INTERVIEW

'Veel bankiers zijn nu beter af dan voor de crisis'

De Fransman Hugues Le Bret heeft meegemaakt hoe zijn bank slachtoffer werd van fraude. Hij schreef een boek en begon een kleine bank.

Bankier Hugues Le Bret: 'Er kan zo een lawine ontstaan die iedereen meesleept.'Beeld Bart Koetsier

Nederland heeft zijn ABN Amro, maar ook in Frankrijk zijn bankiers niet geneigd tot bescheidenheid. In 2009 moest Daniel Bouton opstappen als topman van Société Générale, een van de grootste Franse banken. Hij meende recht te hebben op een lucratief aandelenplan, terwijl zijn bank door de staat werd gesteund.

'Zijn opvolger ging 8 ton verdienen, waar hij op dat moment heel tevreden mee was. Vier jaar later verdiende hij 3,5 miljoen euro, meer dan Bouton die weg moest', zegt Hugues Le Bret, voormalig directeur communicatie van de Société Générale.

In zijn boek De Afgrond (uitgeverij Epimetheus) beschrijft Le Bret van binnenuit hoe de Société Générale in 2008 bijna ten onder ging aan de fraude van handelaar Jerôme Kerviel. Voor veel mensen was de affaire een eerste ontmaskering van het 'casinokapitalisme'. Vlak daarna brak de financiële crisis uit.

Is het gedrag van bankiers veranderd door de crisis?

'Nee. Overal in Europa zijn de hoge bonussen aangepakt. Als gevolg daarvan zijn de vaste salarissen sterk gestegen. Bovendien is er gezegd: we moeten topmanagers meer op lange termijn belonen door ze aandelenpakketten te geven. Maar die aandelen hebben ze gekregen na de crisis, toen de koersen op hun laagst waren. Ze kunnen met grote winst verkocht worden, waardoor veel bankiers beter af zijn dan voor de crisis.'

De banken zeggen: we moeten die salarissen betalen, anders loopt iedereen naar Goldman Sachs.

'Daar geloof ik niet in. Misschien dat er een paar vertrekken, maar Goldman Sachs kan niet de hele wereld inhuren.'

Hoe kun je die enorme salarissen inperken?

'Daar heb ik geen simpel antwoord op. Een beter toezicht van commissarissen, maar in de praktijk worden die door de bestuurders zelf uitgekozen. Als ik commissaris was, zou ik het vaste salaris willen beperken tot 3 of 4 ton. En de variabele beloning tot maximaal een miljoen, bij uitzonderlijke prestaties. Als mensen dat niet genoeg vinden, moeten ze maar voor een hedgefund werken. Als je daar goed presteert, word je rijk, als je het minder doet, vlieg je eruit. Zo'n fonds werkt met geld van beleggers. Maar bij een bank wordt het vermogen gegenereerd door kleine klanten.'

Hoogmoed speelt een belangrijke rol in De Afgrond. Begin 2008 bulkte de Société Générale van het zelfvertrouwen. Elk jaar rekruteerde de bank eenderde van de afgestudeerden van de prestigieuze École Polytechnique. Bij de Société werkten de masters of the universe, de knapste koppen van Frankrijk.

Maar op een zondagochtend in januari 2008 werd Le Bret met spoed ontboden op het hoofdkantoor van de Société in de Parijse zakenwijk La Défense. De bank was het slachtoffer geworden van de grootste fraude uit de financiële geschiedenis. De bank dreigde om te vallen, en de rest van de financiële wereld met zich mee te slepen door toedoen van een eenvoudige handelaar. Jerôme Kerviel speculeerde illegaal met geld van de bank, waarschijnlijk om een hogere bonus te krijgen. De bank bleef overeind, maar verloor 4,9 miljard euro.

Je zou verwachten dat zo'n episode nederig stemt, maar in de financiële wereld is weinig veranderd, zegt Le Bret. 'Het is wachten op de volgende crisis. De financiële wereld ontwikkelt zich het snelst in landen die het minst gereguleerd zijn: Rusland, China, Zuid-Azië. Ook de technologie is steeds moeilijker te beheersen. Daardoor kan een lawine ontstaan die iedereen meesleept.'

Zelf wilde Le Bret op aarde terugkeren na het avontuur met de Société. Hij begon een kleine bank, Le Compte-Nickel, mede bedoeld voor klanten die door de grote banken worden geweigerd. In elf maanden tijd trok de bank 72 duizend cliënten, volgens Le Bret komen er elke maand 10 duizend bij. Het sobere kantoor in de Parijse voorstad Charenton-le-Pont kijkt uit over een spoorlijn. In de verte zie je de Eiffeltoren liggen en de spiegeltorens van La Défense, die geld, macht en status uitstralen.

Mist u La Défense wel eens?

'Nee, ik verdien de helft van wat ik bij de bank verdiende, maar ik ben veel gelukkiger bij een klein bedrijf dat een sociaal probleem oplost en zich snel ontwikkelt.'

Word je wereldvreemd op het hoofdkantoor van een grote bank?

'Je zit in een ivoren toren en je praat nooit met gewone mensen. Alle discussies bij de bank zijn gebaseerd op marktonderzoek en opiniepeilingen.'

Toen hij na de eerste schok over de affaire-Kerviel ging lunchen in een restaurant bij Place de l'Étoile bemerkte hij de kloof tussen de financiële wereld en de rest van de bevolking. Al het personeel bleek op de hand van Kerviel te zijn. De fraudeur was David, de bank Goliath. Kerviel liet zich deze rol met verve aanleunen. Hij werd zelfs als slachtoffer van het kapitalisme ontvangen door de paus. Le Bret: 'Steeds meer mensen hebben moeite de eindjes aan elkaar te knopen. Daarom zijn ze kwaad op de wereld van beurs, bonussen, banken.'

Veel mensen zeiden: Kerviel is niet de enige schuldige. Fraude kon gedijen in een klimaat van hebzucht.

'Kerviel is tot drie keer toe veroordeeld als enige schuldige. Voor mij ligt de grootste fout van de bank in het personeelsbeleid. De cultuur van een investeringsbank draait om geld en bonussen.

'Ik zou het goed vinden als handelaren dat werk maar drie jaar mogen doen. Of dat ze een maand per jaar in een gewoon bankfiliaal zouden werken om te praten met kleine spaarders en echte ondernemers.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden