Reportage ReTuna

Vintageparadijs: in dit Zweedse warenhuis is geen nieuw product te krijgen

Vrijwel alle producten die in ReTuna te koop zijn, worden er door de lokale inwoners gebracht. Beeld Per Sandberg

In het Zweedse Eskilstuna staat het eerste warenhuis ter wereld dat volledig uit tweedehandswinkels bestaat. De plannen om het vervallen staalstadje nieuw leven in te blazen via vergroening pakken hier goed uit: de omzet van ReTuna groeit met 30 procent per jaar.

Annelie heeft besloten alleen tweedehandscadeaus te kopen deze Kerst. ‘De wereld gaat kapot aan overconsumptie’, zegt de Zweedse. Haar papieren tasje zit vol met spullen die ze vandaag al gekocht heeft. Rode designkandelaren uit de jaren zeventig, witte borden en kommetjes, decoratie voor op tafel. In totaal heeft ze 217 kronen uitgegeven, zo’n 20 euro. ‘In normale winkels’, zegt ze trots, ‘was ik minstens het driedubbele kwijt.’

Annelie doet haar inkopen in ReTuna, het eerste warenhuis ter wereld dat volledig uit tweedehandswinkels bestaat. Ze is er speciaal voor omgereden, naar Eskilstuna, een stadje 90 kilometer ten westen van Stockholm. Vrijwel alle producten die hier te koop zijn worden door de lokale inwoners gebracht. Stel je een gigantische kringloopwinkel voor, maar dan met meerdere shop-in-shops, een vintage Bijenkorf dus, met een recyclestation er direct naast.

In de drive-through afleverstraat, aan de achterkant van ReTuna, pakt de bejaarde Maila een tas uit haar achterbak. Netjes zet ze een aantal lampen en lampenkappen – enkele gebruikssporen, in prima staat – in het juiste vak. Brengt ze hier vaak oude spullen? ‘Natuurlijk.’ Ze kijkt erbij alsof het een belachelijke vraag is. Koopt ze hier ook weleens wat? ‘Soms.’

Even verderop staan een paar oude flatscreens. ‘Deze gaan we repareren en weer doorverkopen’, zegt Amjad Al Chamaa (35), die de elektronicazaak ReCompute-IT runt. Hij kwam vier jaar geleden als vluchteling uit Syrië en kreeg een baan in ReTuna, nu is hij manager van een winkel. Het warenhuis heeft een speciaal werkprogramma voor vluchtelingen, mensen met een beperking en mensen die om een andere reden een afstand tot de arbeidsmarkt hebben, zoals ex-verslaafden.

Magazijn

Veertien mannen en vrouwen staan in het magazijn alle binnengekomen producten te sorteren. Er zijn hoekjes voor speelgoed, kleding, tuinmateriaal, apparatuur, sportspullen, meubels, kinderwagens en nog veel meer. Elke ochtend om half tien mogen de winkelmanagers hier uit de nieuwe opbrengst kiezen wat ze willen verkopen in hun shop. Ruzie over de mooiste spullen hebben ze nooit, zegt Amjad. ‘Omdat elke winkel zijn eigen profiel heeft.’

Er is een winkel voor antieke meubels, een winkel voor nieuwere, door de manager witgeverfde meubels, voor kinderkleren, voor volwassenenmode, er is een planten- en pottenshop (de planten zijn uiteraard niet tweedehands, maar wel ‘duurzaam gekweekt’), een fietsenmaker, een boekhandel, een dierenwinkel. Tegen een bescheiden bedrag huren de uitbaters de ruimtes. Tot ergernis van Al Chamaa moeten ze btw rekenen. ‘Over producten waar al belasting over betaald is. Oneerlijk toch?’

Het stadje Eskilstuna was al jaren in verval. Tot de jaren zeventig was het een bloeiende industrie, vooral door de staalproductie. Sindsdien gaat het slecht met de lokale economie. 8 procent van de inwoners is werkloos, twee keer zoveel als het landelijk gemiddelde. Dik vijf jaar geleden besloot de gemeente het roer om te gooien en radicaal te vergroenen. Inmiddels is Eskilstuna een van de duurzaamste steden van Zweden.

Bussen rijden er op biogas en elektriciteit, water wordt verwarmd met de resthitte van de energiecentrales en de inwoners scheiden hun afval in zeven verschillende bakken met ieder een eigen kleur: groen voor eten, oranje voor plastic, geel voor papier en karton, grijs voor metaal, blauw voor kranten en drukwerk, wit voor overig. In ReTuna liggen gratis vrolijk geïllustreerde kinderboeken die het systeem uitleggen.

Een mooi stadje is Eskilstuna nog altijd niet. Het centrum ziet er grauw en zakelijk uit, met een inwisselbaar winkelcentrum. De buitenwijken ogen nog troostelozer, met brede straten waar weinig huizen langs staan, maar vooral autodealers, tuincentra, parkeerplaatsen en fastfoodtenten. Wie naar het industrieterrein van ReTuna rijdt, een kwartiertje buiten de stad, komt eerst langs een aantal energiecentrales en fabrieken.

Omzet

ReTuna is eigendom van de gemeente Eskilstuna. In 2015 werd 19,5 miljoen kronen (1,8 miljoen euro) geïnvesteerd in het project, deels om de winkelmanagers te subsidiëren. Sinds 2018 draait ReTuna break-even en zijn de subsidies stopgezet. De omzet groeit elk jaar met 30 procent, vorig jaar werd er voor 11,7 miljoen kronen (1,1 miljoen euro) verkocht. De groei moet doorzetten om het project voor alle winkeliers winstgevend te maken.

‘Tot nu toe heb ik alle omzet weer in de winkel geïnvesteerd’, zegt Maria Larsson (28), die nu tweeënhalf jaar plantenwinkel Ecoflor runt en 60 tot 80 uur per week werkt. ‘Ik ben afhankelijk van mijn verloofde om rond te komen.’ Ze hoopt volgend jaar winst te maken. ‘We hebben steeds meer bezoekers in het warenhuis, maar er moeten nog meer lokale inwoners komen.’

Larsson begrijpt wel waarom het voor sommige mensen een drempel is om tweedehands te kopen. ‘Het vereist creativiteit en lenigheid van geest. Je kunt thuis door de Ikea-gids bladeren en precies uitzoeken wat je wilt. Bij ons is er van elk ding maar één exemplaar. Soms moet je goed kijken om de waarde ervan in te schatten. Het is aan ons om alles zo uit te stallen dat het er niet uitziet als een vlooienmarkt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden