Vliegende brigade heeft het vooral gemunt op busjes met buitenlandse kentekens 'We controleren de papieren nu áchter de grens'

De begeleider van het Russische jongenskoor kijkt zorgelijk naar de marechaussees aan de andere kant van de balie. Het succes van het optreden vanavond in Ermelo ligt in hun handen, nu de twee busjes met koorleden door een vliegende brigade aan de grens van de weg zijn geplukt....

MAC VAN DINTHER

Van onze verslaggever

Mac van Dinther

ZEVENAAR

Zeven van de negentien koorleden hebben geen geldig identiteitsbewijs bij zich. 'Slordig', vindt opperwachtmeester Jos Willems. 'We hebben contact gezocht met de korpschef van Almelo of hij de verantwoordelijkheid voor deze mensen op zich wil nemen. Hij zei nee. Dan houdt het op.' De zeven Russen moeten terug naar Duitsland, waar ze net vandaan komen.

Met de ondertekening van het Verdrag van Schengen in 1992 is een aantal Europese binnengrenzen weggevallen. Tussen Nederland, België, Luxemburg, Duitsland, Frankrijk, Spanje en Portugal geldt vrij verkeer van personen en goederen. Wat dat inhoudt, is zichtbaar bij de grensovergang Bergh op de A 12 naar Duitsland. Douanekantoren staan leeg, ruiten zijn ingegooid. Een ravage van lege flessen en afval getuigt van het Europa zonder grenzen.

Alleen aan de buitenposten van het Schengengebied, zoals voor Nederland Schiphol, wordt nog gecontroleerd. Wie eenmaal binnen is, kan zich vrij verplaatsen. Maar dat is theorie. Dat de binnengrenzen zijn weggevallen, wil niet zeggen dat het vertrouwen van de lidstaten in elkaar onbegrensd is.

Zo is Nederland beducht voor de binnenkomst van illegalen via andere Schengenlanden. Officieel moet dat niet mogelijk zijn. Mensen die geen recht hebben om binnen te komen, moeten ergens aan de buitenkant van het Schengengebied geweerd worden. Maar iedereen weet dat er gaten zitten in het hek. En dus houdt elk land een oogje op zijn grenzen.

In Nederland werd in 1994 het Mobiel Vreemdelingen Toezicht ingesteld. 476 marechaussees houden toezicht op zevenhonderd kilometer grens met Duitsland en België. En niet zonder succes, blijkt uit het onlangs verschenen jaarverslag. In 1996 werden 26.110 mensen zonder geldige verblijfs- of reispapieren teruggestuurd. Onder hen veel Turken, Joegoslaven, Kroaten, Bosniërs en Marokkanen.

Omdat een paar honderd marechaussees te weinig zijn om de grens 24 uur per dag in de gaten te houden, wordt gewerkt met mobiele posten en steekproefcontroles op wegen en in treinen. Op de A 12 bij Zevenaar, een van de drukste grensovergangen met Duitsland, worden motorrijders gebruikt.

Aan de vangrail, pal op de grens met Duitsland, staat een motoragent, 'spotter' in jargon, het verkeer uit Duitsland in de gaten te houden. Krijgt de spotter een voertuig in het vizier dat hem verdacht voorkomt, dan scheurt hij de weg op en dirigeert de auto naar een afrit. Daar staat een patrouille klaar om het voertuig te controleren.

Grenscontroles zijn in het Schengenverdrag verboden, dus opereert de marechaussee nadrukkelijk áchter de grens, benadrukt Jos van Aalst, commandant van de brigade Zevenaar die de grens van Arnhem tot Groenlo onder haar hoede heeft. Dat dit niet meer is dan een paar meter achter de grens, maakt op het oog niets uit, maar voor het principe alles, houdt hij vol. 'Voor leken is er misschien weinig verschil met de oude grenscontrole. Maar je moet het zo zien: vroeger controleerden we aan de grens of iemand geldige papieren had voor toegang tot Nederland. Nu kijken we achter de grens of iemand geldige papieren heeft om hier te verblijven.'

Aan de overkant van de weg, waar het verkeer vanuit Nederland Duitsland binnenrijdt, doen Duitsers hetzelfde, zegt Van Aalst. 'Die hebben het van ons afgekeken.'

Waar de motorrijders op letten bij het uitpikken van hun klanten, valt niet één, twee, drie te zeggen, aldus Van Aalst. 'Onze mensen hebben daar een neus voor gekregen.' De staat van het voertuig is een aanwijzing, een buitenlands nummerbord, of de auto een lange reis heeft gemaakt. Ook het uiterlijk van de inzittenden speelt een rol. 'Dat is één van de selectiecriteria.'

Een uurtje toekijken leert al snel waar de voorkeur van de spotters naar uitgaat. Busjes, soms geblindeerd, met een buitenlands nummerbord worden er steevast uitgelicht. Favoriet zijn ook oude auto's met jongeren of duidelijk niet-Europees uitziende inzittenden.

Af en toe wordt een dure BMW of Mercedes naar de kant gewuifd. Niet omdat daar waarschijnlijk illegalen inzitten, maar omdat de motorrijders ook op andere verdachte zaken letten. 'Dat doe je vooral als het toch niet druk is', zegt motorrijder Charles Smink. 'Bij sommigen voel je gewoon dat ze rijp zijn voor de computer.' Anderen maken zich verdacht door hard te rijden, plotseling te remmen of zich te verstoppen achter een vrachtwagen.

Mensen zonder geldig paspoort worden teruggezonden. Wie deugdelijke papieren heeft, mag door. Buitenlanders die ter plekke asiel aanvragen, worden meteen overgebracht naar het asielzoekerscentrum in Zevenaar. Natuurlijk is het systeem niet waterdicht, zegt Van Aalst. De patrouilles wisselen van plaats en staan er niet elke dag. 'De echte aanhouder komt wel binnen.'

Het doel is ook niet om een nagenoeg sluitende grenscontrole neer te zetten, zegt marechausseevoorlichter Laurent Hendrickx. Dat wil niet zeggen dat dat helemaal niet meer mogelijk is. Als het moet kan de marechaussee binnen de kortste keren een vangnet spannen aan de grens. Dat bleek afgelopen weekeinde, toen 1500 Turken uit Duitsland werden tegengehouden, uit angst voor ongeregeldheden.

Het verdrag van Schengen laat zulke acties bij uitzondering toe. Maar het hoort niet tot het normale werk van de mobiele brigades, benadrukt Hendrickx. 'Wat wij doen valt niet onder grenscontroles, maar onder het ontmoedingingsbeleid voor illegalen. Je zou de controles die wij uitvoeren in principe net zo goed in Utrecht op straat kunnen doen, of in de metro in Amsterdam.'

Er is één belangrijk verschil: als een illegaal honderd meter achter de grens wordt gesnapt, weet je zeker waar hij vandaan komt. Hij kan dus ook meteen retour worden gezonden. Dat gebeurt deze middag met twee Maleisiërs zonder papieren, en met de zeven Russische zangers. In het Europa zonder grenzen is de scheidslijn tussen Nederland en Duitsland voor hen een onneembare barrière gebleken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden