Reportage Methaanuitstoot

Vermindering van broeikasgassen op de boerderij: 'De meeste methaan zit in boeren en scheten van koeien'

In de koeienstal van Jawin Klein Hegeman. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Jawin Klein Hegeman speelt met zijn koeien een subtiel spel om de methaanuitstoot zo laag mogelijk te houden.

In de stal van Jawin Klein Hegeman staan de koeien te brullen. De boer draaft door zijn stal, telefoon aan het oor. Hij duwt tegen hekwerken die niet willen bewegen, en beent weer naar een beeldscherm in het kantoortje.

Het probleem is de melkmachine: die heeft al drie uur storing. De hekjes die de koeien moeten toelaten, gaan niet open. In de uiers van de koeien en in het hoofd van de boer loopt de spanning steeds verder op.

Een uur later schuift hij, hectisch nog, aan tafel. Een andere compressor bracht uitkomst. Het geloei zal spoedig minder worden. Zo’n ochtend is niet goed voor de koeien en niet goed voor de boer.

En ook niet voor het klimaat. Niet dat de opwarming van de aarde in Bathmen (gemeente Deventer), waar zijn boerderij staat, nu een merkbare versnelling doormaakt, maar de melkveehouderij is de belangrijkste bron van methaan-uitstoot in Nederland. Methaan is een geducht broeikasgas, 25 keer sterker dan CO2. In de stal van Klein Hegeman gaat die methaanproductie gewoon door, kapotte melkmachine of niet. ‘Koeien geven boeren en scheten. Daar zit de meeste methaan in’, zegt Klein Hegeman. Maar de melkproductie zal iets dalen door al die onrust. Evenveel methaan, minder melk: dat is een verslechtering van de klimaatprestatie.

In de koeienstal van Jawin Klein Hegeman. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Klimaatakkoord

Het grootste deel van de uitstoot van methaan komt van de landbouw, en dan vooral van de melkveehouderij. Daar verandert het onderzoek van TNO niets aan. In het kader van de klimaatakkoorden heeft de landbouw beloofd de uitstoot van methaan terug te brengen met 40 duizend ton. Voor het klimaateffect staat dat gelijk aan 1 miljoen ton CO2. Vooral de zuivel zal aan de bak moeten. Alle bedrijven zullen hun klimaatprestaties moeten optimaliseren om de uitstoot naar beneden te krijgen.

Klein Hegeman neemt deel aan een groep van 22 boeren die al een jaartje probeert de uitstoot van broeikasgassen precies in kaart te brengen en te verminderen. Het initiatief komt van zuivelcoöperatie FrieslandCampina. Het was niet vanwege het Klimaatakkoord, maar om commerciële redenen dat dat project werd gestart: afnemers willen graag weten hoe hoog de klimaatbelasting per liter melk is. FrieslandCampina heeft voor volgend jaar al een nieuwe productlijn aangekondigd: de Top-Zuivellijn, melk die beter is voor dier, natuur én klimaat.

Wat betreft klimaatimpact is de ene liter melk de andere niet. Gemiddeld over de hele wereld komt bij de productie van een kilo melk 2.400 gram broeikasgas vrij. Daarbij worden alle broeikasgassen, inclusief methaan en lachgas, omgerekend naar CO2.

Zuinig kuilgras

In Nederland is die uitstoot veel lager: 1150 gram. De 22 boeren die deelnemen aan het project van FrieslandCampina zitten nog iets lager: 1130 gram gemiddeld. Klein Hegeman zit op 1058 gram. Maar goed genoeg is dat nog niet. De beloftes aan de klimaattafels komen neer op een uitstoot van gemiddeld 1020 gram in 2030.

Hoe slaagt Klein Hegeman erin zijn uitstoot zo laag te krijgen? ‘Heel zuinig wezen. Verliezen beperken.’ Het voer moet zo goed mogelijk zijn. Kuilgras, liever geen hooi. Mooi zacht gras, met weinig kruiden erin, want die leveren meer boeren en scheten op. Dat betekent dat zijn grasland ook echt grasland moet zijn. Met weinig kruiden, die het voor de vogels en insecten juist leuk zouden maken. En al dat voer moet netjes worden opgeslagen: schoon, droog. Want als het gaat rotten, of als er ratten bij komen, dan gaat er voer verloren, en dat betekent: per kilo melk meer broeikasgas.

‘Koeien geven boeren en scheten. Daar zit de meeste methaan in’. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Ook het welzijn van de koe is belangrijk. ‘Een kalf is al twee jaar voor het melk gaat geven. Al die tijd stoot ze wel methaan uit maar levert geen melk.’ Hoe langer de koe produceert, hoe gunstiger voor de methaanuitstoot.

En de mest vergisten? Dat zou rond 10 procent methaanuitstoot kunnen schelen. ‘Maar dat is nu niet rendabel te maken’, vindt boer Klein Hegeman. ‘Al die andere maatregelen zijn financieel gunstig. Anders kun je dat ook niet doen.’ Maar als de prijs voor biogas omhoog gaat, bijvoorbeeld doordat de productie van Gronings aardgas in 2030 stopt, is vergisting ook een optie. 

Aardgaswinning mogelijk veel schadelijker voor klimaat dan gedacht

Methaan, een belangrijk broeikasgas, ontstaat vooral bij de veehouderij. Slechts 2 procent van de uitstoot zou komen uit de aardgaswinning, zo veronderstelden de rekenmodellen die al twintig jaar worden gehanteerd. Maar nu TNO een keer ging meten in plaats van rekenen, blijkt de aardgaswinning in Groningen verantwoordelijk voor misschien wel 20 procent van de methaanuitstoot.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.