Veel talent blijft onbenut in Nederland

Jongeren en vrouwen vanaf hun 35ste werken duidelijk vaker onder hun niveau dan gemiddeld. Dat is eigenlijk zonde voor de arbeidsmarkt, want hierdoor blijft veel talent onbenut.

Bij het UWV in Haarlem praat een arbeidsbemiddelaar met een vrouw die na zeven jaar dienstverband haar betrekking is kwijtgeraakt Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Bij het UWV in Haarlem praat een arbeidsbemiddelaar met een vrouw die na zeven jaar dienstverband haar betrekking is kwijtgeraaktBeeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Vrouwen van 35 jaar en ouder werken net als jongeren nog relatief vaak onder het niveau van de opleiding die ze gevolgd hebben. Jongeren ondervinden vaak opstartproblemen bij het zoeken van een baan op hun niveau. Naarmate de leeftijd stijgt blijken vrouwen bij mannen achter te blijven in hun zoektocht naar een baan op het juiste niveau.

Eén op de drie hoger opgeleide vrouwen werkt een niveau onder dat van hun opleiding, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Bij de mannen geldt dat voor één op de vier.

Het verschil wordt echt waarneembaar vanaf een leeftijd van 35 jaar. Dit komt doordat vrouwen vaak na het krijgen van hun eerste kind in deeltijd gaan werken. Hierdoor bouwen ze 'minder werkervaring op, wat de carrièrekansen verkleint', stelt het CBS-rapport.

'Bij jongeren is het een vrij normaal fenomeen dat direct na de opleiding wat mismatch is. Dat komt later doorgaans goed', aldus CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen. Naarmate de leeftijd van mensen stijgt, daalt het aantal hoger opgeleiden dat onder zijn niveau werkt. Het CBS kijkt bij het onderzoek naar het opleidingsniveau van de meeste mensen bij een bepaalde baan. Als iemand hoger opgeleid is dan dit gemiddelde opleidingsniveau, valt ze in deze categorie.

Onbenut talent

'Er is in Nederland nog behoorlijk wat onbenut talent', zegt Peter Hein van Mulligen, die vindt dat dit in de toekomst moet veranderen. 'Met de aankomende vergrijzing zullen we zoveel mogelijk talent in de samenleving moeten benutten om de samenleving draaiende te houden. Deze mensen vormen een potentiële bron om later uit te putten.'

'Zolang het niet te lang duurt, is werken onder je opleidingsniveau niet zo schadelijk,' analyseert arbeidspsycholoog Jaap van den Broek. Maar als het niet slechts kortstondig is, en iemand eigenlijk gewoon een baan op niveau wenst, 'leidt dat tot frustratie, innerlijke spanningen en stressreacties'.

Ook voor de kansen op een baan is het van belang dat werk onder iemands niveau niet te lang duurt. Hoofd van het onderzoekscentrum Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) aan Maastricht University, Andries de Grip: 'Als starter kan het een goede strategie zijn, maar als je het te lang doet, daalt de kans op een goede baan.'

Bovendien kan het op de werkvloer in de omgang met anderen spanningen veroorzaken. 'De oudere, laten we zeggen 45-plus medewerkers, die gewoon op hun eigen niveau werken en concurrentie krijgen van jongere hoger opgeleide werknemers, worden bedreigd in hun kunnen en ervaren meer competitiviteit.'

De oorzaak van alles ligt in de slecht matchende vraag en aanbod, zegt hoogleraar De Grip. 'In bepaalde sectoren zijn er teveel mensen en in andere te weinig. Die moeten beter op elkaar worden afgestemd. In de sectoren waarbij er te veel mensen voor te weinig banen zijn, is te zien dat die mensen banen gaan zoeken op een lager niveau. Want dan geldt: alles is beter dan geen werk.'

Naam: Ilham Balizi
Leeftijd: 26
Werk: medewerker callcenter

Ilham Balizi (26) is afgestudeerd criminoloog aan de Erasmus Universiteit. Ze heeft tijdens haar studie niet stilgezeten. Twee keer was ze student-assistent, ze was ambassador van haar opleiding en zat in het bestuur van de studievereniging. Het mocht niet baten: na in twee jaar ongeveer 500 brieven te hebben geschreven op allerlei functies, is ze nu medewerker bij een callcenter.

'Ik hoor het veel om me heen bij andere criminologen, al trekt de markt wel iets aan. Het is gewoon niet fijn om werk te hebben waar je niet op waarde wordt geschat. Inmiddels heb ik het wel geaccepteerd heb, maar ik heb het er zeker moeilijk mee gehad. Ik en mijn man hadden het financieel niet breed. We hadden gedacht: dat zit wel snor, met twee universitair opgeleiden, maar dat liep heel anders.'

Balizi overweegt nu of er misschien toch nog alternatieven zijn om werk op niveau te krijgen. 'Op dit moment solliciteer ik alleen nog op functies die zijn gerelateerd met criminolgie, eerder solliciteerde ik op alles wat binnen mijn profiel viel. Ook zit ik te kijken of ik nog een andere studie kan gaan doen. Liefst rechten, maar dat is eigenlijk te duur, dus misschien ga ik nu een lerarenopleiding doen.'

null Beeld
Beeld

Naam: Vanessa Roelofs
Leeftijd: 44
Werk: receptioniste VVV-Nederland

Vanessa Roelofs heeft een hbo-opleiding op het gebied van Toerisme en Verkeer afgerond. Hierna wilde ze graag manager worden van een VVV-kantoor in Nederland, maar dat was destijds best lastig. 'VVV-kantoren werkten veel met vrijwilligers, waardoor het niet makkelijk was daar tussen te komen. Daarom ben ik aan de slag gegaan op de facilitaire afdeling van de Rabobank.'

Na dit werk een poosje te hebben gedaan, werd Roelofs zwanger. Op 24- jarige leeftijd had ze een kind.

'Na de geboorte ben ik gestopt met werken. Na een aantal jaren wilde ik de draad weer oppakken. Maar dat bleek toch moeilijker dan ik dacht, zonder relevante werkervaring en met een hogere leeftijd dan de gemiddelde sollicitant.

Mijn kind is nu 20 en zit op kamers, ik ben gescheiden van mijn man, dus het is wel lastig om rond te komen van mijn huidige inkomen.'

Roelofs heeft na een werkonderbreking van enkele jaren weer werk gevonden en is nu receptioniste bij VVV-Nederland. 'Intern heb ik nog wel geprobeerd te solliciteren op de functie die ik altijd ambieerde, maar dat is me niet gelukt. Jongere mensen met betere papieren waren me inmiddels voor.'

null Beeld
Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden