Visser gooit regel het liefst overboord

Alle gevangen zeevis moet voortaan aan land komen, in de EU. Nederlandse vissers op tong en schol zien hun bestaan bedreigd. 'Iets te veel tarbot in je net en de hele vloot moet aan de kant.'

Het Texelse vissersschip TX1 op de Noordzee bij de Engelse kust. De EU voert voor de visserij in 2019 een 'aanlandplicht' in, met het doel overbevissing tegen te gaan.Beeld Ton Koene

Voor Jan de Boer is de demonstratie van de vissers, vandaag in Rotterdam, een wanhoopsactie. De aanlandplicht, de nieuwste regel waarmee het toch al weinig geliefde Brussel de vissers teistert, moet van tafel. 'Als dat niet lukt', zegt hij moedeloos, 'overleeft de helft van de kottervisserij het niet.'

De Boer doelt op de maatregel dat alle gevangen vis aan land moet worden gebracht. Ook onverkoopbare of ondermaatse vis. Ook vis waarvoor de visser geen quotum heeft. Wel is de schipper van de UK-147 'Noorderlicht', een van de initiatiefnemers van de nieuwe visserijorganisatie Eendracht Maakt Kracht (EMK), een beetje laat met zijn actie. Het besluit stamt uit 2013 en moet voor alle visserijsoorten zijn ingevoerd op 1 januari 2019.

Europa is kampioen vis weggooien. Het initiatief om daar iets tegen te doen begon in Engeland. Engelse vissers gooiden veel puike kabeljauw weg omdat ze daarvoor geen quotum hadden. TV-kok Hugh Fearnley-Whittingstall maakte hilarische filmpjes waarin te zien was hoe hij die dode vissen met een schepnetje verzamelde en met tientallen kilo's uitstekende vis thuis kwam. Nu zegt visserij-voorman Johan Nooitgedagt: 'Het zijn de Engelsen die ermee zijn begonnen. Nu zitten wij met die regels, en de Engelsen stappen uit de EU.'

Selectiever vissen

Het doel van de maatregel is dat vissers selectiever vissen. Zetten ze een mand wijting op de kade, als bijvangst bij de tongvisserij, dan moeten ze daar een quotum voor hebben, anders riskeren ze een visverbod. Dus hebben ze alle reden om op plekken en met technieken te vissen met weinig bijvangst.

Met de kottervissers gaat het nu opmerkelijk goed. Na vele jaren op de nullijn boeken ze weer forse winsten. Vorig jaar bedroeg die alles bij elkaar 50 miljoen euro - met dank aan de lage dieselprijzen en de hoge visprijzen. En aan de grootste vernieuwing die ze de afgelopen decennia hebben doorgevoerd: de overstap van de boomkor op de pulswing.

Bij de boomkor worden zware 'wekkerkettingen' over de bodem gesleurd. De platvis schrikt op en komt in het net terecht. Bij de pulswing wordt de vis 'gewekt' met stroomstootjes. Dankzij deze techniek verbruiken de vissers nog maar een kwart van de brandstof die ze in 1995 opstookten.

De aanlandplicht kan een eind maken aan die nog onwennige weelde, zegt Pim Visser van visserijorganisatie VisNed. 'De vangst van één onbelangrijke vissoort kan de hele visserij smoren', zegt hij. Als tongvissers bijvoorbeeld iets te veel tarbot als bijvangst aan land brengen, méér dan hun tarbotquotum, kan om die reden de hele visvloot aan de kant worden gelegd, denkt hij. 'En een tongvisser kan niet vermijden dat hij af en toe tarbot vangt.'

In andere landen met een weggooiverbod, zoals Noorwegen, IJsland en Nieuw-Zeeland, zit het systeem vol buigzame onderdelen. De verplichting geldt niet voor alle vis, een overschot hier kan gecompenseerd worden met een tekort daar, en soms krijgen vissers betaald om hun onverkoopbare bijvangst aan wal te brengen.

Europa is niet zo rekkelijk. De grote vistrawlers, waarvoor de aanlandplicht al anderhalf jaar geldt, merken dat al. Mogelijkheden om de scherpe kantjes eraf te vijlen worden hier niet benut: elk gevangen visje moet op de kade verschijnen.

Visstand zeldzaam hoog

Voor de vistrawlers is de aanlandplicht veel gedoe, maar slechts een klein probleem. Heel anders is dat in de kottervisserij op platvis. Daar is de bijvangst soms groter dan de 'echte' vangst. Jan de Boer van EMK is er wrokkig om. 'Al die andere Europese vissers hebben dit probleem niet. Dat hebben alleen wij.' Nederlandse vissers zijn relatief vaak gespecialiseerd in platvis, zoals tong en schol.

De aanlandplicht komt op een moment dat de visstand in de Noordzee zeldzaam hoog is. Haring en tong zwemmen er volop rond, en zoveel schol als nu heeft er nog nooit in gezeten. Han Lindeboom, hoogleraar mariene ecologie aan de Universiteit van Wageningen, vindt dat geen reden om van de aanlandplicht af te zien. 'Wereldwijd staan de meeste visserijbestanden erg onder druk door overbevissing. Als we over een aantal jaren constateren dat de aanlandplicht voor visbestanden als schol en tong echt niet nodig is, kunnen we besluiten er weer mee te stoppen.' Het teruggooiverbod is hoe dan ook goed voor de visstand. Uiteindelijk, zegt hij, profiteren ook de vissers daarvan: 'Dan kunnen de visquota weer omhoog.'

De vissers hameren op de ogenschijnlijke schadelijkheid van de aanlandplicht. Jan de Boer van EMK: 'Het is dubbel uitroeien. Als wij vis overboord zetten, overleeft 50 à 60 procent.'

Als dat zo zou zijn, zouden de vissers uit de problemen zijn. Want de Europese regels staan wel degelijk uitzonderingen op de aanlandplicht toe, mits de vissers kunnen aantonen dat de weer overboord gezette vis 'een goede kans' heeft om te overleven. De meeste deskundigen vinden dat die kans minstens 50 procent moet zijn.

Dat percentage halen de kottervissers bij lange na niet, blijkt uit onderzoek van Pieke Molenaar van Imares. Hij voer mee op elf vistochten en bewaarde de vis die anders in zee was teruggegooid 21 dagen in bakken water. Alleen de sterkste vis (tong), in gunstig weer gevangen (weinig wind, niet te koud) en met een abnormaal korte 'trek' (de tijd tot het net weer wordt binnengehaald) had een overlevingskans van meer dan 50 procent. Voor alle andere vis varieerde de overlevingskans van 4 tot 48 procent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden