkiezingsprogramma's mag doorrekenen. De kritiek neemt toe.

Zorguitgaven

Zorg wordt weer een zorgenkind. De zorgverzekeringspremies stijgen als gevolg van hogere zorguitgaven, en dat is nadelig voor de koopkracht. Het CPB ziet de zorgkosten stijgen van 68 miljard naar 82 miljard euro in 2021. Het gaat om collectief geregelde zorg - de basisverzekering tegen ziektekosten, de instellingszorg en de zorg van gemeenten voor thuiswonende hulpbehoevenden en voor jongeren. Was de jaarlijkse kostenstijging sinds 2011 gemiddeld 1,9 procent, de komende kabinetsperiode wordt dat volgens het CPB jaarlijks 4,9 procent en dat is meer dan de economie groeit.

Dat komt zo: een reeks zorgakkoorden die minister Schippers sloot, drukt de groei van de uitgaven. Deze akkoorden lopen eind volgende jaar af en gelden dus niet voor de komende kabinetsperiode. Dus verwacht het CPB dat de zorg terugkeert naar het oude groeitempo.

(Tekst gaat verder onder de grafiek.)

Spanje kijkt met jaloezie naar Nederlands CPB

Tegengif tegen het populisme, zo noemt de Spaanse krant El País het Nederlandse Centraal Planbureau. Uit het niets verscheen vorige week een artikel over het zegenrijke werk van het CPB. Politieke partijen moeten in Nederland reële voorstellen doen, zo stelt de krant, en daardoor is hun geloofwaardigheid groter. Lees hier meer.

Onzekerheden

'Aanhoudende, grote internationale onzekerheden' maken de economische groei volgens het CPB ongewis. Daarmee doelt het planbureau op de kans dat Groot-Brittannië de EU gaat verlaten en op het gevaar dat een schuldencrisis voortduurt, ondanks draconische maatregelen van de Europese Centrale Bank . Ook gaat het hier om de aanhoudende terroristische dreiging en de onzekere economische groei in China.

Nederland is met zijn op het buitenland gerichte, open economie bovengemiddeld kwetsbaar voor ontwikkelingen van buiten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden