Verwarm je huis met rioolwater

Duurzame energie

Een nieuwe bron van groene energie is het riool. In IJmuiden wordt binnenkort douche- en afwaswater gebruikt om gebouwen te verwarmen. In het voorjaar volgen elders meer projecten.

Graafwerkzaamheden bij het Vellesan College in IJmuiden voor de nieuwe verwarming door rioolwarmte. Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Pal voor het imposante gebouw van het Vellesan College in IJmuiden verrichten bulldozers de laatste graafwerkzaamheden. Gestaag storten ze zand in een 60 meter lange sleuf waarin lange rioolbuizen liggen. De buizen zijn voorzien van een intrigerend zwart geribbelde omhulsel. De ribbels bedekken een soort tuinslangen waardoor straks koud water zal stromen.

'Het warme afvalwater dat uit de huizen het riool instroomt en de aardwarmte warmen het koude leidingwater op dat door de 'tuinslangen' stroomt. De nieuwbouw achter de school kan daardoor straks volledig zonder aardgas', zegt Harry de Brauw van adviesbureau Tauw. 'De hoeveelheid CO2-uitstoot die op die manier vermeden wordt is vergelijkbaar met het rendement van 220 zonnepanelen of het jaarlijkse gasverbruik van negen huishoudens.'

En dat dankzij het handig uitwisselen van de warmte die nu nog met douchewater en afwaswater het riool instroomt. Deze nieuwe vorm van duurzame energieopwekking heet riothermie, warmteoverdracht uit het riool.

Klimaatneutraal

In de winter is de temperatuur van het rioolwater en de grond rondom de rioolbuizen ongeveer 10 graden Celsius. 'Als we daar water van 4 graden langs laten stromen (via de slangen in het geribbelde omhulsel om de buizen, red.), warmt het koudere water op tot een graad of zes', legt De Brauw uit.

Het is moeilijk te geloven, maar die 2 graden opwarming (van 4 naar 6 graden) van het leidingwater is voldoende om de middelbare school mee te verwarmen. 'Dat is de verdienste van de warmtepomp die het water in het schoolgebouw opwerkt tot 45 graden', zegt de adviseur. De warmtepomp heeft daarvoor wel wat elektriciteit nodig. Maar: 'Als daarvoor groene stroom gebruikt wordt, is de school volledig klimaatneutraal.'

Het mooie is dat de rioolwarmte het gebouw in de zomer ook kan helpen koelen. 'We kunnen de warmtepomp omdraaien waardoor hij als een koelkast gaat fungeren', zegt De Brauw.

Warmteslurpers

Het kunstje in IJmuiden kan op veel andere plaatsen herhaald worden. Met maar liefst 100 duizend kilometer rioolbuis beschikt Nederland over een van de grootste rioolstelsels ter wereld. Adviesbureau Tauw doet al meer dan vijf jaar onderzoek naar de mogelijkheden voor riothermie en denkt dat op den duur ongeveer 2 procent van de Nederlandse woningen en kantoren zich aan het riool kan warmen.

Dat is een erg laag percentage, maar volgens De Brauw helpen alle kleine beetjes. 'Om de transitie naar een volledig duurzame energievoorziening te bereiken, moeten we alles inzetten, ook riothermie. Ongeveer 40 procent van de Nederlandse energiebehoefte bestaat uit verwarming. Wind- en zonne-energie kunnen daar moeilijk in voorzien, want windmolens en zonnepanelen wekken elektriciteit op, geen warmte', argumenteert De Brauw.

Tauw maakt zogeheten 'kansenkaarten' om in te kunnen schatten op welke plekken riothermie rendabel zou kunnen zijn. Uiteraard zijn de grootste buizen waar veel rioolwater doorheen stroomt het veelbelovendst. 'Op zulke plekken kan 200 meter riool gemakkelijk tweehonderd huizen verwarmen', aldus De Brauw.

Ook warmteslurpers als scholen, ziekenhuizen, zorginstellingen, zwembaden, hotels en appartementencomplexen zijn geschikte afnemers. 'De meeste nieuwbouw kan dankzij de goede isolatie van vandaag de dag toe met warmte van een lage temperatuur, zoals rioolwarmte. Steeds meer dringt het besef door dat het zonde is om daarvoor kostbaar en schaars aardgas te verstoken.'

In de rij

Gemeenten staan voor Tauw in de rij om gratis zo'n kansenkaart te laten maken, beweert De Brauw. Dit voorjaar gaan nog meer rioolprojecten van start. Goes heeft de primeur, de stad heeft zestig nieuwbouwwoningen van rioolwarmte voorzien.

In Urk trekken zwemmers vanaf februari hun baantjes in een zwembad dat door het riool wordt verwarmd. Op het voormalige visserseiland volgen gemeente en waterschap nauwlettend of de warmtewisselaar niet te veel warmte uit het riool trekt. Het rioolwater mag niet te koud worden, want de bacteriën in de zuiveringsinstallatie aan het eind van het riool kunnen hun reinigende werk niet in de kou doen.

Renovering

Bij alle riothermieprojecten wordt de terugverdientijd van de extra investeringen op zeven tot acht jaar geschat. 'Dat komt overeen met een rendement van 13 procent en dat is een uitstekend perspectief voor ondergrondse infrastructuur met een levensduur van vijftig jaar', aldus De Brauw.

Want niet alleen het toenemende energiebewustzijn pakt uit in het voordeel van riothermie. Veel riolering is na de Tweede Wereldoorlog aangelegd en is vroeg of laat toe aan vervanging. Als de schop toch in de grond gaat, waarom dan niet meteen zwart geribbelde slangen of een van de andere riothermie-omhulsels om de nieuwe rioolbuizen leggen?

'Riothermie past uitstekend in de overgang naar duurzame energie', reageert Hugo Gastkemper, directeur van rioolbranche-organisatie Stichting Rioned. 'In een goed geïsoleerd huis is afvalwater de belangrijkste bron van energieverlies.'

Gastkemper denkt echter niet dat nu ineens alle riolering riothermisch moet worden gemaakt. 'Het vernieuwen van de Nederlandse riolering gaat heel langzaam. We zitten al jaren op een vervangingstempo van 1 procent per jaar. Veel buizen worden niet eens meer vervangen, maar worden met speciale kousen of met buizen in een buis (relining) gerenoveerd. Maar het is goed om ervaringen op te doen met riothermie en uit te zoeken waar de laagwaardige warmte van het riool nuttig kan worden toegepast.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.