Interview

'Virtueel geld dwingt ons in een andere rol'

Er hangt een ongunstig geurtje rond de bitcoin. Toch wil zelfs de brave ING aan de slag met iets soortgelijks.

Boekarest, november 2015: op een zogenoemde Hackaton kruisen itc-medewerkers van banken over de hele wereld, waaronder een team van ING, de degens in een wedstrijd om ideeën op het gebied van financiële technologie. Beeld Flickr/ING

Bitcoin-bende opgerold die voor miljoenen aan drugs verhandelde. Bitcoin-marktplaats die 5,7 miljoen dollar aan hacker verliest. Bitcoin-programmeurs die elkaar met de dood bedreigen. Vermeende bitcoin-schepper (de zoveelste) die de Australische politie op zijn dak krijgt. Wie de laatste weken op zoek was naar barre tijdingen over de bitcoin - de bekendste van de virtuele munten - hoefde niet ver te zoeken.

Niet het meest ideale gesternte om als gerenommeerde bank het begrip 'bitcoin' in de mond te nemen, en toch doet de ING dat. Nederlands grootste bank heeft zich aangesloten bij R3CEV. Dat consortium van financiële instellingen onderzoekt of de technologie achter bitcoin, blockchain, valt in te zetten voor het afwikkelen van complexe transacties. De ING schuurt in R3CEV niet tegen de geringsten aan: ook Bank of America, Barclays, Deutsche Bank, Goldman Sachs en HSBC zijn lid. Het consortium begon nog geen half jaar terug met negen leden. Het zijn er inmiddels 42.

ING heeft de afgelopen twee jaar eerst op eigen houtje geprobeerd uit te dokteren of en hoe ze de blokketen-technologie kan aanwenden. Vorig jaar kwam het besef dat samenwerking een noodzaak is. 'Dit gaat alleen lukken als je standaarden hebt. 80 procent van de markt moet mee', zegt Mark Buitenhek, hoofd betaal- en transactiediensten van ING. Het wemelt volgens hem van de clubs die gezamenlijk het wiel proberen uit te vinden, maar R3CEV is de grootste.

Mark Buitenhek

Register

Transacties afwikkelen via blockchain verandert de manier waarop we zakendoen. Nu is er nog een vertrouwenspersoon - zoals een bank, een notaris of het kadaster - die garandeert dat een betaling, verkoop of overdracht volgens de regels verloopt. Bij blockchain vervangen we de controlerende instantie voor een onlineregister, waarin alle bezittingen liggen vastgelegd. Die informatie is bij iedereen bekend.

Bij een transactie, versleuteld zodat niemand eraan kan knoeien, maken koper en verkoper die handeling bekend en werkt iedereen zijn register bij. Regelmatige controles van alle registers brengen fouten, maar ook fraude aan het licht. Misbruik heeft geen zin: een aangetast register wordt door de gemeenschap in de ban gedaan.

Toen de ING twee jaar geleden ging nadenken over de mogelijkheden die blockchain biedt, leefde er in de top de huiver die ook bij de buitenwacht leeft. De schimmige herkomst (de bedenker is onbekend) en de verhalen over misbruik en fraude - de raad van bestuur had zo zijn bedenkingen. Maar Buitenhek mocht aan de slag. In de lagere gelederen bleek het enthousiasme groot. Een oproep op ING's intranet leverde tientallen reacties op van ict'ers die privé al aan de bitcoin hadden geroken.

Transacties

De raad van bestuur is om. 'Ga door, wordt ons nu verteld. Blijf vooral dingen doen, blijf experimenteren. Er is niemand die kan voorspellen of de blockchain-technologie groot wordt. Maar als het lukt, wordt het groot.'

Elders denkt men er ook zo over. Er is vorig jaar een miljard dollar gestoken in blokketenstart-ups.

Blockchain heeft als grote voordeel dat transacties sneller worden afgehandeld. 'Voor een gewone overschrijving heeft het niet zo veel zin. Maar in de effectenhandel wel: daar gaat de verkoop van een aandeel nu over vijf schijven, met allerlei instanties en instituten die controle uitoefenen. Het zijn complexe processen. Het duurt twee dagen voordat de boel geregeld is.'

Ook in de im- en export waar banken nu nog handmatig het financiële onderpand checken van een internationale deal, kan blockchain het zakendoen voor bedrijfsklanten bespoedigen. Geld, weten bankiers, heeft altijd haast. En tijd kost geld.
(Tekst gaat door onder de foto)

Beeld Flickr/ING

Barrières

Obstakels zijn er ook. Niemand weet of blockchain de hoeveelheid transacties aankan die banken wereldwijd nu verstouwen - 300 miljard girale overschrijvingen en creditcardbetalingen in een jaar. Met bitcoins en andere virtuele valuta wordt op dit moment hooguit enkele tientallen miljoenen keren gehandeld. 'De oude infrastructuur kun je moeiteloos uitbreiden: je zet er gewoon extra ijzer bij.'

De vraag is ook of de onlineregisters van blockchain volledig openbaar moeten zijn. 'Niemand wil hebben dat anderen zien hoeveel je op je rekening hebt staan. Misschien krijg je een publiek deel en een privaat deel. Dan blijven sommige gegevens onder water.' Er moeten ook nog wat wettelijke barrières worden geslecht. Financiële regelgeving bijvoorbeeld over hoe snel een bedrijf de winstdeling mag uitkeren verschilt van land tot land.

Ondanks die onzekerheden ziet Buitenhek een toekomst voor de blockchain. 'Misschien kunnen we het gebruiken voor interne transacties.' Goldman Sachs heeft al een eigen bitcoinvariant ontwikkeld, de SETLCoin, om de handel in aandelen en opties af te wikkelen.

Volgens marktonderzoeker Tim Swanson van het R3CEV verwacht iedereen binnen de 12 tot 18 maanden een doorbraak. Buitenhek wil binnen twaalf maanden licht aan het eind van de tunnel zien. 'We blijven hier zeker een paar jaar mee doorgaan, maar hebben dit jaar een doorbraak nodig.' De invoering van blockchain in het bankwezen gaat daarna nog zeker twee tot drie jaar vergen. 'Je moet het goede moment vinden. Het zal niet in een big bang gebeuren. Het internet stond ook niet in één dag klaar.'

Is er nog wel een rol weggelegd voor de bank in dit alles? 'Een infrastructuur die over honderden jaren is gegroeid is niet in een dag weg. Mensen willen toch een vertrouwd instituut kunnen aanspreken. We krijgen als bank een andere rol. Een Google-bank? Ik zou het geweldig vinden als ze een bank zouden beginnen. Maar met al die regels en al dat toezicht: daar willen ze misschien helemaal niet aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.