Vier trends over bestuurssalarissen

Prestatieaandelen leveren miljoenen op en een enkele baas weigert salarisverhoging. Vier trends uit het Volkskrantonderzoek naar beloning van topmensen bij 21 AEX-bedrijven.

Beeld ConstantinosZ

Commissarissen grijpen vaker in

Commissarissen waren het afgelopen jaar kritischer op de beloningen en grepen vaker in. Dat blijkt bijvoorbeeld bij Philips, waar ze de langetermijnbonus voor het bestuur onder leiding van Frans van Houten met 15 procent neerwaarts bijstelden. Dit vanwege de teleurstellende prestaties van 2013 tot 2015. De commissarissen van Unilever kortten de kortetermijnbonus over vorig jaar met bijna 7 procent. De reden: tekortschietende prestaties ten aanzien van de stijging van het marktaandeel, de 'wendbaarheid' van de onderneming en de kostenbeheersing. De commissarissen van KPN geven geen buitengewone bonussen meer voor bijzondere prestaties, tenzij de aandeelhouders daarvoor expliciet toestemming geven. Vorig jaar kreeg topman Blok nog een extra bonus van 425 duizend euro voor de verkoop van de Duitse dochter E-Plus. Die leverde hij weer in vanwege kritiek van aandeelhouders en de dreigende mislukking van cao-onderhandelingen door boze bonden.

Eumedion, belangenbehartiger van institutionele beleggers als pensioenfondsen en verzekeraars, is tevreden over de krachtdadiger commissarissen. Het uit de hand lopen van de topinkomens wordt mede geweten aan slappe commissarissen en Philips, Unilever en Ahold zijn niet de minste bedrijven. Wel tekent Eumedion-directeur Rients Abma aan dat ingrijpen in de beloning nog erg afhankelijk is van 'de strengheid en de moed' van individuele commissarissen.

Bonussen stijgen sterk, kritiek groeit

Van alle beloningsvormen zijn de bonussen vorig jaar het sterkst gestegen. De kortetermijnextraatjes stegen vorig jaar met bijna een kwart, waardoor het gemiddelde de grens van 1 miljoen euro passeerde. Zolang de bonus niet exorbitant is en helder samenhangt met betere prestaties van het bedrijf, is er weinig aan de hand; het gros van de AEX-bedrijven deed het vorig jaar goed. Maar als de relatie niet helder is, ontstaat er al snel heibel. Zo trok de FNV enkele weken geleden aan de bel over de verdubbeling van de bonus van KPN-topman Eelco Blok, van ruim een half miljoen naar ruim een miljoen euro. Volgens de vakbond is die verdubbeling niet uit te leggen, nu de werknemers met bezuinigingen te maken hebben en het telecombedrijf door het afstoten van buitenlandse dochters steeds kleiner wordt. KPN wees ter verdediging op de 'zeer sterke klantgroei' en de historisch hoge klanttevredenheid.

Ook Ahold lag onder vuur. Topman Dick Boer kon een extra 'synergiebonus' krijgen van maximaal een jaarsalaris (een miljoen euro in zijn geval) als de fusie met het Belgische Delhaize een succes zou worden. Maar een succes maken van een fusie hoort gewoon bij het werk van een topman, vonden de aandeelhouders. Uit vrees voor eveneens boze werknemers en klanten trok Ahold de synergiebonus onlangs in.

Sowieso liggen bonussen minder lekker, ook bij degenen die ze uitdelen; de commissarissen. De helft van hen vindt dat een bonus perverse prikkels geeft, bleek een maand geleden uit het Nationaal Commissarissen Onderzoek 2015. Bij de beursgenoteerde bedrijven is de steun voor 'variabel' nog het grootst, maar ook daar worden de commissarissen kritischer.

Tekst gaat verder onder de foto.

Frans van Houten, bestuursvoorzitter Koninklijke Philips.Beeld anp

De topinkomens in het bedrijfsleven zijn vorig jaar verder opgelopen. De bonussen stegen vorig jaar met 23 procent naar gemiddeld 1,1 miljoen euro.

Ahold-topman Dick Boer (midden) tijdens de buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders van het supermarktconcern Ahold.Beeld anp

Aandelenwinsten stuwen beloning

De echte topbeloningen worden veroorzaakt door de miljoenenwinsten die bestuurders halen met hun prestatieaandelen. Zo verdiende koploper Nancy McKinstry van Wolters Kluwer vorig jaar ruim 15 miljoen euro. Naast haar basissalaris, bonus, pensioen en onkostenvergoeding kwam bijna 13 miljoen euro van een pakket aandelen dat de Amerikaanse kreeg. Heineken-baas Jean-François van Boxmeer verdiende bijna 8 miljoen euro met zijn aandelen, Unilever-topman Paul Polman ruim 5 miljoen. Ook Peter Wennink van ASML (3,8 miljoen euro) en Dick Boer van Ahold (2 miljoen) dankten een belangrijk deel van hun beloning aan hun aandelen.

De institutionele beleggers zijn voorstander van prestatieaandelen, omdat ook de aandeelhouders profiteren van hogere koersen. Maar nu de opbrengsten in de vele miljoenen euro's lopen, kijkt Eumedion wel kritisch of ze niet te makkelijk worden uitgedeeld aan de topbestuurders. De criteria moeten 'realistisch doch uitdagend' zijn, vinden de beleggers. Bovendien wil de belangenbehartiger van pensioenfondsen en verzekeraars een circuit breaker om te voorkomen dat de aandelenwinsten van de top oplopen, terwijl de prestaties van het bedrijf achterblijven. Niet-financiële doelstellingen - uitstoot van broeikasgassen, klanttevredenheid - worden steeds populairder als reden om de topman met aandelen te belonen. Prima, zeggen de grote beleggers, maar dan alleen als de financiële doelstellingen zijn gehaald. Al was het maar omdat zaken als klanttevredenheid of uitstoot niet altijd betrouwbaar te meten zijn.

Door de sterke groei bij de bonussen en de grote aandelenwinsten wordt het variabele deel van de beloning van de top steeds groter. Volgens het Nationaal Commissarissen Onderzoek vinden de commissarissen in het bedrijfsleven de helft van het vaste salaris aan variabele beloning als bonussen redelijk. Volgens het Volkskrantonderzoek vormen bonus en aandelen inmiddels ruim drie keer het basissalaris.

Salarisverhogingen weigeren

Nog een minitrend: topmannen die een verhoging van hun vaste salaris weigeren. Paul Polman doet het al jaren. De Unilever-baas kreeg van de commissarissen ook vorig jaar weer een verhoging van zijn basissalaris aangeboden, omdat hij op dit punt achterblijft bij zijn collega's van vergelijkbare bedrijven. Maar Polman vindt dat hij variabel beloond moet worden voor zijn prestaties, niet met een hoger vast salaris; dat blijft dus opnieuw staan op 1,01 miljoen pond (1,29 miljoen euro). Polman vertelde de Washington Post twee jaar geleden al eens dat hij zich soms schaamt voor hoe veel hij verdient.

Ondanks kritiek - een bescheiden salarisverhoging weigeren is makkelijk bij meer dan 10 miljoen euro beloning - krijgt trendsetter Polman navolging. Ook DSM-baas (en Unilever-commissaris) Feike Sijbesma heeft afgezien van een verhoging van zijn basissalaris van bijna negen ton, blijkt uit het jaarverslag. De reden: overal bij DSM moet bezuinigd worden, dus zo'n salarisverhoging is niet gepast. Ook Sijbesma kan het met bijna 2,5 miljoen euro aan totale beloning best hebben, maar toch; een topman die niet meer (vast) salaris wil omdat het hele bedrijf moet bezuinigen, is een belangrijk signaal. Critici die meer samenhang willen tussen wat de top en de werkvloer verdient, zullen het met tevredenheid noteren.

Nancy McKinstry van Wolters Kluwer.Beeld anp

Verantwoording

Het onderzoek van de Volkskrant is gedaan bij 21 van de 25 bedrijven die vanaf komende maandag de AEX vormen. Het is gebaseerd op de opgave in het jaarverslag over 2015. Van de andere vier (Aegon, Altice, NN Group en Unibail-Rodamco) moet het jaarverslag, waarin de beloning van de top wordt gemeld, nog verschijnen. Pas als de prestatiebeloning over de periode 2013-2015 definitief is toegekend, tellen deze inkomsten mee. Het onderzoek is uitgevoerd door Jeroen Hendriks.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden