Verrekijk

Ons land heet Hol of Neder, maar onze daden benne groot. Vinden wij zelf. En anders is er wel het Scheepvaartmuseum om ons te wijzen op die eeuwenlang onuitroeibaar gebleken drang, ons te verheffen uit de kledderige delta die ons vanaf de geboorte neerwaarts zuigt....

Wat een veroveringslust, wat een inpolderingszucht, wat een bielzen van klauwen die uit arme buitenlanden de kostelijkste specerijen meesnaaiden. Geen zee zo hoog of de Hollander torende er bovenuit, verrekijker voor het gretige oog, en in de kombuis zat de kaartenmaker de ganse wereld te veroveren door haar in prachtige atlassen neer te leggen. Nederland wil niets van zijn naam weten. 'Wij zijn een klein land,' zei Joseph Luns al in de tijd dat hij minister van Buitenlandse Zaken was, 'en dat heeft een groot voordeel, want dat betekent dat wij een heleboel buitenland hebben'.

Die geest wervelt door het trotse Scheepvaartmuseum in de hoofdstad. De veilingmeester en antiekkenner Jan Pieter Glerum heeft in de gewelven en op de zolder van het pand vijftig topstukken gevonden die hij exposeert onder de titel 'De wijde wereld van J.P. Glerum'. Op het omslag van de catalogus, en op affiches in de stad, zien we de veilingbons boven een antieke globe verrijzen, als was hij de glorierijke atlassentekenaar Joan Blaeu zelve. Charlie Chaplin, die in The great dictator Hitler parodieerde door met een ballon te jongleren waarop de wereld stond getekend, is er niets bij.

Glerums glunder is die van de rekenmeester die zojuist de buit van Piet Hein in de boeken heeft genoteerd: 177.000 pond zilver, 66 pond goud, 37.000 huiden. Goed gedaan jochie, zei Glerum daarnet nog tegen Piet. Alle kostbaarheden die de Verenigde Oostindische Compagnie huiswaarts voer, zijn van J.P.'s gezicht te scheppen. Die bliksemse schippers hebben het 'm gelapt. Goed, er zijn onderweg naar de victorie wat luitjes geofferd, maar de vlektyfus en scheurbuik krijgen we er met vereende krachten ook nog wel eens onder. Eerst zullen wij een roemer wijns heffen, klinken op de kloeke piraten die het goede doel nimmer uit het oog verloren, en de vaten tot op de droesem ledigen. Houzee!

'Den 23 December zagen wij teffens deze drie Eijlanden La Palma, Gomera en Tenerifa', kalligrafeerde Frans Post in 1636 boven een tekening van een majesteitelijk schip dat een paar vredige molshopen tegemoet zeilt. Enteren die handel, het moet toch gek lopen als die Canarische Eilandjes niet toevallig voorzien zijn van uitheemse lekkernijen en fijne stoffen.

De tentoonstelling, die wordt begeleid door de opzwepende muziek van de serie The Onedin Line, brengt je onwillekeurig in een overwinningsroes. Hoe blinken de zonnewijzers, maanwijzers, en het mechanische lood waarmee de dieptemetingen werden verricht. En hoe fier staan de lui geschilderd op hun oceaanwaardige schuiten. Neem nu Luitenant ter zee B.D. van Trojen, in 1862 vastgelegd door het penseel van Joh. Vetten. Waarom zou Glerum nu juist dit portret hebben geselecteerd? 'Kijk maar goed,' maande mijn gezelschap twinkelend. 'Die lok over het voorhoofd, die immens verzaligde toet? Jan Pieter heeft een zelfportret binnengesmokkeld.'

En zijn naam is, vanaf heden, Jan Piet Hein.

Arjan Peters

De wijde wereld van J.P. Glerum, tot eind augustus in het Scheepvaartmuseum in Amsterdam. Catalogus * 10,-.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden