Vier tips om schulden te voorkomen

Het mag economisch iets beter gaan, een groot aantal huishoudens gaat nog gebukt onder schulden. Vier tips van het Nibud en 'zijn' hoogleraar om ze te voorkomen.

Beeld Peter van Hugten

Nederland is een van de rijkste landen ter wereld, maar toch heeft minstens 15 procent van de huishoudens te kampen met ernstige betalingsachterstanden. Zeker 7 procent van de huishoudens zit met problematische schulden, memoreerde bijzonder hoogleraar Wilco van Dijk begin deze maand in zijn oratie. Van Dijk is aangesteld op de Nibud-leerstoel Psychologische determinanten van economisch keuzegedrag aan de Universiteit Leiden en doet in die hoedanigheid onderzoek naar hoe 'wij' ons financieel gezonder kunnen gedragen. Want het lijkt wel alsof we in geldzaken rationeel handelen, maar dat is niet zo. Allerlei verlangens en impulsen spelen een belangrijke rol, naast de stortvloed aan keuzemogelijkheden die er tegenwoordig is; zo zijn er minstens achttien sites voor het vergelijken van meer dan vijftig zorgverzekeringen. Sociaal-psycholoog Van Dijk bestudeert namens het Nibud hoe economische keuzes - sparen of niet bijvoorbeeld - gemaakt worden. De kennis daarover moet de 'financiële zelfredzaamheid' van huishoudens verbeteren. Omdat bij die zelfredzaamheid voorkomen beter is dan genezen, hebben het Nibud en 'zijn' hoogleraar wel wat tips hoe te vermijden dat je problematisch in de schulden raakt.

Breng de administratie op orde

Om te voorkomen dat eventuele schulden uit de hand lopen, is het zaak een goed en actueel overzicht te hebben van de inkomsten en uitgaven. 'Grip op je geld', noemt het Nibud dat. Zorg ervoor dat je een overzichtelijke administratie hebt, zodat gegevens direct zijn terug te vinden. Maak (digitale) post open en bekijk overzichten waarvan je via alerts op de hoogte wordt gebracht, bijvoorbeeld dat je maandelijkse overzicht van je telefoonrekening klaarstaat. Zo betaal je rekeningen niet te laat en weet je welke overeenkomsten en contracten je hebt. Check wekelijks je saldo: kloppen alle bedragen die worden afgeschreven? En wat is het saldo? Als je weet hoe je ervoor staat, kun je ook het snelste ingrijpen. Dan weet je of je wat minder uit moet geven. Maak jaarlijks een overzicht van je inkomsten en uitgaven. Zo weet je hoe hoog de vaste lasten ongeveer zijn.

Maak een plan (en vertel dat aan anderen)

Werk, als er iets moet gebeuren, met concrete doelen. Gebruik 'als, dan'-plannen: als mijn vakantiegeld binnenkomt, dan stort ik de helft op mijn spaarrekening bijvoorbeeld. Als er een concreet doel is, zeg 50 euro per maand sparen voor een vakantie, dan helpt het dit ook aan anderen te vertellen. Dat leidt ertoe dat het voor jezelf concreter wordt, zegt hoogleraar Van Dijk. Concreter in elk geval dan 'ik moet toch echt gaan sparen', of 'ik moet minder geld uitgeven'. Door het publieke 'commitment' ga je je er waarschijnlijk ook sneller aan houden. Bovendien kan diegene aan wie je het verteld hebt je ondersteunen. Jezelf belonen als je een doel gehaald hebt, helpt ook. Alleen dan met iets anders dan geld.

Bouw een buffer op

Het is verstandig wat geld achter de hand te hebben voor onverwachte uitgaven. Vier op de tien huishoudens hebben zo'n buffer nu niet, zegt hoogleraar Van Dijk. Dat betekent dat ze in de problemen komen als de wasmachine of auto stukgaat. Dat kan natuurlijk opgelost worden door een lening of krediet af te sluiten om een nieuwe te kopen. Maar leningen en kredieten kosten (veel) geld en verergeren de financiële problemen dus alleen maar. Een buffer voorkomt dat. Hoe groot zo'n reservepotje moet zijn, verschilt per huishouden. Zijn er kinderen? Is er een koophuis? Het Nibud heeft op de site een BufferBerekenaar, om een verstandige omvang te bepalen.

Schakel zo snel mogelijk hulp in

Dreigt het ondanks de eerdere tips de verkeerde kant op te gaan, zoek dan zo snel mogelijk hulp. Hoe eerder er ingegrepen wordt, hoe beter, bijvoorbeeld om incassokosten te voorkomen. Het Nibud heeft de site zelfjeschuldenregelen.nl, voor zogeheten 'beginnende schulden', dus als het nog niet uit de hand is gelopen. Daarbij zit onder meer een voorbeeldbrief die aan schuldeisers gestuurd kan worden, om tot een regeling te komen. Dat kan voor velen nog van pas komen. Zo meldde het Planbureau voor de Leefomgeving donderdag nog dat een half miljoen huurders bijna niet aan de financiële verplichtingen kunnen voldoen. Inmiddels heeft bijna eenvijfde van de huishoudens een 'betaalrisico', stelt het PBL.

Ondanks het economisch herstel van de laatste tijd ziet het Nibud ook nog geen afname van de problematische schulden. Dat gebeurt mogelijk wel als het herstel verder doorzet en de koopkracht verbetert, maar voorlopig blijven betalingsachterstanden en problematische schulden - en de aanpak ervan - nog wel even op de agenda.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.