Vitale varkens in een D66-economie

Was de bijdrage van de fractie in het debat over de Varkenswet een typisch voorbeeld van de nieuwe D66-economie?..

FRANK KALSHOVEN

In november overhandigde directeur Christiaan de Vries van het wetenschappelijk bureau van de democraten een boekje aan D66-minister Hans Wijers van Economische Zaken: Naar een vitale economie; dynamiek, democratie, draagvlak, duurzaamheid. Een hele mond vol. Deze week deed zich de gelegenheid voor deze enigszins abstracte verhandeling op praktische bruikbaarheid te toetsen. Of zouden denken en handelen binnen de partij zó dicht bij elkaar staan, dat de 'Varkensbaai' van D66 in het boekje al wordt aangekondigd?

Het D66-boekje is op een ongebruikelijke manier totstandgekomen. De Vries formeerde een 'projectgroep' waarin kamerlid Gerrit Ybema zitting nam naast economisch geograaf Jan Lambooy, Jan-Maarten de Vet van het Nederlands Economisch Instituut en een tweetal 'zelfstandig adviseurs', Frits Prakke en Henk Verhaar.

De projectgroep dacht, vergaderde en noteerde, waarna De Vries zich tenslotte met zijn medewerker Carel Tielenburg aan de schrijfarbeid zette. Het is een werkwijze die uitstekend past bij een partij van juristen en organisatie-adviseurs.

Het organisatie-advieswezen beïnvloedde ook de inhoud van het boekje. Teneinde de essentie van het D66-denken weer te geven, tekende Christiaan de Vries op gezag van de projectgroep op een maagdelijk witte pagina een kloeke ruit. Figuur 1: 'Ruit'-model vitale economie, schreef hij er in cursief boven. De vier hoekpunten kregen elk een woord: Democratie (bovenaan natuurlijk) staat tegenover Draagvlak. Dynamiek (links) kijkt naar Duurzaamheid.

De vier D's van D66!

Zoals de vier P's uit de marketingleer - prijs, product, promotie, plaats (eigenlijk, distributie, maar dat begint niet met een P) - de 'marketingmix' bepalen, bepaalt de combinatie van de vier D's de 'economische beleidsmix' van de de democraten.

De Vries schrijft: 'Het 'ruit'-model maakt een meerdimensionale toets mogelijk van economische ontwikkelingen en beleidsvoorstellen. Het gaat dan om afwegingen tussen de verschillende dimensies en niet om keuzes vanuit bepaalde principes of beginselen.'

Laten we dan maar eens kijken wat zo'n 'meerdimensionele toets' vermag in een varkenscrisis. De vraag is: moet de D66-fractie voorstander zijn van een generieke korting van 25 procent op de varkensstapel, of moet zij instemmen met het kabinetsplan dat een generieke korting van 20 procent combineert met een 'voerspoor'? Dit voerspoor (heerlijk woord) behelst dat boeren de resterende korting op hun veestapel kunnen ontlopen door hun beesten milieuvriendelijk te voeren.

De eerste D is van Dynamiek, 'de mate, de snelheid en het gehalte van verandering en vernieuwing'. Dynamiek is goed: 'Het nalaten van vernieuwingen betekent stilstand'. Dynamiek vindt plaats in economische regio's en clusters van bedrijven (in dit geval: varkensboeren, voerfabrikanten, slachters). De overheid dient de dynamiek daarom te bevorderen middels 'netwerksturing'. Dat is een andere overheidsrol dan de huidige: 'Het accent zal minder gelegd moeten worden op directe sturing, minder zal direct moeten worden opgelegd en méér zal er gewerkt moeten worden met vormen van wederzijdse beïnvloeding en overleg'.

D66, kortom, had vanwege de dimensie 'dynamiek' faliekant tegen een generieke korting op de veestapel moeten stemmen. De fractie had, gegeven het kabinetsplan, het voerspoor moeten volgen teneinde de varkenscluster zijn heilzame innovatieve werk te laten doen.

De tweede D staat voor Democratie. De projectgroep constateert dat 'beleidsnetwerken' van deskundigen een steeds prominentere rol spelen in het beleidsproces. 'Dit heeft bijna per definitie een reductie van de werkelijkheid tot gevolg. Dat is niet goed, want de legitimiteit van de besluitvorming komt in het geding. Communicatie is dan van belang, weet de projectgroep. 'Niet langer bureaucratisch gemodificeerde, maar reële, dat wil zeggen open en wederzijds toegankelijke, vormen van communicatie en samenwerking, daar zal het om gaan'.

Wie woensdag in de Tweede Kamer de balkonscène van de varkensboerin heeft gezien - 'Ik begrijp hier helemaal niets van', schreeuwde zij wanhopig - , zal moeten concluderen dat de fractie op het punt van de communicatie de 'bureaucratische gemodificeerdheid' (wat het ook moge betekenen) nog niet voorbij is.

Bij de derde D van Draagvlak gaat het om 'het verkrijgen van wederzijdse steun, acceptatie en actieve deelname'. Dit voorschrift van de projectgroep was evenmin besteed aan de D66-fractie, met deze uitzondering dat varkensboerin een even manhaftige als vergeefse poging deed actief aan het kamerdebat mee te doen.

Op Duurzaamheid leken fractieleider Thom de Graaff en zijn fractie goed te scoren, ware het niet dat de milieu-effecten van het kabinetsvoorstel en van de D66-variant identiek zijn. Het kabinet bereikte via het voer wat D66 middels een reductie bereiken wilde.

In het organisatiewezen is het gebruik de eenmaal vastgestelde ideale ruit in te kleuren met een tweede ruit die aangeeft in welke mate een voorstel scoort op de vier dimensies. Een ideaal voorstel, dat maximaal scoort op de vier dimensies, is precies even groot als de oorspronkelijke ruit. Is de score nul op elk van de dimensies, dan is de tweede ruit onzichtbaar.

In de ogen van de D66-projectgroep voor een vitale economie heeft de D66-fractie deze week dus een onzichtbare ruit getekend.

Er zijn nu twee conclusies mogelijk. De eerste luidt dat het ruitmodel van de vier D's nog niet is besteed aan de fractie: de intellectuele voorhoede van de democraten is de partij te ver vooruit gesneld. Het alternatief is aardiger, namelijk dat de abstracte verhandeling van D66-economen in de praktijk een aardig analyse-instrument blijkt te wezen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden