Vergeet het cv, kijk naar de gezichtsuitdrukking

Een Nederlandse bedrijf ontwierp een test om iemands karakter te meten op basis van gezichtsherkenning. 'Spieren in je gezicht kun je niet sturen.'

Het onderzoek naar micro-expressies en persoonlijkheid zou nog in de kinderschoenen staan, omdat gezichtsuitdrukkingen door veel verschillende factoren worden bepaald Beeld thinkstock

Waarin vind je dat je hebt gefaald? Wat een vraag, zeg. Daar moet je toch even goed over nadenken voordat je een antwoord geeft. Bij de persoonlijkheidsanalyse - een nieuwe methode op sollicitatiegebied - kun je zo'n vraag verwachten. Maar het doet het niet eens zo veel toe wat je zegt. Het gaat er meer om wat er in je gezicht gebeurt terwijl je antwoordt.

Het Nederlandse bedrijf Clearwater Skyfields claimt wereldwijd het verst te staan in de ontwikkeling van een test om je karakter te meten op basis van gezichtsherkenning. De informatie moet werkgevers helpen bij het werven van sollicitanten of het samenstellen van teams. In wetenschappelijke kringen is gezichtsherkenning omstreden, maar bedrijven hebben er belangstelling voor. Oprichter en bedenker Ghita Ramdhiansing geeft er donderdag 3 november een lezing over op het congres Digitaal-Werven in Utrecht.

Haar start-up bestaat sinds twee jaar en heeft een groeiend aantal klanten, vooral in Scandinavië, Amerika en de Baltische landen. Dat zijn grotendeels organisaties die vooroplopen op het gebied van nieuwe technieken, vertelt Ramdhiansing. 'Zelfs het aartsconservatieve Zwitserland heeft de test omarmd. Veiligheidsdiensten, beveiligingsbureaus en ict-bedrijven zetten hem al in voor topvacatures. In Nederland en België was de eerste reactie: 'Dit is wel erg sciencefiction', maar daar begint de interesse ook te groeien.'

Leugendetector

De methode werkt zo: via de laptop of mobiele telefoon krijgen kandidaten vragen zoals hierboven. Terwijl ze antwoord geven, worden de micro-expressies in hun gezicht geanalyseerd. Het karakterprofiel dat daaruit voortkomt, geeft volgens Ramdhiansing meer inzicht in hun persoonlijkheid dan een cv, videosollicitatie of onlinetest.

'Uit internationale onderzoeken, onder meer bij Berkeley University in Californië, is gebleken dat micro-expressies belangrijke graadmeters kunnen zijn voor iemands manier van communiceren. Als jij een vraag krijgt, gebeurt er iets in je hoofd. Je bedenkt hoe je gaat antwoorden. De spieren in je gezicht kun je niet sturen.' Trainen of manipuleren lukt volgens haar evenmin. 'Toen een recruiter uit Estland het systeem op de proef wou stellen, signaleerde de computer meteen iets onnatuurlijks in haar gezichtsbewegingen. Al klopte haar profiel nog steeds.'

'Wil je de test uitproberen?' Ja natuurlijk, al is het ook spannend. Twaalf vragen beantwoorden via de mobiel, terwijl je jezelf op het scherm zie praten, fronsen en grimassen. Dat geeft het gevoel dat je door de leugendetector gaat. Op een sollicitatiegesprek kun je je voorbereiden. Maar je hebt geen controle over je gezichtsspieren als een vraag je overvalt.

Beeld Claudie de Cleen

Uitslag

Tien minuten later komt het rapport al via de mail. Wie veel persoonlijkheidstesten heeft doorstaan, is wel wat gewend. Maar dit verslag is accuraat - en ook wel confronterend. Er staat bijvoorbeeld: 'Deze persoon is gericht op gezamenlijk en effectief aanpakken om resultaat te behalen. Vindingrijk, houdt het overzicht, pakt door en schakelt makkelijk met anderen.'

Risico's: (te) snel handelen en confrontaties niet uit de weg gaan. Al is het probleemoplossend vermogen wel weer groot. In het verslag staat ook hoe een kandidaat reageert op mensen die uitblinken in actie, visie of analyse. Met de eerste groep kan een snelle handelaar goed overweg, maar analytische types 'ziet deze persoon als vertragend en te veel gericht op detail'.

Arbeidsmarktspecialist en futuroloog Bas van de Haterd heeft de test ook gedaan en ook bij hem klopt de uitslag. De Clearwatermethode met het motto The science behind your gutfeeling is volgens hem niet 'uniek-uniek': andere bedrijven zijn er ook mee bezig, maar nog minder ver. Hij kan zich voorstellen dat werkgevers in eerste instantie terughoudend reageren: 'Alles wat nieuw is, is eng. Maar uit gezichtsherkenning komen wel karaktereigenschappen naar voren die je in een sollicitatiegesprek niet hoort. Iedereen doet zich daar beter voor.'

'Uit gezichtsherkenning komen wel karaktereigenschappen naar voren die je in een sollicitatiegesprek niet hoort. Iedereen doet zich daar beter voor.' Beeld thinkstock

Risico

Op de website Recruiters United waarschuwt Geert-Jan Waasdorp dat machines de rol van recruiters gaan overnemen als dit soort testen gemeengoed wordt. Daar heeft Bas van de Haterd geen problemen mee omdat zij vooroordelen uitsluiten en ook een minder goedgebekte kandidaat een eerlijke kans geven. Een risico vindt hij wel dat werkgevers de gegevens opslaan en nooit meer updaten. 'Dan staat voor altijd vast dat medewerkers een bepaald karakter hebben, terwijl ze door ingrijpende gebeurtenissen kunnen veranderen.'

Agneta Fischer, hoogleraar emoties en affectieve processen bij de afdeling sociale psychologie van de Universiteit van Amsterdam doet onderzoek naar emoties en gezichtsexpressies. Volgens haar is er in de literatuur geen bewijs voor de relatie tussen persoonlijkheid en gelaatsexpressies. 'Er zijn slechts aanwijzingen voor een aantal specifieke relaties, bijvoorbeeld tussen lachen en extravert gedrag. Maar niet zo sterk dat je mensen erop kunt selecteren voor een baan.' Volgens Fischer staat onderzoek naar micro-expressies en persoonlijkheid nog in de kinderschoenen, omdat gezichtsuitdrukkingen door veel verschillende factoren worden bepaald.

Ramdhiansing laat zich niet van de wijs brengen. 'Er is inderdaad weinig literatuur of specifiek academisch onderzoek beschikbaar. Daarom hebben we zelf ruim vijftienhonderd mensen getest en onze bevindingen scoren minstens even goed als alle gangbare screeningsmethoden. We zijn niet over één nacht ijs zijn gegaan.'

Wat wordt de volgende stap? Een combinatie van gezichts- en stemherkenning, voorspelt Bas van de Haterd. Ook daar experimenteren bedrijven al mee. Ramdhiansing wil er ook mee verder. Over de stem van haar interviewster merkt ze nog op: 'Je klinkt heel betrouwbaar. Uit je test blijkt dat je goed zou zijn in relatiemanagement en onderhandelen, maar heb je weleens aan sales gedacht?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden