Voedselvoorziening miljoenen Afrikanen in gevaar door oprukkende legerworm

'Afrikaanse maïssoorten zijn niet geselecteerd op weerstaan van deze plaag'

Een uit Centraal- en Noord-Amerika afkomstige rups verspreidt zich snel in Afrika en vormt daar een steeds grotere bedreiging voor de oogsten. Volgens wetenschappers kan het beestje, dat zich bij voorkeur tegoed doet aan maïs, oprukken naar Europa en Azië.

Een legerworm doet zich tegoed aan een maïskolf. Foto afp

Kwelgeest is de zogeheten legerworm, die geen worm is maar een rups. De beestjes danken hun naam aan de stelselmatige wijze waarop ze over een akker trekken en een oogst verwoesten. Dat ze het vooral hebben voorzien op maïs maakt ze des te gevaarlijker omdat dit voor veel Afrikanen een essentieel onderdeel is van hun dagelijks voedsel. De inkomstenbron van veel boeren en de voedselvoorziening van miljoenen Afrikanen staan op het spel.

Vorig jaar werd de legerworm voor het eerst gesignaleerd in het West-Afrikaanse Ghana. Vermoedelijk zijn rupsen of eitjes van de rupsen tussen geïmporteerde goederen vanuit Amerika overgevlogen of overgevaren. Inmiddels hebben ze zich over grote delen van Afrika verspreid. Volgens de FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties, heeft de legerworm inmiddels ook aanzienlijke schade aangericht in zuidelijk Afrika. Het beestje vreet oogsten op in Zuid-Afrika, Zimbabwe, Malawi, Namibië en Mozambique.

Ernstige plaag

Het is onduidelijk hoeveel schade tot nu toe is aangericht. Er zijn schattingen dat in zuidelijk Afrika de helft van de oogsten verloren is gegaan, maar betrouwbare cijfers ontbreken. Vaststaat dat vele duizenden hectaren landbouwgrond zijn aangetast. Zimbabwe lijkt het zwaarst getroffen. Daar is volgens de FAO in sommige gebieden 70 procent van de oogst vernietigd.

In Amerika wordt de legerworm beschouwd als een van de ernstigste plagen, zegt onderzoeker Matthew Cock van Cabi, een internationale organisatie voor landbouw- en biowetenschappen. 'De schade in Afrika kan groter zijn dan in Amerika. Afrikaanse boeren weten niet hoe ze moeten reageren op de legerworm. De maïssoorten in Afrika zijn niet geselecteerd op het weerstaan van deze plaag. In Afrika zijn ook geen natuurlijke vijanden van de uit Amerika afkomstige rups.'

Een legerworm die een maïsoogst heeft aangetast in het landelijke Bubi, nabij Zimbabwe's tweede stad Bulawayo. Foto epa

Zoektocht

Bestrijding van de legerwormplaag is moeilijk, stelt Cock. De makkelijkste en snelste manier is het gebruik van pesticiden. Dat heeft nadelige gevolgen voor het milieu en de effectiviteit is beperkt. Zambia heeft militaire vliegtuigen ingeschakeld om aangetaste maïsvelden te besproeien met pesticiden. Ook andere landen gaan de legerworm te lijf met pesticiden.

Biologische bestrijdingsmiddelen en het introduceren van een natuurlijke vijand, vormen een alternatief voor chemische bestrijdingsmiddelen. Een andere optie is het planten van genetisch gemodificeerde maïssoorten, die bestand zijn tegen de rups. Maar het kost tijd om uit te zoeken welke methoden effectief zijn.

Volgens Cock kan de legerworm binnen enkele jaren het gebied rond de Middellandse Zee en tropische delen van Azië bereiken. Vanuit Noord-Afrika en Zuid-Europa zou de rups zich 's zomers noordwaarts kunnen verspreiden. Overigens gaat Cock ervanuit dat de rups in het koelere deel van Europa een niet al te groot gevaar zal opleveren. De beestjes zijn niet bestand tegen winterse vrieskou.

Motten (nachtvlinders) van de legerworm, die grote afstanden kunnen afleggen, leggen hun eitjes in maïsplanten. De rupsen die daaruit komen vreten zich een weg door de maïskolven. Ze kunnen een oogst vrijwel geheel verwoesten. De rupsen verbergen zich in de stengel van de maïsplant, waardoor ze aan de aandacht van boeren ontsnappen. De legerworm bedreigt vooral maïsoogsten, maar eet ook tientallen andere gewassen waaronder rijst, suikerriet, kool, sojabonen en aardappels.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.