VESTZAK, BROEKZAK

> ACHTERGROND SUBSIDIES IN AMSTERDAM-ZUIDOOST Het stadsdeel Amsterdam-Zuidoost is vergeven van een groot aantal stichtingen die zich zeggen te bekommeren om het welzijn van de inwoners....

Amsterdam-Zuidoost barst van de verhalen over machtsmisbruik in het ambtelijk apparaat, corrupte politici en malversaties met subsidies. Officiële documenten van het stadsdeel, zoals begrotingen, jaarverslagen en subsidieaanvragen, tonen de banden aan tussen politici en maatschappelijke organisaties. Stichtingen waarin raadsleden een belang hebben, ontvangen honderdduizenden euro’s subsidie. PvdA’ers spelen daarin veelal de hoofdrol.

‘Er is hier heel veel mis’, zegt een oud-raadslid van het stadsdeel Amsterdam-Zuidoost, hoewel hij tijdens de raadsvergaderingen nooit een opmerking heeft gemaakt over die misstanden; dat was not done. Hij biedt aan voor een flink bedrag opening van zaken te geven. Een verzoek waarop de Volkskrant niet ingaat.

‘De hele raad kent de verhalen over belangenverstrengeling, corruptie en vriendjespolitiek, maar iedereen zwijgt. Ze hebben allemaal boter op het hoofd’, zeggen insiders.

Niemand durft, uit angst voor represailles, met de eigen naam in de krant te staan. Betrokkenen die vinden dat de boel moet worden uitgemest, durven daarover alleen te praten in cafés buiten het eigen stadsdeel. Maar niet iedereen is oneerlijk, nuanceert een politicus. ‘Wie kritiek heeft, ligt eruit. Bovendien is belangenverstrengeling geen aantrekkelijk onderwerp, als je hier rustig over straat wilt blijven lopen.’

Het PvdA-raadslid André Bhola, die tot 1 januari voorzitter was van de Hindoestaanse welzijnsstichting Anand Joti, stelde najaar 2004 voor vijftigduizend euro vrij te maken voor een gezondheidscampagne voor allochtone ouderen. De raad ging akkoord. Een dag later vroeg Bhola als voorzitter van Anand Joti uit de nieuwe subsidiepot een bedrag van 32 duizend euro. Zoveel kreeg hij niet, want hij moest het bedrag delen met andere stichtingen, die opmerkzaam waren gemaakt op de subsidiemogelijkheid.

Na een nieuwe motie van Bohla in december 2005 kregen Anand Joti en het fysiotherapiecentrum Gooioord dit jaar het volle pond, vijftigduizend euro, alsmede 7500 euro voor ‘testapparatuur en testmateriaal.’

Bhola is niet het enige PvdA-raadslid met een dubbele pet. In de huidige deelraad, waarin de PvdA met 17 van de 29 stemmen de meerderheid heeft, beslissen zeker acht anderen over subsidies aan stichtingen, waarin ze zelf belangen hebben: Henk Lalji (stichting Vikaash), Mala Eckhardt (Anand Joti), Ana Alcantara en Randy Stena (stichting PEWA), Ernest Owusu-Sekyere (stichting Ghanese gemeenschap Nederland/Recogin), Egbert Doest (stichting Bolletrie), Ama Carr (stichting FIDO) en Augustina Osei (Women in Positive Social Action, Wipsakids).

Stemadviezen

Voor de PvdA vertegenwoordigen de stichtingen veel stemmen, doordat de stichtingbestuurders stemadviezen geven. Zo zette de PvdA Ernest Owusu-Sekyere, Ghanees met een grote achterban, hoog op de kandidatenlijst. Hij kreeg veel voorkeurstemmen; de selectiecommissie van de PvdA had dat goed ingeschat.

VVD-wethouder Pieter Litjens van Financiën vermoedt dat er nergens zoveel stichtingen zijn als in Amsterdam-Zuidoost. ‘Het lijkt of iedereen hier een stichting heeft en elke stichting is volledig afhankelijk van overheidssubsidie.’ Hij heeft de indruk dat de stichtingen niet alleen een maatschappelijk doel dienen, maar ook werk en inkomen voor de bestuurders betekenen.

De stichtingen moeten de besteding van de subsidies verantwoorden, maar de woordvoerder van het stadsdeel erkent dat er jarenlang slecht is gecontroleerd. Het stadsdeel gaat niet fanatiek achter jaarverslagen en accountantsverklaringen aan. Als die documenten wel zijn ingediend, is het volgens ingewijden de vraag in hoeverre ze kloppen met de werkelijkheid. Het goede nieuws is, zegt het stadsdeel, dat er wordt gewerkt aan verbetering.

Sinds februari is er een nieuwe subsidieverordening, waarmee de controle beter is geregeld. Voorheen maakte het stadsdeel zelden prestatieafspraken met de subsidieontvangers. Als er wel een resultaatverplichting was, werd nauwelijks nagegaan of die was gehaald.

Een van de gevolgen van die werkwijze openbaarde zich vorig jaar toen een nieuwe stichting voor samenlevingsopbouw – met onervaren bestuurders en zonder concrete plannen – 450 duizend euro subsidie kreeg. Het stadsdeel maakte het geld in porties over, hoewel de stichtingbestuurders elkaar vanaf het eerste moment in de haren vlogen en er niets van de grond kwam.

Toen het stichtingsbestuur na twee maanden uit elkaar viel, stond er al 250 duizend euro op de rekening. Een maand later werd bij toeval ontdekt dat de secretaris-penningmeester de rekening voor eigen gebruik plunderde. Op dat moment was al 27 duizend euro verdwenen.

Zuidoost is een paradijs voor handige jongens. Hoe langer het stadsdeel de controle van een subsidieontvanger laat versloffen, des te moeilijker het wordt de financiële bijdrage te verminderen of in te trekken. Het stadsdeel werkt aan een verordening om subsidies te kunnen korten, maar het is onzeker of die juridisch houdbaar is.

Oprichters van nieuwe stichtingen hebben gezien hoe het bij andere instellingen werkt en willen ook profiteren. Met een intimiderende houding kloppen ze aan bij het stadsdeelbestuur, zegt voormalig CDA-wethouder Hans Res. ‘Ze zeggen: als u ons niet inschakelt, blijft u zitten met het probleem van schoolverlaters, drugs, huiselijk geweld en andere problemen, die ze uit de beleidsstukken van het stadsdeel halen. Om te beginnen vragen ze anderhalf tot twee ton.’ Een afwijzing wordt moeilijk geaccepteerd. Om die reden bedreigde de voorzitter van de stichting Opo-oso Opo Sranan(tongo) onlangs tijdens een hoorzitting de eveneens uit Suriname afkomstige stadsdeelsecretaris in zijn eigen taal.

Mantel der liefde

De PvdA weigerde het VVD-voorstel te steunen om de contacten te verbreken met de stichting die de Surinaamse taal wil verheffen. De stichting mocht niet de dupe worden van het gedrag van de voorzitter, luidde het verweer. De PvdA wil de achterban niet voor het hoofd stoten. Missers worden met de mantel der liefde bedekt. Zo reed Ama Carr, een jong, toen nog kandidaat-raadslid van Ghanese afkomst zonder rijbewijs en gaf zij de politie een valse naam op. ‘Dat moet kunnen. Dit is de Bijlmer’, zegt de afdelingsvoorzitter van de PvdA.

De banden tussen het bestuur van Zuidoost en de stichtingen zijn nauw. De Volkskrant vraagt aan het stadsdeel welk subsidiebedrag de stichting PEWA (Participatie, Educatie en Werk Amsterdam) ontvangt. Binnen een uur belt PEWA-directeur Roy Hofwijks naar de redactie. Vragen over zijn stichting kunnen beter aan hem worden gesteld.

De voorlichter van het stadsdeel veronderstelt dat Elvira Sweet, de stadsdeelvoorzitter, met Hofwijks heeft gebeld. Zij is de enige met wie hij de vraag heeft besproken. De voorlichter legt het positief uit: ‘Ons bestuur zit dicht op de samenleving.’

Als de voorlichter de krant laat weten dat het stadsdeel geen financiële relatie heeft met PEWA, zegt Roy Hofwijks tegen de verslaggever: ‘Je hebt toch net gehoord dat ik geen cent subsidie krijg.’

Hoe weet u dat het stadsdeel zojuist de vragen heeft beantwoord?

‘Ze kunnen niets anders zeggen.’

Heeft u vorig jaar of dat jaar ervoor subsidie aangevraagd?

‘Dat weet ik niet.’

U hebt wel subsidie gekregen.’

‘Laat me met rust. Klootzak.’

Hofwijks gooit de hoorn op de haak. Dat was in mei van dit jaar. In augustus speelt Hofwijks de hoofdrol in een rel over een zomerkamp in Tunesië voor 80 jongeren van 17 tot 27 jaar. Hoewel PEWA amper deskundigheid op dat gebied bezit, is er van het stadsdeel een subsidie van 28 duizend euro verstrekt.

Een naar Tunesië afgereisde verslaggever van het dagblad Het Parool constateerde dat de doelstelling van het zomerkamp niet werd gehaald. De jongeren hingen rond bij het zwembad van het all inclusive resort en in de disco. Voor excursies was nauwelijks belangstelling. Als ‘deskundige begeleiders’ had Hofwijks niet alleen zijn dochter meegenomen, maar ook twee PvdA-raadsleden (Ana Alcantara en Randy Stena), die bij PEWA in dienst zijn.

Hofwijks is een prominent lid van de afdeling Amsterdam-Zuidoost van de PvdA. Op 13 april 2005 werd hij geïnstalleerd in de kandidaatstellingscommissie voor de deelraadsverkiezingen. Twee dagen later vroeg hij het stadsdeel een subsidie van zestigduizend euro voor de huur en de inrichting van een nieuw kantoor voor PEWA.

Op 12 april 2005, een dag voor zijn benoeming in de commissie, had het stadsdeelbestuur besloten Hofwijks, die een spoor van mislukte bedrijven en daarmee verloren gegane subsidiegelden nalaat, een ‘eenmalige waarderingsubsidie’ van ruim 27 duizend euro te geven. Waarderingssubsidies zijn normaliter niet groter dan vijfduizend euro.

Na vragen van de Volkskrant over de waarderingssubsidie, zegt het stadsdeel, dat eerder had verklaard dat er geen financiële relatie met PEWA bestaat: ‘Oeps, foutje in de formulering. Daar had exploitatiesubsidie moeten staan.’ Dit jaar blijkt PEWA ook bijna 32 duizend euro te hebben gekregen voor het aannemen van vier langdurig werklozen.

Nog twee leden van de PvdA-kandidaatstellingscommissie hebben zich gemeld voor subsidies van het stadsdeel; commissievoorzitter Helen Burleson-Esajas, namens de stichting Beheer Het Groeiend Monument en commissiesecretaris Nick Bolte, tevens voorzitter van de afdeling PvdA-Zuidoost, die zich ‘ambtelijk secretaris’ van de stichting Verzeker je Toekomst noemt, terwijl hij daar niet in dienst is.

Burleson, Bolte en Hofwijks, die de meerderheid hadden in de selectiecommissie, moesten ervoor zorgen dat Elvira Sweet lijsttrekker voor de gemeenteraadsverkiezingen werd, zeggen kritische PvdA-leden. In kleine kring was bekend dat Sweet in haar eerste bestuursperiode als stadsdeelvoorzitter tweemaal was veroordeeld voor rijden onder invloed. Op grond van de door de PvdA-leden bepaalde selectieprocedure zou ze met dit strafblad niet op de kandidatenlijst kunnen komen.

Onder de pet

De veroordelingen van Sweet werden onder de pet gehouden, maar werden dit jaar alsnog bekend toen Sweet voor de tweede keer stadsdeelvoorzitter was geworden. Nick Bolte verdedigde Sweet: ‘Elvira had privé een borrel gedronken.’ In de PvdA wordt gezegd dat Burleson, Bolte en Hofwijks een persoonlijk belang hadden bij de herverkiezing van Sweet: hun subsidies moesten worden veilig gesteld.

Jaarlijks vloeit meer dan honderdduizend euro naar de stichting Beheer Het Groeiend Monument van Helen Burleson-Esajas en de stichting Verzeker je Toekomst, waarvoor Nick Bolte werkt. Stichting Beheer Het Groeiend Monument organiseert jaarlijkse de herdenking van de Bijlmerramp en int voor die slecht bezochte bijeenkomst zo’n 37 duizend euro. Het stadsdeel betaalt de stichting Verzeker je Toekomst voor naschoolse activiteiten ruim 82 duizend euro. Bolte vraagt de subsidies aan, hoewel hij volgens de Kamer van Koophandel niet bevoegd is namens de stichting op te treden.

Vele jaren ontving Verzeker je Toekomst subsidie op basis van een globale kostenopgave. In mei maakte het stadsdeelbestuur bekend dat de stichting het grootste deel van subsidie (78.581 euro) over 2005 moet terugbetalen. De stichting had geen accountantsverklaringen overlegd en het was niet duidelijk waaraan het geld was besteed.

Bolte verweert zich met het argument dat in eerdere jaren nooit om specifieke gegevens was gevraagd. Bovendien zou zijn afgesproken dat er geen verantwoording hoefde te worden afgelegd. Het stadsdeel zegt dat Bolte de afspraak niet op papier heeft. Bolte wil niet meer met ambtenaren praten, maar alleen overleg voeren ‘op bestuurlijk niveau’.

Zie verder pagina 26, kolom 8

KANTOORKOSTEN: 33 DUIZEND EURO, EXCL. TELEFOON

Vervolg van pagina 25

De stichting Beheer Het Groeiend Monument legt volgens de openbare documenten ook nauwelijks verantwoording af voor de tienduizenden euro’s die jaarlijks worden geïncasseerd. De stichting verzorgt de gedenkplaats van de Bijlmerramp. Bij de Boom die alles zag worden de slachtoffers herdacht van het ongeluk, waarbij in 1992 43 mensen om het leven kwamen toen een Boeing van El Al neerstortte. De stichting ontvangt alleen al dertigduizend euro voor het onderhoud van het monument. In 1999 werd hiervoor een overeenkomst gesloten.

Sinds die tijd halen elke woensdag zes, door de stichting Workforce gecontracteerde drugsverslaafden de voetpaden vrij van gras, mos, bladeren en zwerfafval. Voor de werkzaamheden ontvangt Workforce ongeveer vijfduizend euro. De dagloners worden beloond met 12,50 euro en een warme maaltijd. Voorts snoeit een particulier hoveniersbedrijf tegen betaling de beplanting, maar maait de plantsoenendienst van het stadsdeel onbetaald het gras.

De kosten van het onderhoud bedragen geen dertigduizend euro per jaar, maar maximaal twaalfduizend euro. Het stadsdeel vindt dat geen probleem: ‘Wat de stichting bespaart, kan voor andere activiteiten worden gebruikt.’

De stichting krijgt zevenduizend euro voor de herdenking van de Bijlmerramp. Daarnaast is er inmiddels zestigduizend euro beschikbaar voor de inrichting van een museum over de ramp. Volgens de begroting van het stadsdeel is al 45 duizend euro overgemaakt. Zuidoost zegt echter dat dit een fout is: het geld is gereserveerd.

Volgens de openbare stukken vroeg de stichting Beheer Het Groeiend Monument in 2002 achttienduizend euro voor de tienjarige herdenking van de Bijlmerramp. Het stadsdeel verstrekte 41.500 euro. Hiervan werd 40.500 euro verantwoord, onder meer met 33 duizend euro ‘kantoorkosten’, ‘exclusief telefoon, kopieën en portikosten.’ De stichting hoefde geen accountantsverklaring te overleggen, hoewel dat verplicht is bij bedragen boven de 25 duizend euro. Penningmeester Guntenaar zegt alle posten te kunnen verklaren en elk bonnetje te kunnen overleggen.

De reactie van het stadsdeel is kort: ‘De stichting voldoet aan de eisen die in de overeenkomst zijn gesteld. Als de stichting geld overhoudt, kan dat worden gereserveerd voor grotere onderhoudswerkzaamheden.’

De omvangrijke Surinaamse achterban van de PvdA heeft het stadsdeel in zijn greep, zeggen PvdA-leden in Zuidoost. Zo kan ook de organisatie van het jaarlijkse Kwakoe-zomerfestival ongestoord werken. Officieel ontvangt de organisatie geen subsidie, omdat er winst wordt gemaakt. Toch huurt het stadsdeel de grootste tent op het festivalterrein voor ongeveer dertigduizend euro. Voorts steekt ook de stadsdeelraad veertigduizend euro in Kwakoe, voor promotiedoeleinden. De festivalorganisatie is aan het stadsdeel geld verschuldigd voor het gebruik van de openbare ruimte en voor de schoonmaakkosten van het terrein. Dat gaat jaarlijks om vele tienduizenden euro’s, maar sinds 1998 wordt aan die verplichting niet of slechts mondjesmaat voldaan.

Het stadsdeel en Kwakoe zijn overeengekomen de schuld in termijnen af te lossen. In 2002 zijn de schulden van de voorafgaande jaren kwijtgescholden, maar volgens het stadsdeel worden de nieuwe afspraken niet nagekomen. Tot sancties heeft dat overigens niet geleid. ‘Het stadsdeel hecht grote betekenis aan het festival.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden