Vier oplossingen voor de teruglopende gaswinning

Het was ruim vijftig jaar een succesverhaal, maar nu zal Nederland moeten wennen aan minder gas uit eigen bodem. Welke alternatieven zijn er?

Een meetlocatie waar de NAM de bodemdaling door de gaswinning kan meten. Beeld anp

Sinds de ontdekking in 1959 is de Groningse gasbel de aorta geweest van de Nederlandse energievoorziening. In rap tempo kregen huishoudens een gasaansluiting. Dankzij de gasbaten kon de verzorgingsstaat bovendien onbezorgd worden uitgebouwd. 'Kijkend naar het verleden is gas onbetwist een succesverhaal', schrijft gashandelshuis Gas-Terra in haar jaarverslag over 2014. Om te vervolgen: 'Toch is de vanzelfsprekendheid eraf.'

De aardbevingen in Groningen, de crisis in Oekraïne en de concurrentie van kolen als brandstof voor de industrie hebben de positie van het gas flink aangetast. Vorig jaar verhandelde GasTerra 81,3 miljard kuub gas, 8 miljard minder dan het jaar ervoor. Vooral vanwege de verminderde winning in Groningen.

Het Groningenveld begint stilaan leeg te raken. Van de 2.900 miljard kuub die er ooit in de bodem zat, is nog slechts een kwart over. Nu minister Kamp ook nog eens besluit de Groningers tegemoet te komen door de gaskraan aanzienlijk dichter te draaien, lijkt de Gouden Halve Eeuw van het gas op zijn einde te lopen. Wat nu? Het wordt passen en meten, want simpele oplossingen zijn er niet.

1. minder verbruiken

Van de 81 miljard kuub gas die GasTerra vorig jaar verhandelde was nog ruim de helft (42,4 miljard kuub) afkomstig uit Groningen. Maar de aardbevingen nopen de overheid anders om te gaan met de Groningse gasvoorraad, schreef Kamp begin dit jaar al aan de Tweede Kamer. Was Groningen eerder het uitgangspunt, in de nieuwe situatie wordt Groningen de sluitpost, een strategische reserve. Zo kan de gaskraan op termijn nog verder dicht.

Later dit jaar komt Kamp met een 'lange-termijnvisie op de Nederlandse energievoorziening'. Minder verbruiken wordt het devies, en meer energie uit zon, wind en restwarmte.

Dat betekent niet dat de rol van gas - 34 miljard kuub verstookten we vorig jaar - is uitgespeeld. 'Aardgas blijft de komende decennia een belangrijke rol vervullen in onze energievoorziening', schreef Kamp vorig jaar in een notie over het Nederlandse aardgasbeleid. Vrijwel alle Nederlandse huishoudens zullen nog geruime tijd stoken en koken op gas. Bovendien wordt een aanzienlijk deel van onze elektriciteit opgewekt met gas - de schoonste fossiele brandstof. Tel daarbij op het strategisch belang van energie-onafhankelijkheid in woelige geopolitieke tijden. Van het gas zijn we nog niet af. Om over de schatkist nog maar te zwijgen.

2. meer importeren (en mengen)

Een voor de hand liggende optie om de teruglopende Groningse productie te compenseren, is meer gas te importeren. Nu al komt zo'n 20 procent van ons gas uit landen als Rusland en Noorwegen. Saillant detail: vorige week werd bekend dat de Nordstream, de gaspijpleiding die vanuit Rusland door de Oostzee naar Duitsland loopt, wordt verdubbeld.

Gas uit Rusland ligt echter gevoelig en onafhankelijker worden we er ook niet op. Het ene gas is bovendien het andere niet is. Het gas uit Groningen is van een speciale laagcalorische kwaliteit. En omdat Gronings gas de norm was, is dat precies het gas waar onze fornuizen en cv-ketels op zijn afgesteld. Niet alleen die van ons trouwens: ook die in België, Frankrijk en Duitsland. De installaties geschikt maken voor importgas is een dure zaak van lange adem.

Er is wel een trucje om dit probleem te ondervangen. Door stikstof toe te voegen aan hoog-calorisch importgas krijg je laagcalorisch 'pseudo-Gronings gas'. Er wordt voorzichtig gebruik gemaakt van deze 'conversie'-methode. Dat moet meer gaan gebeuren, om te Groningse tekorten aan te vullen. Bij het Groningse Zuidbroek staat een grote nieuwe stikstof-fabriek in de planning. Maar voordat die op volle toeren draait, zijn we vijf jaar verder.

(Tekst loopt door onder foto)

Wereldleiders tijdens een openingsceremonie van de eerste Nordstream pijplijn, in 2011. Beeld anp

3. minder exporteren

Minder exporteren dan maar? Bijna 60 procent van ons gas gaat naar het buitenland. Op de achtergrond speelt de Nederlandse ambitie een internationale 'gasrotonde' te zijn, een mondiale doorvoerhaven voor eigen en geïmporteerd gas.

Lucratieve handel, maar niet zonder verplichtingen. GasTerra is gebonden aan langlopende contracten. Voor Groningse kwaliteit gas gaat het om 27 tot 34 miljard kuub dit jaar tot 1 miljard kuub in 2030. En die contracten zijn niet onderhandelbaar.

Voorlopig is 30 miljard kuub uit Groningen volgens Kamp genoeg om aan de buitenlandse verplichtingen te voldoen. Maar op zijn verzoek worden er even geen nieuwe exportcontracten gesloten. Nu de productie uit Groningen deels wegvalt, zal ook voor de export gas aangelengd moeten worden met stikstof om de beloofde kwaliteit te leveren. En de mengcapaciteit is beperkt.

Gasopslag Gasterra. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

4. kleine velden

Er is ook een binnenlands alternatief. Om Groningen te sparen, heeft Energie Beheer Nederland (EBN) de ambitie jaarlijks 30 miljard kuub uit ruim tweehonderd andere, kleine velden te halen. Zo wordt bovendien de afhankelijkheid van (Russische) import beperkt.

Probleem is dat de winning uit kleine velden al jaren terugloopt: van bijna 45 miljard kuub in 1995 tot 24 miljard in 2014. Voor dit jaar wordt een verdere teruggang verwacht. De meeste kleine gasvelden zijn bovendien bijna leeg.

Om het laatste restje gas te winnen, past de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in sommige putten 'fracking' toe. Door onder grote druk water en chemicaliën de put in te spuiten, komt het gas vrij.

De methode, hoewel al jaren ook in Groningen toegepast, is echter omstreden en stuit op groot maatschappelijk verzet. Bijvoorbeeld in het Groningse Saaksum, waar de NAM recent aankondigde te gaan fracken. De argwaan wordt gevoed door ervaringen uit de Verenigde Staten, waar het fracken van schaliegas tot grote vervuiling heeft geleid. Dat gevaar is volgens kenners en de NAM nagenoeg afwezig bij het fracken van gewoon gas. Maar de Groningers zijn wantrouwend geworden door de jarenlang gebagatelliseerde aardbevings-risico's.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden