Volg het dak

Voor het derde jaar op rij is het vliegveld van Hongkong tot beste van de wereld uitgeroepen. Alles is hier groot, groter, grootst....

De landing in Hongkong - dat wás wat. Piloten kregen extra les om dáár, tussen de hoge flats, hun 747 neer te zetten. Ze konden vanuit de cockpit zien wat er bij het stelletje op 25 hoog aan het wasrek hing, passagiers zagen door hun raampje wat er die avond voor de 'Hongs' op tv was.

Nou ja, zo ongeveer dan. De aanvliegroute van het 'oude' Kai Tak - waar nu een bowlingcentrum huist, een autoshowroom en ook de grootste golf-driving range ter wereld - voerde zo'n zeventig meter boven de gebouwen van Kowloon. Wel dichtbij genoeg om de bewoners uit hun slaap te houden.

Nu schrikt misschien alleen nog een pink dolphin van een aanstormende Boeing, en de rode vis chek lap, de naamgever van het huidige vliegveld van Hongkong. Of de schipper die vanuit de Pearl River Delta, waar Nike en Adidas hun spullen laten maken, de open zee zoekt.

De landingsbaan begint nu waar de Zuid-Chinese Zee ophoudt. De piloot ziet de golvende, elegante schepping van Norman Foster opdoemen - van bovenaf ziet ze eruit als een mannetje met hoge hoed, getekend door een klein kind. Water, water, water, en dan ineens de grond van Chek Lap Kok, het artificiële eiland waar sinds 1998, een jaar na de 'handover', Hong Kong International Airport is gevestigd.

's Werelds beste luchthaven! Althans, HKIA staat voor het derde jaar op rij op 1 in de lijst van onderzoeksbureau Skytrax, dat jaarlijks een opiniepeiling organiseert onder passagiers. Nog wat superlatieven: de grootste passagiersterminal ter wereld (het Londense Soho-district past er ongeveer in), de grootste bagagehal (het New York Yankee Stadium kan zich er naar het schijnt in omdraaien).

Na honderd jaar luchtvaart is dit wat de Nieuwe Luchthaven moet zijn. Met de transparantie van Londen Stansted en Seoul, nu zelf voorbeeld voor nog vele die zullen worden gebouwd. En met name natuurlijk die in Beijing, waar Lord Foster of Thames Bank (alweer), het ingenieursbureau ARUP en het Nederlandse ontwerpbureau NACO voor de Olympische Spelen van 2008 een nieuw vliegveld laten verrijzen.

Een aankomst in Hongkong zou dus tienenhalf uur overdwars/onderuit makkelijk kunnen doen vergeten.

Hm.

Tapijt, al in de slurf. Grijs met blauwe dingetjes erin. Beetje saai. Had ook Heathrow kunnen zijn.

Rechtsaf richting immigratie. Gewoon naar het begin van de pier. Had ook Schiphol kunnen zijn (op het tapijt na dan).

Geen dak te zien. Laat staan een beroemd dak.

Temperatuurcheck, bijna ongemerkt. Beambten controleren met infrarood of iemand koorts heeft, of mogelijk dus SARS. 38 Graden of hoger: naar de vliegvelddokter.

Klein stukje dak te zien. De wow-ervaring is kennelijk voor de vertrekkende reizigers, die een verdieping hoger lopen.

224 Balies voor immigratie. Slechts een klein deel in gebruik. Had ook JFK kunnen zijn (al gaat het hier stukken sneller en vriendelijker).

De koffers liggen al op de band. Veertien minuten maximaal duurt het, zeggen de techneuten.

Hassle free, wil Hong Kong International Airport zijn. Wat betekent voor de aankomende passagier:in één rechte lijn van vliegtuig, via de Meeters and Greeters Hall, naar de Airport Express. Wie tijdens het kopen van een kaartje (90 Hongkong-dollar, 10 euro) naar boven kijkt, ziet op 8 meter hoogte de Departure Hall, en op 33 meter de negen golven van Fosters dak.

Maar de 'kogeltrein' wacht. In 21 minuten veertig kilometer naar Kowloon Station, nabij het toeristisch centrum, of 23 naar Central, het hart van het zakencentrum op Hong Kong Island, aan de andere kant van Victoria Harbour. In de leuning voor u: schermpje met de laatste stand van de Hang Seng en de Dow Jones, de uitgaanstips voor deze week van BC Magazine, en de nummers van de hotelbussen die klaar staan bij een gate op de stations. Van vliegtuigstoel tot hotellobby: een reis van anderhalf uur (toch nog, want ook een gratis bus staat vast in de chaos van Hongkong), en dan heb je nog geen buitenlucht geproefd.

'Geen horden, geen obstakels', dat is het streven van commercieel directeur Hans Bakker (55), die in juni 2000 vertrok bij Schiphol, waar hij zich jarenlang bezig heeft gehouden met de 'land side' van het vliegveld (cargo, vastgoed), en later met de internationale uitbreidingen in New York (JFK Terminal 4), Brisbane en Jakarta. Maar 'toen ging de telefoon' en vertrok hij met vrouw en dochter naar Hongkong. Geen kleintje: 34 miljoen passagiers per jaar (Schiphol heeft er 40 miljoen), 2,4 miljoen ton cargo.

Iemand die 'van een probleem een kans maakt'. Iemand die het prettig vindt dat er in Aziatische landen 'minder gepraat en meer gewerkt wordt'.

Binnen zeven jaar zijn twee eilandjes 'aan elkaar gebaggerd' (onder meer door Boskalis) tot een eiland van 6 bij 3,5 kilometer, is er een vliegveld op gebouwd, zijn bruggen en snelwegen aangelegd, nieuwe metrostations geopend en is een volledig nieuwe stad herrezen. Tung Chung herbergt nu tienduizenden vliegveldmedewerkers, in 2011 zullen er naar schatting 320 duizend mensen wonen. Kosten tot nu toe: 7 miljard (Amerikaanse) dollar voor het vliegveld, 14 miljard voor de overige infrastructuur.

En zo was er ruimte voor the celebration of the modern age or air travel, aldus architect Norman Foster bij het begin van het project. 'Hongkong is een unieke stad en verdient een heel speciaal symbool. Het nieuwe vliegveld zal groot zijn, het grootste ter wereld, maar zal ook vriendelijk en toegangelijk zijn voor iedereen die het gebruikt. Het zal groots en majestueus zijn, maar nooit overdonderend.'

Daar zijn wat getallen bij nodig: de terminal is 1,3 kilometer lang. Oppervlakte: 550 duizend vierkante meter. 288 check-in counters. 2,5 kilometer aan moving walkways. 12.500 stoelen. 9 kilometer balustrade. 8 verdiepingen. 4,5 kilometer glaswand rondom.

Licht, dat is wat de vertrekkende passagier vooral zal ervaren. Een transparante ruimte, leegte bijna. Maar dit is geen vliegveld dat overal had kunnen staan, dit is het vliegveld van Hongkong. Links zijn de heuvels van het eiland Lantau te zien. Rechts het Regal Hotel, meteen ook maar het grootste hotel van de stad, met 1200 kamers. En rechtdoor: het immense golvende, lichtgewicht metalen dak, dat zo uit de zee lijkt te zijn gerold. Alles overspannend, richtinggevend: volg het dak, en je komt altijd uit bij de vliegtuigen.

'Echt gezellig is het niet', zegt directeur Bakker. 'Het is de moderne kathedraal', zegt directeur Mouzhan Majidi van Foster and Partners in Londen. 'Het is bedoeld om te imponeren. Een icoon, iets heroïsch. Vroeger werden de treinstations zo gebouwd.'

Toch wil Bakker 'de menselijke maat' erin brengen. 'We brengen hier en daar rode, bruine en gelige tinten in. En planten en orchideeën.Levende. Ze gaan op een gegeven moment dood, maar dan vervang je ze gewoon.' Het streven: 'Iedereen moet een mooie herinnering overhouden aan dit vliegveld. We beschouwen de passagiers niet als living cargo. We willen ze zoveel mogelijk pleasen.'

Het vliegveld als bestemming op zichzelf. Dat is niets nieuws - Schiphol heeft met het uitdragenen -venten van zijn 'airportcity-formule' wereldwijd furore gemaakt - maar Chek Lap Kok wil het idee 'naar grotere hoogten brengen'. De Sky Mart ('Take the energy of Hongkong with you') is nu al het best draaiende vliegveldwinkelcentrum, levert nu al de helft van de winst. Waarom naar een van de vele malls downtown als hier ook alles is? De vertrekhal is een paar jaar geleden vergroot om meer ruimte te kunnen bieden aan shops en restaurants - tweehonderd zijn het er nu.

'Ik denk niet dat Foster blij is met alle aanpassingen', zegt architectuur-supervisor Neil Preston. 'Toen hij dit gebouw bedacht, lag de nadruk nog helemaal niet zo op commercie. Foster zal niet juichend zijn over de koffiehoek, het is daar wat rommeliger geworden. Of de reclameborden.' Inderdaad: 'Ik ben het niet eens met wat Hans Bakker aan het doen is', zegt Mouzhan Majidi van Foster and Partners. 'Dat commerciële syndroom. . . Ik moet het nog maar zien: als er steeds meer winkels bij komen, gaan ze het misschien ook niet allemaal redden.'

'Deze plek moet cool zijn', vindt Bakker. 'Een perfecte stop-over. Mensen uit de stad komen ook speciaal hierheen. Of eten hier als ze iemand wegbrengen.' Die 'Hongs' vormen de '28-minutenmarkt', verwijzend naar de gemiddelde tijd die ze doorbrengen in de Meeters and Greeters Hall. En waar ga je naar toe in dat krappe half uur? McDonald's of de lokale hits Café de Coral en The Spaghetti House. Snel wat kopen in de Disney Store of, altijd handig, bij de 7 Eleven?

In de vertrekhal zijn nog meer minuten te besteden, af te lezen op de grote Rolex-klokken (echte!). Worstjes en thee zijn te krijgen bij de fameuze 'bakery' Wing Wah, boeken bij WH Smith (een van de tien vestigingen op het vliegveld). Rechts en links in de hal huist de Pacific Coffee Company, met een CNN-hoek en gratis gebruik van internet. Ondertussen vliegen de beurskoersen van op zes meter hoogte langs en staan dames van de Airport Community Awareness Parade dolende passagiers te woord.

'80 Procent van de passagiers komt uit Azië: eten is belangrijk', zegt Amy Choi, manager van de retail. En de top brands: 'We hebben geleerd dat we meer grote merken moeten hebben. Vooral de Taiwanezen en Japanners zijn daar gek op. Dat zijn de big spenders.' Prada is er, voor het eerst op een vliegveld, Cartier, Burberry's, Ralph Lauren, Nina Ricci. 'We stellen de eis dat ze maximaal dezelfde prijzen vragen als downtown. Doorgaans zijn de winkels 25 procent goedkoper dan op het vasteland van China. Vergeet niet: elke dag komen hier honderd bussen uit China aan.'

'De budget-airlines zijn enorm in opkomst, en die bieden niks. Dan moeten wij dat doen', zegt directeur Bakker. 'Transfer-passagiers hebben twee uur dwell time, die moeten zich vermaken.'

Op dus naar de Plaza Shower & Relaxation Lounge. Even zoeken én reizen, want die lounge ligt op driekwart kilometer van de centrale hal, ofwel anderhalve minuut met de Automated People Mover (een metro die precies doet wat ie belooft: mensen vervoeren zonder bestuurder). Een 'nap' van twee uur kost HKD 150 (17 euro), een douche 65. Voor 550 Hongkongdollar mag u de hele dag blijven, inclusief eten, drinken en films. Verderop een vestiging van Oriental Healing Art ('You want a massage?'), en een internetcafé.

Dit zal allemaal vermoedelijk verbleken als het Masterplan 2020 is uitgevoerd. Dan zal er een tweede terminal zijn gebouwd, zal de capaciteit zijn verhoogd naar 87 miljoen passagiers per jaar, en zal het hele eiland zijn omgedoopt in Sky City.

Over enkele jaren al verrijzen een congrescentrum annex concerthal en het business-en entertainmentcentrum Sky Plaza (met IMAX-theater), en zal een 9-holes golfbaan worden aangelegd, pal naast de terminal ('passagiers die hier overstappen, kunnen even een snelle 9 lopen'). Dan ook heeft Disney een park geopend in het nabijgelegen Penny's Bay en is er een kabelbaan aangelegd naar de Big Buddha, het 22 meter hoge bronzen beeld bij het Po Linklooster.

'Het wordt hier een modern kruispunt', zegt directeur Bakker. 'Net als in de Middeleeuwen. Toen had je een herberg bij een kruispunt. Goeie dingen zijn altijd simpel.'

Maar meer nog dan dat, wil Hong Kong International Airport dé hub zijn van de regio, de navel, het brandpunt, het centrum. Met als heel eenvoudig uitgangspunt: binnen vijf uur vliegen is de helft van de wereldbevolking te bereiken. De voorsprong op Shanghai, Singapore, Kuala Lumpur moet worden verstevigd, benadrukt ook airline manager Paul Cheng. 'De luchtvaartmaatschappijen moeten het werk doen. Die hebben we nodig. De balans is nu nog niet goed. De nadruk ligt te veel op Azië. Elk half uur een vlucht naar Taiwan. Eén crisis en een groot deel valt ineens weg. We hebben meer dan zeventig airlines en 130 bestemmingen, maar veertig bestemmingen liggen op het vasteland van China.'

Gateway to China, doorgeefluik van Nike, Adidas en Woolworth, visitekaartje van heel Azië.

'We missen Kai Tak wel een beetje, dat was zo lekker klein', zegt Cheng. 'Vroeger kwam je elkaar overal tegen, nu moet je een afspraak maken per email.'

Het is hier groot-groter-grootst, veel-meer-meest.

En toch. Ingecheckt, temperatuurscan, douane. Geen trek in een vijfsterrenmenu of een Guccitas. Kom maar op met een van die vier Starbucks. Of die relaxte bar voor een biertje. Niet gevonden, de Rolex-klok is onverbiddelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden