Verbeter de wereld, begin bij het geld

Reportage 'reinvent money'

Plotseling is monetaire economie sexy, blijkt op een congres in de TU Delft. Weg met de euro en de dollar, bedenk wat nieuws!

Beeld raymond rutting

Hét probleem, dat zijn de schulden. En de banken die ze creëren, voegt Kees Koot eraan toe, want dat doen ze elke keer als ze een nieuwe lening verstrekken. 'Bij mensen in een uitkering wordt hun hele doen en laten gecontroleerd. Ik denk weleens: laat die ambtenaren zich met bankiers bezighouden. Die kunnen veel meer schade aanrichten.'

De kwestie gaat hem ook persoonlijk aan. Na een brand moest hij zijn huis voor een habbekrats verkopen. Nu kampt hij naar eigen zeggen met een forse schuld. 'De banken zijn gered. Maar de gewone burger? Die moet het zelf maar zien te bolwerken.'

Koot is één van de circa zeshonderd bezoekers van de aula van de TU Delft. Daar draait het deze vrijdagmiddag allemaal om geld. Niet om het te verdienen, zoals gebruikelijk. Het publiek van de conferentie Reinvent Money houdt er verhevener doelen op na. Drie uur lang luistert het naar lezingen en discussies over centrale banken, de euro, full-reserve banking en meer.

Het lijdt geen twijfel: geld is hip. Sterker nog: de ooit zo stoffige monetaire economie, exclusief domein van centrale bankiers en een handvol deskundigen, is sexy geworden. Tegelijkertijd worden de experts gewantrouwd. Dat bleek al eerder uit de ruim honderdduizend handtekeningen die burgerinitiatief Ons Geld ophaalde. Het doel was het onderwerp 'geldschepping' op de politieke agenda te zetten.

'Nu is het weer Deutsche Bank dat met zijn problemen het hele economische systeem gijzelt. Mensen zijn gewoon heel erg kwaad en gefrustreerd over wat er gebeurt', meent Paul Buitink. Hij organiseert het evenement voor het derde jaar op rij. De eerste editie trok zo'n 300 bezoekers. En nu dus het dubbele.

Het is een bont gezelschap. Op het podium staat de rechtse Thierry Baudet naast de linkse Paul Tang, leider van de PvdA in het Europees Parlement. In de zaal zijn de tegenstellingen zo mogelijk nog groter. Er zijn anarchisten, Bitcoin-techneuten, gold bugs die terug willen naar de gouden standaard en wereldverbeteraars die heilig geloven in lokale munten. 'We verschillen misschien over de diagnose en het juiste medicijn, maar we zijn het eens over de kwaal', zegt organisator Buitink. 'Het systeem moet écht veranderen.'

Hoe? In elk geval moet de geldpers worden heroverd op de banken. Nu wordt 97 procent van het geld nog gecreëerd door commerciële banken. Dat doen ze elke keer dat ze geld uitlenen, legt econoom Michael Kumhof, onderzoeker bij de Bank of England, uit in een lezing. En dat is gevaarlijk. Het geeft banken een financiële prikkel om te veel geld te scheppen. Het resultaat: crisis.

Buiten op straat rookt Jop (liever geen achternaam) na twee uur luisteren een sigaretje. Te veel politieke discussies, wat hem betreft. 'Persoonlijk ben ik meer geïnteresseerd in echte alternatieven.' Dat alternatief heet wat hem betreft Bitcoin, de cryptovaluta. 'Met zulk nieuw geld heb je geen overheid meer nodig. Daar heb je helemaal zelf grip op. Het zal blijven groeien. Geloof me, dat draaien ze niet meer terug.'

Gehoord: Drie wilde monetaire plannen

Voer een vierde, 'geldscheppende' macht in.
Ons politieke systeem kent al een wetgevende, een uitvoerende en een rechtsprekende macht. Het is hoog tijd voor een vierde. Die moet de controle krijgen over de geldpers. Hoeveel extra geld moet er jaarlijks in de economie worden gepompt? Over die vraag dient een democratisch gecontroleerd instituut zich te buigen. Of, als de politiek niet vertrouwd kan worden: onafhankelijke experts. In alle gevallen wordt geldschepping een publiek goed, net als onderwijs of de drinkwatervoorziening.

Strooi helikoptergeld uit over de economie.
Om uit de crisis te geraken, mag de Europese Centrale Bank de geldpers flink laten draaien. Maar niet om staatsschulden of bedrijfsobligaties mee op te kopen, zoals nu het geval is. Het verse geld moet direct naar de mensen gaan. Bijvoorbeeld in de vorm van een eenmalig burgerdividend: 3.000 euro voor elke Europeaan.

Laat duizend monetaire bloemen bloeien.
Waarom kunnen we in Nederland alleen met euro's betalen? Vergelijk het met biodiversiteit: hoe meer munteenheden, hoe stabieler de economie. In tal van steden, van Nijmegen tot Rotterdam, wordt al geëxperimenteerd met lokale munten. Sommige mensen willen met goud betalen. En dan hebben we het nog niets eens over Bitcoin en de honderden andere digitale, alternatieve valuta.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.