Veel financiële analfabeten, is dat erg?

Veel mensen hebben geen idee van begrippen als inflatie, rente en risicospreiding. De Wereldbank maakt zich daar grote zorgen over. Hoe groot is de schade?

Winkelend publiek in de Kalverstraat. Beeld anp

Stel: de komende tien jaar verdubbelen de prijzen van uw dagelijkse boodschappen. Uw inkomen verdubbelt in dezelfde periode ook. Kunt u over tien jaar minder, evenveel of juist meer boodschappen doen dan nu? Vraag het een willekeurige Israëliër of Algerijn en de kans is groot dat hij het antwoord weet. Maar stel de vraag in Angola en slechts 17 procent van de bevolking komt op het juiste antwoord.

Onderzoekers van de Wereldbank, kredietbeoordelaar Standard & Poor's en de George Washington Universiteit testten vorig jaar de financiële basiskennis van meer dan 150 duizend mensen in 144 landen. De deelnemers kregen vragen voorgeschoteld over begrippen als inflatie, rente en risicospreiding. Om te slagen moesten ze vragen over drie van de vier begrippen goed beantwoorden. De resultaten van het onderzoek werden onlangs gepresenteerd.

'Groot misverstand'

Tweederde van de wereld heeft de ballen verstand van inflatie en rente. Dat is helemaal niet erg, zegt Henriëtte Prast, hoogleraar persoonlijke financiële planning. 'Het is een groot misverstand dat financiële kennis leidt tot ander financieel gedrag.' De Tilburgse hoogleraar wijst op een onderzoek waaruit blijkt dat pogingen van beleidsmakers om mensen financiële kennis bij te brengen vrijwel nutteloos zijn: slechts een schamele 0,1 procent van het financieel gedrag wordt bepaald door educatie. Prast: 'De relatie tussen financiële kennis en gedrag is slechts een correlatie, niet een oorzakelijk verband.' Dat mensen in rijke landen meer weten van geldzaken betekent dus niet dat ze daarom welvarender zijn. 'Katholieken eten vaker olijfolie. Dat betekent niet dat je katholiek wordt van olijfolie eten. Het betekent dat er vaker olijven groeien in landen waar veel katholieken wonen.'

Zorgwekkend

Wat blijkt? Tweederde van de wereldbevolking scoort onvoldoende en is volgens de onderzoekers financieel analfabeet. Slechts 33 procent slaagde wel voor het financiële veterstrikdiploma. De braafste jongetjes van de klas zijn, zoals gebruikelijk, de Scandinavische landen. In Noorwegen, Zweden en Denemarken slaagde 71 procent van de deelnemers voor de test. Nederland komt met een score van 66 procent op de zevende plaats. Onderaan bungelt Jemen, waar slechts 13 procent van de bevolking financieel geletterd is.

De resultaten zijn zorgwekkend, zegt Peter van Oudheusden van de Wereldbank, die meewerkte aan het onderzoek. 'De financiële producten waarmee mensen wereldwijd geconfronteerd worden, zijn complexer dan vroeger. Voldoende kennis over begrippen als inflatie en rente is daarom van belang.'

De belangrijkste resultaten op een rij:

Henriette Prast.
Beeld de Volkskrant

1 Rijke landen scoren beter dan arme, maar niet altijd.

De topscorers zijn allemaal rijke, westerse landen. Onder aan de lijst staan juist landen waar welvaart (en vrede) ver te zoeken is. Een mogelijke verklaring voor de kennisvoorsprong van welvarende landen is dat inwoners er domweg vaker in aanraking komen met financiële producten. Van Oudheusden: 'We zien dat mensen met een bankrekening, een hypotheek of spaarrekening over het algemeen meer kennis hebben van financiële concepten dan mensen zonder dit soort financiële producten.'

Een andere verklaring is het onderwijs. Inwoners van ontwikkelde landen brengen over het algemeen meer jaren in de klas door dan inwoners van arme landen. Van Oudheusden: 'In ontwikkelingslanden hebben mensen met meer scholing vaker kennis van financiële concepten.'

Toch betekent dat niet dat arme landen altijd aan het kortste eind trekken. In Verenigde Staten haalde 57 procent van de bevolking een voldoende voor de test. Dat is nauwelijks beter dan Bhutan, waar 54 procent financieel alfabeet is. Frankrijk, Myanmar én Botswana komen zelfs alle drie op dezelfde score uit: 52 procent.

2 Mannen slagen vaker voor de test, vrouwen weten beter wat ze níet weten.

Wereldwijd scoort 35 procent van alle mannen een voldoende voor de financiële test, bij vrouwen is dat 30 procent. Onderzoekers troffen dat verschil zowel in arme als in rijke landen aan en onder laag- en hoog opgeleide mannen en vrouwen. Toch betekent dat niet dat mannen daadwerkelijk meer verstand hebben van geldzaken dan vrouwen, zegt Van Oudheusden. 'Het verschil in financiële kennis kan in veel gevallen bijna geheel verklaard worden doordat vrouwen veel vaker aangeven dat ze het antwoord niet weten. Vrouwen zijn zich dus meer dan mannen bewust van het feit dat ze de kennis van financiële concepten missen.'

3 Hypotheekeigenaren hebben moeite met rente.

Uit het onderzoek van de Wereldbank blijkt dat mensen die vaker te maken hebben met financiële producten als een bankrekening, creditcard of hypotheek er ook meer van weten. Toch zijn er nog altijd heel wat huiseigenaren aan wie de basisprincipes van rente volledig voorbijgaan. Drie op de tien Amerikanen met een hypotheek blijken bijvoorbeeld niet in staat eenvoudige sommetjes over het afbetalen van een lening te maken. In Japan kon de meerderheid (63 procent) van de hypotheekeigenaren de vragen over rente niet beantwoorden.

Creditcards winnen aan populariteit in ontwikkelingslanden, maar gebruikers hebben vaak geen idee hoe hard de kosten kunnen oplopen. In Turkije heeft 33 procent van de volwassenen een creditcard, maar slechts 29 procent van hen slaagde voor de financiële basistest. Van Oudheusden: 'Zonder de kennis om simpele renteberekeningen te maken lopen mensen het risico om te veel schulden aan te gaan, waardoor ze in de problemen kunnen raken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden