Vijf vragen over 5G - is de straling wel of niet gevaarlijk?

Maximum straling voor supersnel 5G

Deze week ontstond rumoer rond de komst van 5G. Voor dit supersnelle netwerk voor mobiel internet zijn veel meer antennes nodig dan voor 4G. Staatssecretaris Keijzer van Economische Zaken overweegt een stralingsmaximum vast te leggen.

Is die straling nu wel of niet gevaarlijk?

'Er is geen enkel overtuigend bewijs dat elektromagnetische straling voor mobiele communicatie een gevaar voor de volksgezondheid oplevert', zegt Eric van Rongen, voorzitter van de internationale commissie voor bescherming tegen niet-ioniserende straling (ICNIRP).

'Onder de blootstellingslimieten is er geen bewijs voor schadelijke effecten', reageert ook Monique Beerlage, algemeen secretaris van het Kennisplatform Elektromagnetische Velden en Gezondheid, per e-mail. Wel worden in sommige onderzoeken aanwijzingen gevonden voor een mogelijke samenhang met hersentumoren. 'Maar het is niet duidelijk wat daarvan de oorzaak is, toeval valt ook niet uit te sluiten.'

Elektromagnetische straling veroorzaakt warmteontwikkeling, vergelijkbaar met een magnetron, maar dan vele malen kleiner. De bestaande blootstellingslimieten leggen vooral deze warmte-ontwikkeling aan banden om schade te voorkomen, aldus Beerlage. Door de hogere frequentie zullen 5G-signalen minder diep het lichaam binnendringen dan 4G.

Dat de frequentie van 5G in de buurt komt van die van röntgenstraling, zoals her en der wordt beweerd, is onzin. Tussen 5G en röntgenstraling zitten onder meer nog infrarood, zichtbaar licht en uv. 'Dat is dus nog een heel eind verwijderd van röntgen en daarmee van het soort gezondheidseffecten die röntgenstraling kan veroorzaken', zegt Van Rongen.

Door de hogere frequentie kan het 5G-radiosignaal minder makkelijk 'de hoek om' of door muren heen dringen dan het 4G-signaal. Hierdoor is het nodig meer, maar kleinere antennes te installeren dan in een 4G-netwerk. Het voordeel is dat die kleinere antennes met een lager vermogen werken.

Dat er meer zenders worden geplaatst die bovendien dichter bij de ontvanger staan, betekent niet dat mensen aan meer straling blootgesteld gaan worden. 'Of iemand meer of minder wordt blootgesteld, zal afhankelijk zijn van de situatie', zegt Van Rongen, die overigens geen bezwaar heeft tegen het opstellen van maximale normen voor blootstelling. Een bijkomend voordeel van een groter aantal antennes is dat mobiele telefoons voor hun communicatie ook met minder vermogen toe kunnen, waardoor de totale blootstelling wellicht lager is.

Waarom zijn er wel stralingslimieten voor werknemers en niet voor het publiek?

Brussel mag wel normen opstellen voor beroepsmatige blootstellingen, maar voor het algemeen publiek mag de Europese Unie alleen adviseren. Dit advies wordt in Nederland al jaren opgevolgd, stelt Beerlage van het Kennisplatform Elektromagnetische Velden en Gezondheid. Alle zendmasten, antennes en telefoons moeten daarnaast voldoen aan Europese productnormen, waarin de blootstellingslimieten centraal staan.

Komen er straks nog meer zendmasten bij?

De grote 4G-masten die nu op daken en langs snelwegen staan, zullen voorlopig niet verdwijnen. Maar er zullen vermoedelijk ook niet veel van zulke giganten bij komen. De 'masten' voor 5G zijn veel kleiner en zullen meer op kastjes lijken. Dat er meer kleine kastjes komen, komt doordat de frequentie van 5G flink hoger ligt. Hierdoor kan de elektromagnetische straling nog minder dan bij 4G 'de hoek om'. Anders gezegd: een gebruiker moet altijd oogcontact hebben met een 5G-zender om een snelle verbinding te kunnen leggen. Line of sight wordt dit genoemd.

De zenders komen te hangen op plaatsen waar veel mensen passeren, zoals bij ingangen van stations, op drukke pleinen en misschien in bushokjes. 5G zal vermoedelijk geen landelijke dekking krijgen zoals 4G nu heeft, omdat het nu eenmaal niet mogelijk is op elke straathoek en aan elke boerenschuur zenders op te hangen. Dit is een van de redenen waarom de bestaande zendmasten, waarvan het signaal veel verder draagt, voorlopig zullen blijven staan.

Omdat de dekking wordt beperkt, zal worden teruggegrepen op een concept dat wordt omschreven als datadouches: je rijdt over de snelweg en passeert om de zoveel meter een zender, die in korte tijd grote hoeveelheden data zal overpompen.

Wanneer is 5G in Nederland beschikbaar?

Er wordt nu al door telecombedrijven getest, maar consumenten zullen zeker nog tot volgend jaar moeten wachten. De beschikbare frequenties worden dan pas door de overheid geveild. Het ministerie van Economische Zaken denkt dat in 2020 het eerste 5G-netwerk in gebruik genomen wordt. Amsterdam is vermoedelijk als eerste aan de beurt. Daar is in september de eerste 5G-zendmast van Nederland geplaatst. Daarna volgen andere steden.

Hoe snel is 5G?

In theorie kan 5G snelheden bereiken van 800 Gbps, gigabits per seconde. Met zulke snelheden kan een speelfilm in een paar seconden worden overgepompt. Maar voorlopig is dit theorie. Net zoals wifimodems in de folder ook duizelingwekkende snelheden beloven, is de praktijk weerbarstiger en zal het datatransport in de praktijk een stuk trager verlopen. Ook de eerste 5G-netwerken die worden aangelegd, zullen zulke snelheden niet halen. Op dit moment wordt uitgegaan van gemiddeld 1 Gbps onder ideale omstandigheden. Dat is nog altijd ongeveer twintig keer zo snel als de wifi thuis.

Moet ik straks een nieuwe smartphone en tablet kopen?

Ja. Geen van de mobiele apparaten die nu op de markt zijn, kunnen overweg met 5G. Om straks van de enorme datasnelheid te kunnen profiteren, is de aanschaf van een nieuwe smartphone onvermijdelijk. De eerste apparaten verschijnen vermoedelijk volgend jaar. Deze telefoons zullen het predicaat '5G-ready' krijgen. Dat betekent dat hun dataverkeer sneller is dan dat van huidige apparaten, maar dat het overzenden van een complete speelfilm in ultra-high definition zeker niet in een paar seconden gepiept zal zijn.

Hebben we 5G nodig voor autonoom rijdende auto's en het internet of things?

Welnee. Zelfrijdende auto's produceren weliswaar zwembaden vol data, maar houden de meeste gegevens binnenboord. Ze kunnen daarom prima toe met bestaande snelheden. Ook apparaten die behoren tot het internet der dingen hoeven niet per se op 5G. Toepassingen die nu vooral worden genoemd, zijn de speelfilms en virtual reality.

Dat er tot nu toe nog geen andere toepassingen voor 5G bekend zijn, wil niet zeggen dat die er niet zullen komen. Bij elke overgang naar volgende generaties mobiele netwerken was aanvankelijk onduidelijk wat de gebruiksmogelijkheden waren. Maar die toepassingen dienen zich vanzelf aan, leert de ervaring. Want gebleken is dat het dataverbruik van consumenten jaar na jaar stijgt. Volgens marktvorsers zal de hoeveelheid dataverkeer in 2020 het duizendvoudige zijn van dat van vandaag. Andere schattingen gaan uit van een gigabyte data per persoon per dag, een hoeveelheid waar stevige gebruikers nu een week genoeg aan hebben. Gemiddeld verbruiken Nederlanders nu ruim een gigabyte per maand, berekende de Oeso.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.