Verzekeraar wil jong en gezond

Verzekeren is een kwestie van solidariteit. Betekent dit dat zwakken garant staan voor sterken? Nee, natuurlijk. Toch pakt het soms zo uit.

Beeld Illustraties Rhonald Blommestijn

Onder het kopje 'Kernwaarden' op zijn website schrijft zorgverzekeraar Promovendum: 'Wij zijn maatschappelijk betrokken'. Net als dit jaar is Promovendum ook in 2015 een van de goedkoopste aanbieders van zorgverzekeringen in Nederland. Promovendum, dat zich afficheert als de verzekeraar voor hoger opgeleiden, biedt een basisverzekering aan - met laag eigen risico - voor 85,90 euro per maand.

Een basisverzekering met exact dezelfde dekking kost bij zorgcoöperatie VGZ 107,95 euro per maand. Een prijsverschil van ruim twintig euro. Opmerkelijk; want het betreft precies dezelfde verzekering en patiënten mogen naar precies dezelfde ziekenhuizen.

Promovendum presenteert zich als een zelfstandige verzekeringsmaatschappij, maar verkoopt in werkelijkheid VGZ-polissen. De zorg van Promovendum wordt ingekocht door VGZ en de risico's worden afgewenteld op VGZ. De kosten voor de behandeling van een patiënt zijn bij beide polissen identiek, maar het zijn de verzekerden van VGZ die worden aangeslagen als Promovendum met zijn scherpe premies door het financiële ijs zakt.

De polishouders van VGZ zijn dus solidair met verzekerden van Promovendum. Het is een bijzondere vorm van solidariteit. Formeel mogen verzekeraars niemand uitsluiten van het basispakket, maar door zich nadrukkelijk te presenteren als de verzekeraar van de hoger opgeleiden, heeft de maatschappij relatief gezonde polishouders. Academici zijn gemiddeld nu eenmaal gezonder dan arbeiders. De polishouders van VGZ zijn iets ongezonder dan gemiddeld, erkent een woordvoerder van de coöperatie. De zwakkeren staan dus garant voor de lage premies van de sterkeren.

Het voorbeeld staat niet op zichzelf. Het zorgverzekeringsaanbod voor 2015 staat, net als de afgelopen jaren, bol van goedkope polissen die zich nadrukkelijk richten op gezonde doelgroepen. Jongeren kunnen vrijwel overal op forse premiekortingen rekenen ten opzichte van ouderen. Studenten krijgen meer korting dan leeftijdsgenoten zonder opleiding. Collectieven van werknemers krijgen bij de meeste maatschappijen hogere premiekortingen dan leden van ouderenbonden.

VGZ ziet zelf geen kwaad in de praktijk. 'Met de marketing van een polis richt je je op een doelgroep voor wie een product aantrekkelijk is', zegt woordvoerder Dennis Verschuren van VGZ. Promovendum krijgt net als andere tussenpersonen 8 procent korting op de polissen die het inkoopt bij VGZ. De verzekeraar voor hoger opgeleiden biedt zijn klanten daar bovenop nog een extra korting.

Anderen noemen de praktijk laakbaar. Doelgroepmarketing is niets anders dan ordinaire risicoselectie, zeggen directeuren Peter Ruys van vergelijkingssite Zorgkiezer.nl en Chris Oomen van de kleine zorgverzekeraar DSW. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) heeft ook kritiek. 'Verzekeraars proberen steeds vaker verzekerden te selecteren', constateerde hij.

Selecteren op risicoprofielen voor de basisverzekering is verboden in Nederland. Omdat jongeren nu eenmaal minder zorg verbruiken dan ouderen, heeft de wetgever een complex vereveningssysteem in het leven geroepen. Simpel gezegd ontvangen verzekeraars extra geld voor polishouders met een voorspelbaar hoog risico. Bij een goed werkend vereveningssysteem zouden verzekeraars geen financieel gewin kunnen behalen met risicoselectie.

Beeld Rhonald Blommestijn

Hoogopgeleiden lokken

Het vereveningsmodel is de afgelopen jaren echter wankel gebleken. In 2012 berekende onderzoeksbureau SEO dat een studente een verzekeraar een voorspelbare winst van 273 euro per jaar opleverde. Hoger opgeleiden leverden destijds een gemiddelde winst van 59 euro op. Het verklaarde de inspanningen van verzekeraars om deze groepen aan zich te binden.

Wie grote groepen winstgevende verzekerden aan zich weet te binden, kan miljoenen euro's verdienen. Naar aanleiding van het onderzoek van SEO is het model in 2014 voor studenten aangepast, maar het moet nog blijken of het lek daarmee volledig is gedicht.

Hoger opgeleiden zijn nog niet als aparte groep in de risicoverevening opgenomen. Onlangs heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen om in het vereveningsmodel ook voor hoger opgeleiden en sociale minima een aparte verdeelsleutel door te voeren. Zover is het nog niet. Komend jaar loont het dus nog voor verzekeraars om hoogopgeleiden te lokken en armen te weren.

Het vereveningsmodel is een voortdurend kat-en-muisspel tussen de verzekeraars en de wetgever. Terwijl de wetgever het ene lek dicht, zoeken de verzekeraars naar nieuwe mazen om profijtelijke doelgroepen aan zich te binden. Hoewel ze de wet hierbij niet overschrijden, noemt de NZa de praktijk 'onwenselijk'. De pogingen tot risicoselectie ondermijnen de solidariteit in de zorg.

Directeur Chris Oomen van de kleine zorgverzekeraar DSW vindt de opstelling van de zorgautoriteit te mild. 'Pogingen tot risicoselectie zijn niet alleen onwenselijk, maar ook uiterst onfatsoenlijk', aldus Oomen. 'Verzekeren is een kwestie van alle kosten eerlijk samen delen.'

Verzekeraars hebben voor de basisverzekering een acceptatieplicht. Een verzekeraar die zich richt op jongeren of hoogopgeleiden, mag laaggeschoolden en ouderen niet weigeren. Maar ze kunnen risikante groepen wel ontmoedigen om zich aan te melden. Onderzoek van de NZa toont aan hoe ouderen sommige goedkope internetpolissen niet online kunnen afsluiten. Zodra ze hun leeftijd invullen op het aanmeldingsformulier, krijgen ze het verzoek zich schriftelijk aan te melden.

Geen kinderwens

De aanvullende verzekering wordt volgens de NZa ook gebruikt om basisverzekeringen onaantrekkelijk te maken voor verzekeringsnemers met een hoog risico. Jonge vrouwen zijn in potentie goedkope verzekeringnemers - zolang ze niet zwanger raken. Het gemiddelde risicoprofiel van een jonge vrouw bestaat uit de optelsom van zwangeren en kinderlozen. Maar verzekeraars die erin slagen uitsluitend jonge vrouwen zonder kinderwens aan zich te binden, kunnen fors verdienen op deze doelgroep.

'Vrouwen met een kinderwens sluiten vrijwel allemaal een aanvullende verzekering af voor extra kraamzorg', zegt Ruys. Sommige aanbieders van budgetpolissen - waaronder Menzis, CZ en VGZ - sluiten extra kraamzorg uit van hun aanvullende pakketten. 'Ze maken hun goedkope basisverzekeringen onaantrekkelijk voor jonge vrouwen met een kinderwens, aldus Ruys.

'Pogingen tot het selecteren van verzekerden druisen in tegen de geest van de zorgverzekeringswet', zegt een woordvoerder van de NZa. Minister Schippers van Volksgezondheid schreef de Tweede Kamer vorige week het sturen van verzekerdenstromen 'nauwlettend te volgen'. Ze zal naar eigen zeggen 'niet schromen zo nodig maatregelen te nemen'. Schippers wacht de publicatie van een nieuw onderzoek van de zorgautoriteit in het voorjaar van 2015 af.

Maar goed geïnformeerde consumenten kunnen het onwenselijke gedrag van de zorgverzekeraars ook zelf ontmoedigen. Het staat het verzekerden vrij de basis- en aanvullende verzekering bij verschillende aanbieders af te sluiten. De duurdere restitutiepolis van VGZ lijkt aantrekkelijk voor ouderen omdat deze in één adem met het ruimhartige VGZ Vitaal Pakket - speciaal samengesteld voor 50-plussers - kan worden afgesloten. Ouderen kunnen in dit geval fors besparen op hun basisverzekering door deze bij Promovendum af te sluiten en alleen voor het aanvullende pakket naar VGZ te gaan.

Zo lok je gezonde verzekerden:

Les 1 - Beloon een hoog eigen risico

Verzekeraars kunnen hun polissen extra aantrekkelijk maken voor gezonde consumenten door een fikse korting te geven aan klanten met een verhoogd eigen risico. Iedere Nederlandse verzekerde heeft komend jaar een verplicht eigen risico van 375 euro. Het staat verzekeraars vrij om polishouders een korting op de premie te bieden als ze bereid zijn hun eigen risico te verhogen. Het eigen risico mag tot maximaal 875 euro worden verhoogd. Fikse premiekortingen op een verhoogd eigen risico zijn een effectief middel om gezonde verzekerden te lokken. Alleen consumenten die niet of nauwelijks zorgkosten verwachten, zullen het aandurven om het eigen risico te verhogen. De korting op een verhoogd eigen risico kan oplopen tot 20,3 procent (Achmea). Een gezonde verzekerde zo 249,96 euro per jaar aan zorgpremie besparen.

Beeld Rhonald Blommestijn

Les 2 - Verschaal aanvullend pakket voor dure patiënt

Consumenten kopen hun aanvullende zorgpakketen vrijwel altijd in combinatie met een basisverzekering. Verzekeraars maken hiervan handig gebruik door de aantrekkelijke aanvullende pakketten voor dure patiënten bij voorkeur in combinatie met de duurdere basisverzekeringen te verkopen. Zo zoeken vrouwen met een kinderwens doorgaans naar een polis met aanvullende kraamzorg en willen ouderen en chronisch zieken extra dekking voor bijvoorbeeld fysiotherapie. Beide categorieën doen statistisch vaker een beroep op hun basisverzekering dan gemiddeld. Door de uitgebreide aanvullende pakketten niet prominent in combinatie met de goedkope basisverzekering aan te bieden, maken verzekeraars de goedkope basispolissen onaantrekkelijk voor deze relatief dure patiënten.

Beeld Rhonald Blommestijn

Les 3 - Laat jong minder betalen dan oud

Voor de basisverzekering mogen verzekeraars geen aparte tarieven opstellen voor jongeren en ouderen, maar het staat hun vrij om ouderen voor hun aanvullende polissen fors extra aan te slaan. Verzekeraars maken volop gebruik van deze mogelijkheid. Zo betaalt een 65-plusser bij Zilveren Kruis voor het uitgebreidste aanvullende pakket per jaar 259,92 euro meer dan een 28 jarige. Sommige verzekeraars pogen ouderen bovendien meer voor hun basisverzekering te laten betalen door extra drempels op te werpen om goedkope polissen af te sluiten. Sommige goedkope polissen kunnen alleen door jongeren online worden afgesloten. Als ouderen dezelfde polis willen, moeten ze zich per briefpost tot de verzekeraar wenden.

Beeld Rhonald Blommestijn

Les 4 - Adverteer voor gezonde doelgroepen

Verzekeraars moeten iedereen accepteren voor de basisverzekering, maar het staat hun vrij hun promotiecampagnes te richten op winstgevende doelgroepen. Vooral jongeren en hogeropgeleiden maken weinig zorgkosten en dit zijn tevens de groepen die aan het einde van het jaar het vaakst van polis wisselt. Verzekeraars spelen hierop handig in door de goedkoopste polissen te voorzien van hippe namen als 'Zekur', 'Bewuzt' en 'Anderzorg' of praktische namen als 'Studenten goed verzekerd'. Hogeropgeleiden worden gelokt met allerhande goedkope polissen onder handelsnamen als 'National Academic', 'Promovendum' of 'BeSured'. Verzekeraars doen daarentegen weinig moeite om aantrekkelijke polissen in de markt te zetten die zich afficheren met, pakweg, laaggeschoolde obese rokers.

Beeld Rhonald Blommestijn

Les 5 - Adverteer in gezond postcodegebied

Verzekeraars weten precies in welke wijken de hogeropgeleiden wonen, waar de studenten zich vestigen en waar de sociaal zwakkere klassen zich vestigen. Inkomen en opleidingsniveau zijn betrouwbare graadmeter voor de gezondheid. Doelgroepenmarketing vindt vermoedelijk dan ook op postcodeniveau plaats. Via zowel online-advertenties als per briefpost kunnen verzekeraars hun promotie-inspanningen uitsluitend richten op buurten met veel jongeren of hoogopgeleiden. Volgens sommige artsen gaan verzekeraars zelfs zover dat ze pogen voornamelijk ziekenhuizen te contracteren die op grotere afstand liggen van sociaal zwakke regio's. Polissen zonder vrije artsenkeuze worden dan minder aantrekkelijk voor de inwoners van deze gebieden. Het is nooit bewezen dat verzekeraars dit ook echt doen.

Beeld Rhonald Blommestijn
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden